أَفَغَيۡرَ دِينِ ٱللَّهِ يَبۡغُونَ وَلَهُۥٓ أَسۡلَمَ مَن فِي ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعًا وَكَرۡهًا وَإِلَيۡهِ يُرۡجَعُونَ
83
تفسیر نور
پس آیا آنها جز دین خدا (دینى) مىجویند؟ در حالى كه هر كه در آسمانها و زمین است، خواه ناخواه فقط تسلیم اوست و به سوى او بازگردانده مىشوند.
نکتهها
موجودات آسمانها و زمین، همگى تسلیم خدایند. حتّى اگر در حال عادّى این سرسپردگى را كتمان كنند، در حال احساس خطر به ناچار دل به او مىسپارند. مؤمنان با میل و رغبت تسلیم او هستند، ولى همگان در زمان احساس خطر یا مرگ یا مغلوب شدن در جنگ و یا درماندن در استدلال، تسلیم او مىشوند. همه ذرّات عالم، از كوچكترین اتم تا بزرگترین كرات، همه تابع همان قانونى هستند كه خداوند بر آنها حاكم كرده است و هر لحظه مىتواند آن را تغییر دهد.95امام صادقعلیه السلام در مورد این آیه فرمودند: زمانى كه قائمعلیه السلام قیام كند، تمام سرزمینها شهادت «لااله الاّ اللّه و محمّد رسولاللّه» سر خواهند داد96.
95) هنگام نوشتن این جملات در یك لحظه بدون دلیل خاصّى احساس كردم نصف سر و صورتم به شدّت درد گرفت. قلم را زمین گذاشتم، دست بر سر و محل درد كشیدم، لحظاتى گذشت یك مرتبه آرام شدم، با خود گفتم: آرى، تمام هستى در هر لحظهاى و به هر شكلى در دست خداست. حركت هر برگى و نوشتن هر كلمهاى بدون ارادهى او ممكن نیست.
96) تفسیر عیّاشى، ج1، ص183.
پیامها
انتخاب راه غیر خدا، با حركت هستى سازگار نیست. «أفغیر دین اللّه یبغون و له اسلم» حقیقت دین، تسلیم است. «أفغیر دین اللّه یبغون و له اسلم...»
انسان، دائماً در جستجوى راه و روشى است و گرایش به مكتب در نهاد او قرار دارد. (جمله «یبغون» دلالت بر خواست و تمایل دائمى دارد.)
اگر هستى تسلیم اوست، چرا ما تسلیم نباشیم؟ «لهاسلممنفىالسمواتوالارض»
در آسمانها موجودات با شعور هستند. «من فى السموات»97
اگر پایان كار ما اوست، چرا از همان اوّل رو به سوى او نكنیم؟ «الیه یرجعون»
97) پیامبرصلى الله علیه وآله فرمودند: مراد از «من فى السموات» ملائكه مىباشند. درّالمنثور، ج2،ص 254.