قَالَ فَٱلۡحَقُّ وَٱلۡحَقَّ أَقُولُ
84
لَأَمۡلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنۡهُمۡ أَجۡمَعِينَ
85
قُلۡ مَآ أَسۡـَٔلُكُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍ وَمَآ أَنَاْ مِنَ ٱلۡمُتَكَلِّفِينَ
86
إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٌ لِّلۡعَـٰلَمِينَ
87
وَلَتَعۡلَمُنَّ نَبَأَهُۥ بَعۡدَ حِينِۭ
88
تفسیر نور
(خداوند) فرمود: به حقّ سوگند و حقّ مىگویم: كه جهنّم را از تو و تمام كسانى كه از تو پیروى كنند پر خواهم كرد.
(اى پیامبر! به مردم) بگو: من از شما (به خاطر رسالتم) هیچ پاداشى طلب نمىكنم و من اهل تكلّف نیستم.
او جز تذكّرى براى جهانیان نیست.
و خبرش را پس از مدّتى خواهید دانست.
نکتهها
رابطه میان گوینده و گفتار چهار نوع است:الف) هم گوینده باطل است، هم سخن باطل است.
ب) گوینده بر باطل است، ولى سخن حقّى مىگوید.
ج) گوینده بر حقّ است ولى حرفش باطل است.
د) هم گوینده حقّ است و هم كلام او حقّ است.
خداوند، هم خودش حقّ است و هم سخنش حقّ است. «قال فالحقّ و الحقّ اقول»
در آغاز این سوره، سخن از ذكر به میان آمد، «ص والقران ذى الذكر» در پایان سوره نیز از ذكر این گونه یاد شده است: «ان هو الا ذكر للعالمین»
مراد از تكلّف كه پیامبر آن را از خود نفى مىكند، آن است كه من سخنانم روشن و منطقى است و چیزى را بر شما تحمیل نمىكنم. «ما انا من المتكلّفین»
چنانكه در ذیل آیه 67 این سوره: «قل هم نبأ عظیم» گفتیم، بر اساس روایات مراد از «نبأ عظیم» خبر ولایتِ علىّ بن ابىطالبعلیهما السلام است كه آیه پایانى سوره نیز همانند آنجا، از ضمیرِ «هو» استفاده كرده و مىفرماید: این خبر پس از مدّتى آشكار گشته و از آن آگاه مىشوید. «ان هو الا ذكر للعالمین و لتعلمنّ نبأه بعد حین»
جالب آنكه در آیات دیگر نیز مزد رسالت پیامبر، مودّت اهلبیت ذكر شده و در این آیات نیز پس از نفى مزد مادّى بر رسالت، به این امر توجّه شده است.
پیامها
خداوند جز حقّ نمىگوید. (مقدّم شدن كلمهى «حقّ» بر «اقول» نشانهى آن است كه او جز حقّ نمىگوید). «و الحقّ اقول» در برابر تأكید اهل باطل، شما نیز با جدّیت سخن بگویید. شیطان گفت: «لاغوینّهم...» خداوند فرمود: «لأملئنّ جهنّم»
در قیامت، رهبران كفر و پیروانشان در یك جا جمع خواهند شد. «جهنّم منك و ممّن تبعك»
شیطان جسم دارد زیرا پر شدن جهنّم در صورتى است كه ابلیس داراى جسم باشد. «لأملئنّ»
مبلّغ باید بىتوقّعى خود را به مردم اعلام كند. «قل ما اسئلكم علیه من اجر»
شرط توفیق در تبلیغ، توقّع نداشتن از مردم است. «قل ما اسئلكم»
پیامبران، نه تنها توقّع مادّى، بلكه هیچ گونه انتظارى از مردم نداشتند. «من اجر»
یكى از شرایط توفیق در تبلیغ، نداشتن تكلّف است. (مؤمن، در عمل و سخن و معاشرت، خود و دیگران را به زحمت نمىاندازد). «ما انا من المتكلّفین» تصنع و تكلّف و ظاهرسازى عملى ناپسند و مذموم است.
كسى مىتواند جهان را آزاد كند كه خود گرفتار قیود و عادات و رسوم ساختگى نباشد. «ما انا من المتكلّفین ان هو الا ذكر للعالمین»
رسالت قرآن جهانى و فرا ملّیتى است. «ذكر للعالمین»
قرآن كتاب بیدارى و هشیارى است. «ذكر للعالمین»
انسان بدون قرآن در معرض انواع غفلتها و نسیانهاست. «ان هو الا ذكر للعالمین»
بشر در آینده از اخبار مهم قرآن (پیرامون تحقّق وعدهها و پیروزى متّقین و صالحین) آگاه خواهد شد. «لتعلمنّ نبأه بعد حین»