- يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِيٓ أَوۡلَـٰدِكُمۡ لِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۚ فَإِن كُنَّ نِسَآءً فَوۡقَ ٱثۡنَتَيۡنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِن كَانَتۡ وَٰحِدَةً فَلَهَا ٱلنِّصۡفُۚ وَلِأَبَوَيۡهِ لِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنۡهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٌۚ فَإِن لَّمۡ يَكُن لَّهُۥ وَلَدٌ وَوَرِثَهُۥٓ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ ٱلثُّلُثُۚ فَإِن كَانَ لَهُۥٓ إِخۡوَةٌ فَلِأُمِّهِ ٱلسُّدُسُۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍ ءَابَآؤُكُمۡ وَأَبۡنَآؤُكُمۡ لَا تَدۡرُونَ أَيُّهُمۡ أَقۡرَبُ لَكُمۡ نَفۡعًاۚ فَرِيضَةً مِّنَ ٱللَّهِ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا11
در حدیثى از امام جوادعلیه السلام آمده است: هیچگونه هزینه فردى واجتماعى بر عهده زن نیست، علاوه بر آنكه هنگام ازدواج مهریه مىگیرد، ولى مرد هم مهریه مىدهد، هم خرج زن را عهدهدار است. زن بىهیچ مسئولیّتى سهم ارث دریافت مىكند وحقّ پسانداز دارد ولى در بهرهگیرى، از همان سهم مرد بهره مىگیرد.241
احكام ارث، در تورات نیز بیان شده242 و در انجیل آمده است كه مسیح گفت: من نیامدهام تا احكام تورات را تغییر دهم.
عرب جاهلى، زنان و كودكان را از ارث محروم مىكرد، ولى اسلام براى هریك از فرزند و همسر، متناسب با نیازهاى آنان سهم الارث قرار داد.
رسیدن ارث به فرزند، انگیزهى فعّالیت بیشتر است. اگر انسان بداند كه اموالش به فرزندش نمىرسد، چندان تحرّك از خود نشان نمىدهد. در فرانسه، هنگامى كه قانون ارث لغو شد، فعّالیتهاى اقتصادى ضعیف شد.
بیشتر بودن سهم فرزندان متوفّى از والدین او، شاید براى آن است كه والدین، سالهاى پایانى عمر را مىگذرانند و نیاز كمترى دارند. اگر متوفّى برادر نداشت، سهم مادر یك سوّم، و اگر داشت یك ششم، و باقى براى پدر است. شاید بدان جهت كه مخارج برادران متوفّى معمولاً به عهدهى پدر است، نه مادر.
امام صادقعلیه السلام فرمود: پرداخت بدهى میّت برانجام وصیّت او مقدّم است243 چنانكه اگر وصیّت او خلاف شرع باشد نباید عملى شود.244
شخصى از اینكه زنش دختر زاییده بود، نگران بود. امام صادقعلیه السلام این قسمت از آیه را براى او تلاوت فرمود كه: «لاتدرون ایّهم اقرب لكم نفعاً»245
241) تفسیر نورالثقلین.
242) تورات، سِفر اعداد، باب 27، آیه 8 - 11.
243) تفسیر نورالثقلین.
244) بحار، ج100، ص201 وتفسیر قمّى، ج1، ص65.
245) تفسیر نورالثقلین.
اسلام، آیین فطرت است. آن گونه كه وجود فرزند، تداوم وجود والدین است و خصوصیّات و صفات جسمى و روحى آنان به فرزند منتقل مىشود، اموال هم باید به فرزندان منتقل گردد. «یوصیكماللّه فى اولادكم» وصیّت كه حقّ خود انسان است، بر حقوق وارثان مقدّم است. «منبعد وصیّة»
حقوق مردم، بر حقوق وارثان و بستگان مقدّم است. «من بعد... دین»
در تفاوت سهم ارثِ بستگان، حكمتهایى نهفته است كه ما نمىدانیم. سهم ارث، بر اساس مصالح واقعى بشر استوار است، هرچند خود انسان بىتوجّه باشد. «لاتدرون ایهم اقرب لكم نفعاً»
علم و حكمت، دو شرط ضرورى براى قانونگذارى است. احكام ارث، بر علم و حكمت الهى استوار است. «فریضة مناللّه ...حكیماً علیما»