- فَكَيۡفَ إِذَا جِئۡنَا مِن كُلِّ أُمَّةِۭ بِشَهِيدٍ وَجِئۡنَا بِكَ عَلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ شَهِيدًا41
وقتى ابن مسعود، این آیه را در ضمن تلاوتش بر پیامبر مىخواند، اشك آن حضرت جارى مىشد.279
گرچه خداوند نیازى به آوردن شاهد ندارد، ولى انسان به گونهاى است كه هرچه بیشتر حضور شاهدان را حس كند، براى تربیت و تقوایش مؤثّرتر است. كسى كه در تلویزیون براى میلیونها نفر صحبت مىكند، چون همه او را مىبینند، وقتى عطسهاى یا اشتباهى مىكند، بیشتر خجالت مىكشد.
به نقل آیات قرآن، شهود در قیامت بسیارند؛ از جمله خداوند،280 پیامبران، امامان مع281صوم،282 فرشتگان،283 زمین،284 زمان،285 اعضاى بدن286 و قیامت، روز اقامهى شاهدان است. «یوم یقوم الاشهاد»287
سنّت الهى بر آن است كه پیامبر هر امّتى شاهد آنان باشد. پس از رحلت پیامبراكرمصلى الله علیه وآله نیز باید كسى كه در صفات، همچون پیامبر است، شاهد بر مردم باشد. امام صادق علیه السلام فرمود: در هر قرنى (زمانى) امامى از ما اهلبیت، شاهد بر مردم است و رسول خدا صلى الله علیه وآله شاهد بر ماست.288
حضرت علىعلیه السلام بعد از تلاوت این آیه فرمود: «هو - محمّد - شهید على الشهداء و الشهداء هم الرّسل».289
278) بقره، 143 ؛ نحل، 89 ؛ حج، آیه آخر.
279) تفسیر كبیر فخررازى و تفسیر مراغى به نقل از صحیح بخارى و ترمذى و نسائى.
280) انّ اللّه على كلّ شىء شهید». حج، 17.
281) جئنا من كلّ امّة بشهید». نساء، 41.
282) وكذلك جعلناكم امّة وسطا لتكونوا شهداء على النّاس». بقره، 143.
283) وجاءت كلّ نفس معها سائق و شهید». ق، 21.
284) یومئذ تحدّث اخبارها». زلزال، 4.
285) در حدیث است: هر «روز» جدید، به انسان خطاب مىكند: «اَنا یوم جدید و اَنا علیك لشهید، اشهد به یومالقیامة». تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص112.
286) تشهد علیهم السنتهم و ایدیهم و ارجلهم». نور، 24.
288) نورالثقلین، ج1، ص399.
289) تفسیر برهان، ج1، ص 370 و عیّاشى، ج1، ص242.
پیامبران، اسوهى مردم در دنیا و شاهد بر مردم در آخرتند. «من كلّ اُمّة بشهید» لازمهى گواه بودن، علم داشتن است، پس انبیا از كارهاى ما آگاهند. «بشهیدٍ»
پیامبر اسلام اشرف انبیاست، چون انبیا بر اعمال اُمّت خود گواهند، ولى پیامبر اسلام بر اعمال انبیا گواه است. «جئناك بك على هؤلاء شهیدا»