- إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمۡ قَالُواْ كُنَّا مُسۡتَضۡعَفِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ قَالُوٓاْ أَلَمۡ تَكُنۡ أَرۡضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَاۚ فَأُوْلَـٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا97
در روایات آمده است: كسى كه به خاطر حفظ دین خود، حتّى یك قدم هجرت كند، اهل بهشت و همنشین حضرت محمّد صلى الله علیه وآله و ابراهیم علیه السلام است.351
351) تفسیر صافى ذیل آیه.
فرشتگان به كارهاى انسان آگاهند. «الملائكه ... قالوا فیم كنتم قالوا» ترك هجرت واز دستدادن هدف وعقیده، ظلم به خویش است. (شعار «خواهى نشوى رسوا، همرنگ جماعت شو» از نظر قرآن مردود است.) «ظالمىانفسهم»
بازخواست گناه «ترك هجرت» پیش از هر چیز دیگر آغاز مىشود. فرشتگان مأمور قبض روح در لحظه جان گرفتن ابتدا از آن بازخواست مىكنند. «فیم كنتم»
هجرت از محیط كفر واجب و سیاهىِ لشكر كفّار شدن حرام است. «كنا مستضعفین... الم تكن ارض اللّه واسعة»
اگر مىتوانید، محیط را تغییر دهید، وگرنه از آنجا هجرت كنید تا مؤاخذه نشوید. «ألم تكن ارض اللَّه واسعة فَتهاجروا فیها»
توجیه گناه پذیرفته نمىشود. «كنا مستضعفین ...»
محیط و جوّ اكثریّت بر انسان مؤثر است، لذا انسان باید با هجرت، فشار محیط را در هم بشكند. «فتهاجروا»
اصل، خداپرستى است نه وطنپرستى. «ألمتكن ارض اللَّه واسعة فتهاجروا»
هجرت، یكى از درمانهاى استضعاف فكرى و عقیدتى است. «كنا مستضعفین... ألمتكن ارض اللَّه واسعة»