قُل لِّلۡمُخَلَّفِينَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ سَتُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ قَوۡمٍ أُوْلِي بَأۡسٍ شَدِيدٍ تُقَـٰتِلُونَهُمۡ أَوۡ يُسۡلِمُونَ فَإِن تُطِيعُواْ يُؤۡتِكُمُ ٱللَّهُ أَجۡرًا حَسَنًا وَإِن تَتَوَلَّوۡاْ كَمَا تَوَلَّيۡتُم مِّن قَبۡلُ يُعَذِّبۡكُمۡ عَذَابًا أَلِيمًا
16
راه بحث و گفتگو را بر مخالفان و متخلّفان باز بگذارید. «قل للمخلّفین» یكى از جلوههاى اعجاز قرآن در زمان نزول، خبردادن از آینده است. «ستدعون»
راه بازگشت و جبران را براى متخلفان باز بگذاریم و آنان را براى همیشه بایكوت نكنیم. «ستدعون الى قوم»
دشمن را ساده و ناتوان ننگرید. «اولى بأس شدید»
رزمندگان باید آگاهانه بجنگند و دشمن و ساز و برگ او را از قبل شناسایى كرده باشند. «أولى بأس شدید»
دشمنىها را در بیان حقایق نادیده بگیریم. «أولى بأس شدید»
توان و قدرت دشمن، مانع انجام تكلیف و وظیفه نیست. «أولى بأس... تقاتلونهم»
مسلمانان باید از نظر قدرت نظامى در حدّى باشند كه دشمن زورمند را به اسلام آوردن وادار كنند. «تقاتلونهم أو یُسلِمون»
در میدان جنگ، درون و باطن افراد بر ملا شده و صداقتها و ریاكارىها آشكار مىشوند. «تطیعوا... تتولوا»
نیكىها و خیرات، بدىهاى گذشته را محو مىكند، «قل للمخلّفین... ان تطیعوا یؤتكم اللّه اجراً حسناً»
در تبلیغ و تربیت، تشویق و پاداش را بر تهدید و توبیخ مقدّم بدارید. عبارتِ «اجراً حسناً» قبل از «عذاباً الیماً» آمده است.
تشویق و تنبیه در كنار هم لازم است. «أجراً حسناً... عذاباً الیماً»