يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ عَلَيۡكُمۡ أَنفُسَكُمۡ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهۡتَدَيۡتُمۡۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ
105
تفسیر نور
اى كسانى كه ایمان آوردهاید! بر شما باد (حفظ) خودتان. چون شما هدایت یافتید، آن كه گمراه شد زیانى به شما نمىرساند. بازگشت همهى شما به سوى خداست، و او شمارا به آنچه مىكردید، آگاه مىسازد.
نکتهها
بعضى این آیه را دستاویز قرار داده و مىگویند: وظیفهى هر كس تنها حفظ خود است، و ما مسئول گناه دیگران و امر و نهى آنان نیستیم! در پاسخ آنان مىگوییم: با وجود آیات و روایات متعدّد كه همه نشان از وجوب امر به معروف و نهى از منكر دارد، باید گفت: مراد این آیه رها كردن این دو وظیفه نیست، بلكه مراد آن است كه اگر امر و نهى صورت گرفت، ولى اثر نكرد شما دیگر وظیفهاى جز حفظ خود ندارید. 205 علاوه بر آنكه حفظ جامعه از گناه به وسیلهى امر به معروف و نهى از منكر، یكى از مصادیق «حفظ خویشتن» است.205) این مضمون را در حدیثى از پیامبرصلى الله علیه وآله نیز مىخوانیم. تفسیر نورالثقلین.
پیامها
در راه حقّ، از تنهایى نترسیم. «علیكم أنفسكم لایضركم» اگر حریف دیگران نمىشویم، حریف نفس خود باشیم. «علیكم أنفسكم...»
انحراف جامعه، مجوز گناه كردن افراد نیست. «علیكم انفسكم لایضرّكم...»
در قیامت، هر كس مسئول كار خویش است. «علیكم أنفسكم»
در پى كشف و افشاى عیوب دیگران نباشیم. 206 «علیكم انفسكم»
اوّل خودسازى، سپس جامعه سازى. «علیكم انفسكم»
اهل ایمان بر رفتار و كردار نارواى گمراهان و عقائد باطل آنان مؤاخذه نخواهند شد. «علیكم انفسكم»
در راه نجات دیگران، خودتان غرق نشوید. «علیكم أنفسكم لایضرّكم»
چنان باید تربیت شویم كه فساد محیط و جامعه در ما تأثیر نگذارد. «لایضرّكم»
از خارج، كسى به شما آسیب نمىزند. اگر شكست بخورید، از خودتان است. «علیكم انفسكم لایضرّكم من ضلّ»
روحیّهى خود را به خاطر انحراف دیگران از دست ندهیم. «علیكم انفسكم لایضرّكم من ضلّ»
راه اسلام چنان منطقى و استوار است كه شبهه و انحراف دیگران به آن خلل نمىرساند. «لایضرّكم من ضلّ اذا اهتدیتم»
گرچه منحرفان در كمین هستند، امّا راه مصونیّت یافتن، هدایت پذیرى است. «لا یضرّكم من ضلّ اذا اهتدیتم»
ایمان به معاد، عامل خودسازى است. «الى اللّه مرجعكم»
پیروى از نیاكان و تقلید كوركورانه از دیگران، در قیامت نجاتبخش انسان نیست، بلكه هر كس باید پاسخگوى راه و عمل خویش باشد. «علیكم انفسكم... فینبّئكم»
رفتار و كردار انسان در دنیا، فرجام او را در قیامت روشن مىكند. «فینبّئكم بما كنتم تعملون»
206) تفسیر نورالثقلین.