ثُمَّ لَمۡ تَكُن فِتۡنَتُهُمۡ إِلَّآ أَن قَالُواْ وَٱللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشۡرِكِينَ
23
ٱنظُرۡ كَيۡفَ كَذَبُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡۚ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ
24
تفسیر نور
پس (از آن همه فریفتگى به بتان، در پیشگاه خداوند) عذرى نیابند جز آنكه (از بتان بیزارى جسته و) بگویند: سوگند به خدا! پروردگارمان، ما هرگز مشرك نبودهایم.
بنگر كه چگونه علیه خود دروغ گفتند و (تمام بتها و شریكان كه همواره مىساختند از نزد آنان محو شد و) آنچه به دروغ و افترا به خدا نسبت مىدادند از دستشان رفت.
نکتهها
امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از «فتنه» در «لم تكن فتنتهم»، معذرتخواهى مشركان مىباشد. 278«ضلّ الشىء» به معناى ضایع شدن، هلاكت و نابودى چیزى است. 279
دروغگویان به مقتضاى خصلتى كه در دنیا كسب كردهاند، در قیامت نیز دروغ مىگویند. «واللّه ما كنّا مشركین»، چنانكه در جاى دیگر مىخوانیم: «یوم یبعثهم اللَّه جمیعاً فیَحلفون له كما یَحلفون لكم و یحسبون انّهم على شىء الا انّهم هم الكاذبون» 280
حضرت على علیه السلام در ذیل آیه در حدیثى مىفرماید: بعد از این دروغ، بر لبشان مهر زده مىشود و سایر اعضاى آنان حقّ را بازگو مىكنند. 281
امام صادقعلیه السلام فرمود: روز قیامت خداوند آن چنان عفو وبخشش مىكند كه به ذهن هیچ كس حتّى خطور نمىكند، تا آن اندازه كه مشركان نیز مىگویند: ما مشرك نبودیم، (تا مشمول عفو الهى شوند). 282
278) تفسیر مجمعالبیان.
279) لسان العرب.
281) تفسیر كنزالدّقائق.
282) تفسیر عیّاشى.
پیامها
قیامت، آن چنان حتمى است كه گویا هم اكنون نیز حاضر است. «اُنظر» و نفرمود: «ستنظر». (پیامبرصلى الله علیه وآله در دنیا نیز مىتواند باچشم ملكوتى، شاهد صحنههاى قیامت باشد.) تكیهگاههاى غیر الهى نابود خواهد شد. «ضلّ عنهم»
در دادگاه الهى، نه دروغ انسان كارساز است، نه سوگند او. «ضلّ عنهم ما كانوا یفترون»
آن همه اصرار بر تكیهگاههاى غیر الهى، خیالى بیش نیست. «و ضلّ عنهم ما كانوا یفترون»