- وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمۡ يُوحَ إِلَيۡهِ شَيۡءٌ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثۡلَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ فِي غَمَرَٰتِ ٱلۡمَوۡتِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓاْ أَيۡدِيهِمۡ أَخۡرِجُوٓاْ أَنفُسَكُمُ ٱلۡيَوۡمَ تُجۡزَوۡنَ عَذَابَ ٱلۡهُونِ بِمَا كُنتُمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَكُنتُمۡ عَنۡ ءَايَـٰتِهِۦ تَسۡتَكۡبِرُونَ93
بعضى هم شأن نزول آیه را ادّعاى پیامبرى «مسیلمه كذّاب» دانستهاند كه در اواخر عصر پیامبر صلى الله علیه وآله پیش آمد و آیه را مدنى پنداشتهاند كه به امر پیامبر در اینجا گنجانده شده است.
«غَمَرات» از «غمره»، بهمعناى شداید لحظهى مرگ است كه انسان را در كام خود فرومىبرد.
برخى از مدّعیان پیامبرى عبارت بودند از: مسیلمه در یمن، أسود عنسى در یمن، طلیحه اسدى در بنىاسد. 415
امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از عذاب هون، مرگ در حال تشنگى است. 416
امام باقرعلیه السلام كسانى را كه بىجهت ادّعاى امامت كنند، از مصادیق این آیه دانستهاند. 417
415) تفسیر مراغى.
416) تفسیر نورالثقلین.
417) تفسیر عیّاشى.
افترا به خداوند ظلم فرهنگى است و ادّعاى رهبرى از سوى نااهلان، بزرگترین ظلم است. «و مَن أظلم ممّن افترى... أو قال اوحى الىّ» دشمن حقّ، یا حقّ را پایین مىآورد، یا خود را بالا مىبرد. ابتدا مىگوید: قرآن افسانه است، اگر موفّق نشد، مىگوید: من هم مىتوانم مثل قرآن حرفهاى جالب بزنم. «سأنزل مثل ما أنزل اللّه» در جاى دیگر مىخوانیم: «لو نشاء لقلنا مثل هذا» 418
مدّعیان ناأهل ودروغین مناصب دینى، بدجان مىدهند. «ولو ترى اِذِالظّالمون...»
كیفرهاى اخروى از لحظهى مرگ شروع مىشود، به كافران مىگویند: جان بده، بمیر، «أخرجوا أنفسكم» كه همراه با نوعى تحقیر است.
روح انسان از جسم او مجرّد و مستقلّ است. «أخرجوا أنفسكم»
كیفر توهین بهوحى ودین، عذاب مهین وخواركننده است. «تجزونعذابالهون»
418) انفال، 31.