- قَالَ فَبِمَآ أَغۡوَيۡتَنِي لَأَقۡعُدَنَّ لَهُمۡ صِرَٰطَكَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ16
- ثُمَّ لَـَٔاتِيَنَّهُم مِّنۢ بَيۡنِ أَيۡدِيهِمۡ وَمِنۡ خَلۡفِهِمۡ وَعَنۡ أَيۡمَـٰنِهِمۡ وَعَن شَمَآئِلِهِمۡ وَلَا تَجِدُ أَكۡثَرَهُمۡ شَـٰكِرِينَ17
همین كه حضرت آدم از تسلّط شیطان بر انسان آگاه شد، روبه درگاه خدا آورده و ناله زد. خطاب رسید: ناراحت نباش، زیرا من گناه را یكى و ثواب را ده برابر حساب مىكنم و راه توبه هم باز است. 32
امام باقر علیه السلام فرمود: ورود ابلیس بر انسان از پیشِ رو بدین شكل است كه امر آخرت را براى انسان ساده و سبك جلوه مىدهد، و از پشت سر به این است كه ثروتاندوزى و بخل و توجّه به اولاد و وارث را تلقین مىكند و از طرف راست با ایجاد شبهه، دین را متزلزل و تباه مىسازد و از طرف چپ، لذّات و شهوات و منكرات را غالب مىكند. 33
شیطان اگر بتواند، مانع ایمان انسان مىشود و اگر نتواند، راههاى نفاق و ارتداد را مىگشاید و اگر موفّق نشود، با ایجاد شك و تردید و وسوسه، انسان را به گناه سوق مىدهد تا از ایمان و عبادتش لذّت نبرد و كار خیر برایش سنگین و با كراهت جلوه كند.
در روایات متعدّد، صراط مستقیم، به اهلبیت علیهم السلام و ولایت على علیه السلام تعبیر شده است. 34
31) تفسیر كبیر فخررازى
32) تفسیر نورالثقلین
33) تفسیر كنزالدقائق
34) تفسیر فرقان
نافرمانى و گناه خود را به تقدیر و قضا و قدر الهى نسبت دادن، كارى شیطانى است. «قال فبما اغویتنى» ابلیس مهلت خواست تا انتقام بگیرد، نه آنكه توبه كند. «أنظرنى، لاقعدنّ...»
ابلیس به جاى تشكّر از خداوند، گستاخى كرد. «انّك من المنظرین، لاقعدنّ لهم...»
شیطان، انسان را موجودى منفعل و اغواپذیر مىداند. «لاقعدنّ لهم...»
شیطان، دشمن قسم خورده انسان است. «لاقعدنّ...» چنانكه در جاى دیگر مىگوید: «فبعزّتك لاغویّنّهم اجمعین» 35
انسان به طور فطرى سالك راه حقّ ومستقیم است. «لاقعدنّلهم صراطكالمستقیم»
ابلیس نیز اقرار دارد كه راه مستقیم راه خداوند است. «صراطك المستقیم»
شیوههاى اغفال ابلیس، متعدّد و مختلف است. «من بین ایدیهم ومن خلفهم و...»
شیطان، هم صراط مستقیم را مىشناسد، «صراطك المستقیم» هم راههاى وسوسه و هجوم و غلبه را، «لآتینّهم من بین...» هم شاكرین و ناسپاسان را. «و لاتجد اكثرهم شاكرین»
هدف وآرزوى شیطان، ناسپاسى انسان است.«ولاتجد اكثرهم شاكرین» بنابراین پیروى از شیطان، ناسپاسى خداست وانسان سپاسگزار، در راهمستقیم است.
35) ص، 82