فَوَقَىٰهُمُ ٱللَّهُ شَرَّ ذَٰلِكَ ٱلۡيَوۡمِ وَلَقَّىٰهُمۡ نَضۡرَةً وَسُرُورًا
11
وَجَزَىٰهُم بِمَا صَبَرُواْ جَنَّةً وَحَرِيرًا
12
مُّتَّكِـِٔينَ فِيهَا عَلَى ٱلۡأَرَآئِكِ لَا يَرَوۡنَ فِيهَا شَمۡسًا وَلَا زَمۡهَرِيرًا
13
وَدَانِيَةً عَلَيۡهِمۡ ظِلَـٰلُهَا وَذُلِّلَتۡ قُطُوفُهَا تَذۡلِيلًا
14
وَيُطَافُ عَلَيۡهِم بِـَٔانِيَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَأَكۡوَابٍ كَانَتۡ قَوَارِيرَاْ
15
قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقۡدِيرًا
16
وَيُسۡقَوۡنَ فِيهَا كَأۡسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِيلًا
17
عَيۡنًا فِيهَا تُسَمَّىٰ سَلۡسَبِيلًا
18
تفسیر نور
پس خداوند آنان را از شرّ آن روز مصون دارد و آنان را با شادى و سُرورى بس بزرگ روبرو كند.
و به سبب صبرى كه كردند، بهشتى بزرگ و پوششى از حریر پاداششان دهد.
در حالى كه در آن بر تختها تكیه زدهاند، در آنجا نه آفتابى بینند و نه سرمایى.
و سایههاى درختان بر سرشان نزدیك و خوشههاى میوه در دسترس آنان.
بر دور آنان ظرفهاى نقرهفام و تنگهاى بلورین گردانده شود.
بلورهایى از نقره كه در اندازههایى (معیّن و متفاوت) اندازهگیرى كردهاند.
در آن بهشت، جامى نوشانده مىشوند كه با زنجبیل آمیخته است.
چشمهاى در آنجا است كه سلسبیل نامیده مىشود.
نکتهها
«نضرة» به معناى زیبایى و شادابى است. چنانكه در جاى دیگر مىخوانیم: «وجوهٌ یومئذٍ ناضرة»208 «اَرائك» جمع «اَریكة» به معناى تخت زینت داده شده است.«زَمهریر» به معناى سرماى شدید و «قُطوف» جمع «قَطف»، به معناى چیدن است.
«تذلیل» در معناى رام كردن و در اختیار گذراندن است.
«اكواب» جمع «كوب» به معناى كاسه و «قَواریر» جمع «قارورة» به معناى شیشه و «سَلسبیل» نام چشمهاى در بهشت است.
امام باقر علیه السلام ذیل آیه «جزاهم صبروا» فرمود: پاداش ابرار به خاطر صبرى است كه در برابر فقر و مصیبتهاى دنیا داشتند.209 چنانكه حضرت على علیه السلام فرمود: «صَبرت و فى العین قذى و فى الحلق شجى»210 صبر كردم در حالى كه در چشم، خار و در گلو تیغ داشتم. و درباره امام حسین علیه السلام مىخوانیم: «لقد عجبت من صبرك ملائكة السموات»211 همانا از صبر تو فرشتگان آسمان به تعجّب افتادند.
اطعام ابرار براى دو هدف صورت گرفت: «لوجه اللّه» و «نخاف من ربّنا» و به آن دو هدف هم رسیدند. «فوقاهم اللّه شرّ ذلك الیوم و لقّاهم نضرةً و سروراً»
صابران نه تنها در قیامت پاداش مىبینند، بلكه در دنیا، سلام و صلوات الهى را دریافت مىكنند. «سلام علیكم بما صبرتم»212، «بشّر الصّابرین اولئك علیهم صلوات من ربّهم»213، «انى جزیتهم الیوم بما صبروا»214
نعمتهاى بهشتى در اعلى درجه خوبى هستند. تنوین در كلمات «نضرةً»، «سروراً»، «جنّةً»، «حریراً» براى عظمت است.
208) قیامت، 22.
209) بحارالأنوار، ج 75، ص 186.
210) نهج البلاغه، خطبه 3.
211) بحارالانوار، ج 98، ص239.
پیامها
خداوند، مخلصان را به مراد خود مىرساند. «انّا نخاف... یوماً عبوساً - فوقاهم اللّه شرّ ذلك الیوم» ثمره خوف از خدا، نجات از قهر اوست. «انّا نخاف... فوقاهم اللّه شرّ ذلك الیوم»
كیفر و پاداش باید متناسب با عمل باشد. (حفظ و نجات محرومان، سبب حفظ و نجات انسان در قیامت است.) «فوقاهم اللّه شرّ ذلك»
ترس امروز، امنیّت فردا و مسرور كردن امروز، مسرور شدن فردا را به دنبال دارد. «نخاف من ربّنا... فوقاهم اللّه... و لقّاهم نضرة و سرورا»
پاداشهاى الهى به خاطر صبر است. «جزاهم بما صبروا»
بهشتیان در آسایش و آرامش به سر مىبرند. «متكئین فیها على الارائك»
هواى بهشت بسیار مطبوع است. «لا یرون فیها شمساً و لا زمهریراً»
در بهشت، نعمتها تسلیم ابرار هستند. «ذلّلت قطوفها تذلیلاً»
خادمان بهشتیان، پروانهوار به دور آنان مىچرخند. «یطاف علیهم»
ظرفهاى بهشت در شكل و اندازههاى متفاوت و مطابق با اراده و میل بهشتیان ساخته شده است. «قَدّروها تقدیراً»