إِذۡ يَقُولُ ٱلۡمُنَـٰفِقُونَ وَٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ غَرَّ هَـٰٓؤُلَآءِ دِينُهُمۡ وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
49
تفسیر نور
(به یادآور) زمانى كه منافقان و بیماردلان مىگفتند: آنان (مسلمانان را) دینشان مغرورشان كرده است، (كه بىترس حمله مىكنند. غافل از آنكه مسلمین بر خدا توكّل نمودهاند.) وكسى كه بر خدا توكّل كند، پس (بداند) قطعاً خداوند شكستناپذیر حكیم است.
نکتهها
منافقان و افراد ضعیفالایمان و بىاعتقاد به نصرت الهى، تصوّر نمىكردند مسلمانان با جمعیّت و سلاح اندك پیروز شوند و آنان را فریبخورده مىپنداشتند.ممكن است مراد از منافقان، برخى مسلمانان مدینه باشند، و مراد از «و الّذین فى قلوبهم مرض»، افراد ضعیفالایمان مكّه. 546 و ممكن است منافقان، آنانى باشند كه در مدینه، به ظاهر ادّعاى مسلمانى داشتند و یا آنان كه در مكّه مسلمان شدند، ولى از حمایت پیامبر و هجرت با مسلمین، سرباز زدند.
546) تفسیر كبیرفخررازى
پیامها
كسانى كه روحیه ناسالم دارند، با منافقان همصدا مىشوند. «اذ یقول المنافقون والّذین فى قلوبهم مرض» منافقان، مسلمانان را فریبخورده و مغرور مىپندارند. (و مىگویند: مگر مىتوان با «اللّه اكبر» و با دست خالى به جنگ سلاح رفت؟! مگر مىشود...) «غرّ هؤلاء دینهم»
گرایشها ودیدگاهها، در نوع برداشت انسان تأثیرگذار است. از یك عمل، چند برداشت مىشود؛ یكى توكّل مىپندارد و دیگرى فریبخوردگى وغرور. «اذ یقول المنافقون و الّذین فى قلوبهم مرض غرّ هؤلاء... و من یتوكّل»
توكّل بر خدا، از حساب غرور، جداست. «ومن یتوكّل...» (توكّل بر خداوند در جنگ بدر، عامل پیروزى شد)
باید بر قدرتى توكّل و اعتماد كرد كه شكست ناپذیر است و تمام كارهایش حكیمانه باشد. «عزیز حكیم» (قدرت خداوند، همراه با عزّت وحكمت است)