- لَّقَد تَّابَ ٱللَّهُ عَلَى ٱلنَّبِيِّ وَٱلۡمُهَـٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ ٱلۡعُسۡرَةِ مِنۢ بَعۡدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنۡهُمۡ ثُمَّ تَابَ عَلَيۡهِمۡۚ إِنَّهُۥ بِهِمۡ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ117
منافقان در جنگ تبوك سه گروه بودند:
عدّهاى به بهانهى مفتون شدن به دختران زیباى رومى، به جبهه نرفتند.
جمعى مردم را از رفتن دلسرد مىكردند.
بعضى گرمى هوا را بهانه مىآوردند، یا اجازهى ماندن مىگرفتند.
امّا در مقابل، عدّهاى عاشقانه همراه پیامبرصلى الله علیه وآله رفتند واگر وسیلهى سفر نداشتند، از اندوه، اشك مىریختند. داستانِ عقب ماندنِ ابوذر غفارى كه بالاخره خود را به پیامبر رساند، مربوط به همین ماجراست.
در جنگ تبوك، كار چنان سخت شد كه گاهى یك خرما را چند نفر مىمكیدند 179
شاید به دلیل این آیه و آیهى بعد كه پذیرش توبه مطرح است، نام این سوره را علاوه بر برائت، توبه نیز گفتهاند.
179) تفسیر مجمعالبیان.
خداوند، پیامبر و رزمندگان را در صحنههاى خطرناك، مورد لطف خاصّ خویش قرار مىدهد. «تاب اللَّه ...» همهى انسانها، حتّى پیامبران، به لطف الهى نیازمندند. «تاب اللَّه على النبى و المهاجرین والأنصار»
توبهى الهى، به معناى لطف خاصّ او به پیامبر و مؤمنان است كه گاهى در قالب عفو و بخشش نسبت به گنهكاران جلوه مىكند. «تاب اللَّه»
نشانهى ایمان واقعى، اطاعت از رهبر در شرایط دشوار است. «اتبعوه فى ساعة العسرة»
سختىهاى زندگى، لحظه وساعتى بیش نیست و مىگذرد. «ساعة العسرة»
انسان، هر لحظه در معرض لغزش و انحراف است، پس باید به خدا روى آورد. «كاد یزیغ قلوب فریقٍ»
تنها راه نجات از سقوط، لطف الهى است. «تاب اللَّه...ثم تاب علیهم»