يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ مَا قَالُواْ وَلَقَدۡ قَالُواْ كَلِمَةَ ٱلۡكُفۡرِ وَكَفَرُواْ بَعۡدَ إِسۡلَـٰمِهِمۡ وَهَمُّواْ بِمَا لَمۡ يَنَالُواْۚ وَمَا نَقَمُوٓاْ إِلَّآ أَنۡ أَغۡنَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ مِن فَضۡلِهِۦۚ فَإِن يَتُوبُواْ يَكُ خَيۡرًا لَّهُمۡ وَإِن يَتَوَلَّوۡاْ يُعَذِّبۡهُمُ ٱللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡـَٔاخِرَةِۚ وَمَا لَهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مِن وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ
74
آیه، شامل همهى توطئههایى مىشود كه منافقان بر ضدّ پیامبر و اسلام داشتند، ولى اغلب تفاسیر شیعه و سنّى به توطئهى «لیلة العقبه» اشاره كردهاند كه منافقان براى كشتن پیامبر در گردنهاى كمین كردند تا شترِ پیامبر را رَم دهند، امّا توطئهى آنها كشف شد و به مقصود خود نرسیدند. «همّوا بما لم ینالوا»
نقل شده است كه هنگام سخنرانى پیامبرصلى الله علیه وآله در تبوك، منافقى به نام حلاّس گفت: اگر پیامبر راست بگوید، ما از الاغ بدتریم. یكى از اصحاب (عامربن قیس) این جسارت را به پیامبر خبر داد. رسول خداصلى الله علیه وآله احضارش كرد. او انكار مىكرد و عامر مىگفت كه دروغ مىگوید و او چنین گفته است. به دستور پیامبر، هر دو نزدیك منبر سوگند یاد كردند، امّا با نزول این آیه، منافق رسوا شد. 124
124) تفسیر المیزان.
دروغگویى وسوگند دروغ، از نشانههاى منافق است.«یحلفون باللَّه» منافقان ناسپاسند، آنان در سایهى اسلام به جایى رسیدهاند، امّا دست از عیبجویى و بدگویى بر نمىدارند. «و مانقموا الاّ ان اغناهم اللَّه...»
آوردن نام رسولاللَّه در كنار نام خدا و نسبت دادن كارى به هر دو، شرك نیست. «اغناهم اللَّه ورسوله»
سرچشمهى فضل، تنها خداست. «من فضله»، ونفرمود: «من فضلهما» 125
اسلام، علاوه بر تربیت فكرى و اخلاقى، وضع مادّى زندگى را نیز بهتر كرد. «اغناهم اللَّه ورسوله»
راه توبه حتّى براى آنان كه نقشه قتل پیامبر را كشیدند، باز است. «فانیتوبوا»
منافقان، در دنیا نیز عذاب مىشوند، چون نظام علل و اسباب جهان بر پایهى صدق است. «یعذّبهم ... فى الدنیا» (گندم از گندم بروید، جو ز جو)
عذاب منافقان در دنیا؛ بىپناهى، سرگردانى و وحشت درونى است كه همواره مضطربند. 126 «یعذّبهم... فى الدنیا»
منافقان سرانجام بىیاورند، تشكیلاتشان فرو مىریزد، منزوى و تحقیر مىشوند، نه از حمایت مردم برخوردارند و نه از حمایت حكومتها. «ما لهم فى الارض من ولىٍ ولانصیر»
126) یحسبون كل صیحةٍ علیهم» منافقون، 4.