- كَيۡفَ وَإِن يَظۡهَرُواْ عَلَيۡكُمۡ لَا يَرۡقُبُواْ فِيكُمۡ إِلًّا وَلَا ذِمَّةًۚ يُرۡضُونَكُم بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَتَأۡبَىٰ قُلُوبُهُمۡ وَأَكۡثَرُهُمۡ فَـٰسِقُونَ8
تفسیر نور
چگونه (مىتوان با آنان پیمانى داشت) در حالى كه اگر بر شما دست یابند، هیچ خویشاوندى و پیمانى را دربارهى شما مراعات نمىكنند. شما را با زبانِ(نرم) خویش راضى مىكنند، ولى دلهایشان پذیرا نیست و بیشترشان فاسق و (پیمان شكن)اند.
نکتهها
«اِلّ»، به معناى خویشاوندى، همسایگى و روابط عاطفى و انسانى و عرفى است. 17 «ذِمّة»، به معناى عهد و پیمانى است كه وفاى به آن لازم است و اگر نقض شود، مردم، عهدشكن را مذّمت مىكنند.این آیات نیز دلیل فرمان سختگیرى نسبت به پیمان شكنان مشرك است.
به صرف اینكه اگر دشمن بر ما غالب شود چنین و چنان خواهد كرد، نمىتوان به او حمله كرد، بلكه باید قرائنى بر توطئه و تجاوز او باشد وگرنه قصاص قبل از جنایت مىشود.
17) میان مسلمانان صدر اسلام و مشركان، قرابت و خویشاوندى وجود داشت.
پیامها
عمق كینهى دشمن را هنگام قدرتش باید شناسایى كرد، نه هنگام ضعف او. «ان یظهروا علیكم» سكوت و سادهاندیشى دربارهى دشمنى كه اگر چیره شود مراعات هیچ مسألهاى را نمىكند، گناه است. «لا یرقبوا فیكم الاّ و لا ذمّة»
مشركان، نه مراعات مسائل عاطفى و همسایگى را مىكنند، نه به پیمانها و تعهّدات احترام مىگذارند. «الاّ ولا ذمّةً»
ظاهرسازى و بازىهاى سیاسى و تبلیغاتى دشمنان، ما را فریب ندهد. «یرضونكم بافواههم وتأبى قلوبهم»
پیمان شكنى، نفاق، تظاهر و سیاستبازى، فسق است. «تأبى قلوبهم واكثرهم فاسقون»
اكثریّت مشركان فاسقند، ولى افراد سالم هم میانشان پیدا مىشود. «اكثرهم فاسقون» (در نسبتدادنها، انصاف داشته باشیم)