ٱلۡأَعۡرَابُ أَشَدُّ كُفۡرًا وَنِفَاقًا وَأَجۡدَرُ أَلَّا يَعۡلَمُواْ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
97
ٱلۡأَعۡرَابُ أَشَدُّ كُفۡرًا وَنِفَاقًا وَأَجۡدَرُ أَلَّا يَعۡلَمُواْ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
97
اعرابى بودن به معناى دورى از فرهنگ دینى و تعالیم مكتب است. كلمهى «اعراب» ده بار در قرآن آمده و جز یك مورد، بقیّهى موارد، مثل روایات، نكوهشآمیز است.
در حدیث آمده است: «تفقّهوا فى الدّین فانّه مَن لم یتفقّه فى الدین فهو اعرابى» دینشناس شوید، چون هر كه فهم عمیقِ دینى نداشته باشد، اعرابى است. در حدیث دیگرى نیز مىخوانیم: «نحن بنوهاشم و شیعتنا العربُ و سایر الناسِ اعرابٌ» یاران و پیروان ما عرباند و دیگران اعرابند. 145
مردم عصر پیامبرصلى الله علیه وآله دو گروه بودند: شهرنشین و بادیهنشین. چون آیات قبل دربارهى پیروزى مسلمانان در جنگ تبوك بود، این آیه شاید اشاره به این باشد كه از بادیهنشینان جاهل و همجوار، غافل نباشید كه ممكن است گاهى با تحریك دشمنان، دست به آشوب بزنند.
محیط اجتماعى و فرهنگى انسان، در بینش و موضعگیرى او در مورد حقایق و معارف مؤثّر است. «الاعراباشدّكفراً»
افرادِ ناآگاه و دور از فرهنگ، گاهى آلت دست كافران و منافقان قرار مىگیرند و از خود آنها هم بىمنطقتر مىشوند. «الاعراب اشدّ كفراً و نفاقاً»
كفر و نفاق، درجاتى دارد. «اشدّ كفراً و نفاقاً»
یكى از عوامل كفر و نفاق، ناآگاهى است. «اشدّ كفراً... اَلاّ یعلموا»
دانستن احكام دین، لازم است وگرنه اعرابى هستیم. «یعلموا حدود ما انزل اللَّه»
شهرنشینان جاهل به حدود الهى، به منزلهى اعراب و بادیهنشینان، بلكه بدتر از آنان هستند. «اَلاّ یعلموا حدود ما انزل اللَّه»