حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
110حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
110الرّضا (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْجَهْمِ قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ وَ عِنْدَهُ الرِّضَا عَلِیُّ‌بْنُ‌مُوسَی (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ألَیْسَ مِنْ قَوْلِکَ أَنَّ الْأَنْبِیَاءَ (مَعْصُومُونَ قَالَ بَلَی ... فَقَالَ الْمَأْمُونُ لِلَّهِ دَرُّکَ یَا أَبَا الْحَسَنِ (صلی الله علیه و آله) فَأَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) یَقُولُ عَزَّوَجَلَّ حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ مِنْ قَوْمِهِمْ وَ ظَنَّ قَوْمُهُمْ أَنَّ الرُّسُلَ قَدْ کُذِبُوا جَاءَ الرُّسُلَ نَصْرُنَا.
امام رضا (علیه السلام)- علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم گوید: در مجلس مأمون حضور داشتم و امام رضا (علیه السلام) نیز نزد او بود. مأمون از او پرسید: «ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! مگر شما نگفته‌اید که پیامبران معصومند»؟ فرمود: «بله» گفت: «مفهوم آیه: حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا چیست»؟ امام رضا (علیه السلام) فرمود: «مقصود آن است که خداوند متعال می‌فرماید تا آن وقت که پیامبران (از مردم خویش مأیوس گشتند و مردمان گمان بردند؛ الرُّسُلَ قَدْ کُذِبُوا، در اینجا بود که یاری و نصرت ما به کمک پیامبران آمد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۸۲/ الاحتجاج، ج۲، ص۴۳۰، فیه: «فقال المأمون لِلّه درّک یا ابالحسن» محذوف/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۲۰۲/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۱۷/ نورالثقلین، فیه: «فقال المأمون لِلّه درّک یا ابالحسن» محذوف» / البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَکَلَهُمْ اللَّهُ إِلَی أَنْفُسِهِمْ فَظَنُّوا أَنَّ الشَّیْطَانَ قَدْ تَمَثَّلَ لَهُمْ فِی صُورَهًِْ الْمَلَائِکَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام)- خداوند، آنان را به خودشان واگذار کرد؛ بنابراین گمان بردند که شیاطین به شکل فرشته‌ها بر آن‌ها ظاهر شدند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۸۶/ العیاشی، ج۲، ص۲۰۱/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَکَلَهُمُ اللَّهُ إِلَی أَنْفُسِهِمْ أَقَلَ مِنْ طَرْفَهًِْ عَیْنٍ.
امام صادق (علیه السلام)- منظور آن است که خداوند پیامبران را به مدّت کمتر از چشم‌برهم‌زدنی به خودشان واگذار کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۰ بحارالأنوار، ج۱۸، ص۲۶۲/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) کَیْفَ لَمْ یَخَفْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِیمَا یَأْتِیهِ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ مِمَّا یَنْزِغُ بِهِ الشَّیْطَانُ قَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ إِذَا اتَّخَذَ عَبْداً رَسُولًا أَنْزَلَ عَلَیْهِ السَّکِینَهًَْ وَ الْوَقَارَ فَکَانَ یَأْتِیهِ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِثْلُ الَّذِی یَرَاهُ بِعَیْنِه.
امام صادق (علیه السلام)- زراره گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چگونه بیم این مسئله را نداشت که آنچه از جانب خدا برای وی می‌آید، ممکن است از جمله حالاتی باشد که شیطان به او وسوسه می‌کند»؟ فرمود: «خداوند هرگاه بنده‌ای را به‌عنوان پیامبر برگزیند، آرامش و وقار را بر او نازل می‌کند و در نتیجه آنچه که از نزد خداوند به‌سوی او می‌آمد، چونان چیزهایی بود که با چشم عیان می‌دید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۲ بحارالأنوار، ج۱۸، ص۲۶۲/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ وَ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: مَا عَلِمَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنَّ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا بِالتَّوْفِیق.
امام صادق (علیه السلام)- محمّدبن‌مروان گوید: امام (علیه السلام) فرمود: «اگر توفیق الهی نبود، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نمی‌دانست که جبرئیل از جانب خداست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۲ بحارالأنوار، ج۵، ص۲۰۳
الصّادق (علیه السلام)- أَمَّا أَهْلُ الدُّنْیَا فَقَدْ أَظْهَرُوا الْکَذِبَ، وَ مَا کانُوا إِلَّا مِنَ الَّذِینَ وَکَّلَهُمُ اللَّهُ إِلَی أَنْفُسِهِمْ لِیَمُنَّ عَلَیْهِمْ.
امام صادق (علیه السلام)- امّا اهل دنیا، بی‌تردید، دروغ را اظهار کردند و بی‌گمان، از کسانی بوده‌اند که خداوند، آنان را به خودشان واگذار کرد تا بر آنان منّت نهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۲ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام)، قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَشَکَا إِلَیْهِ طُولَ دَوْلَهًِْ الْجَوْرِ، فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ: وَ اللَّهِ، لَا یَکُونُ مَا تَأْمُلُونَ حَتَّی یَهْلِکَ الْمُبْطِلُونَ، وَ یَضْمَحِلَّ الْجَاهِلُونَ، وَ یَأْمَنَ الْمُتَّقُونَ، وَ قَلِیلٌ مَا یَکُونُ حَتَّی لَا یَکُونَ لِأَحَدِکُمْ مَوْضِعُ قَدَمِهِ، وَ حَتَّی تَکُونُوا عَلَی النَّاسِ أَهْوَنَ مِنَ الْمَیْتَهًِْ عِنْدَ صَاحِبِهَا، فَبَیْنَا أَنْتُمْ کَذَلِکَ إِذْ جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ، وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّی عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِه حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا.
امام علی (علیه السلام)- امام صادق (علیه السلام) فرمود: مردی به حضور امیرمؤمنان (علیه السلام) رسید و با ایشان از طولانی‌شدن حکومت ستم و جور شکایت کرد. امیرمؤمنان (علیه السلام) به او فرمود: «به خدا قسم! آنچه شما در ذهن می‌پرورانید، هرگز محقّق نخواهد شد، مگر آنکه آنان که باطل هستند به هلاکت برسند، و جاهلان، نیست و نابود گردند و با تقوایان، احساس امنیّت نمایند و چنین امری به ندرت پیش خواهد آمد، مگر آنکه عرصه چنان بر شما تنگ گردد که حتّی جای پای شما در پشت سرتان باقی نماند [کسی از شما پیروی نکند] و ارزش شما نزد مردمان از ارزش مرده در نزد صاحبانش کمتر باشد. در چنین حالتی است که ناگهان و به‌صورت غیرمنتظره نصرت الهی و یاری پروردگار و پیروزی از راه خواهد رسید و خداوند متعال نیز خود فرموده است حَتَّی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۰۲ دلایل الإمامهًْ، ص۲۵۱/ البرهان