وَتَحۡسَبُهُمۡ أَيۡقَاظࣰا وَهُمۡ رُقُودࣱۚ وَنُقَلِّبُهُمۡ ذَاتَ ٱلۡيَمِينِ وَذَاتَ ٱلشِّمَالِۖ وَكَلۡبُهُم بَٰسِطࣱ ذِرَاعَيۡهِ بِٱلۡوَصِيدِۚ لَوِ ٱطَّلَعۡتَ عَلَيۡهِمۡ لَوَلَّيۡتَ مِنۡهُمۡ فِرَارࣰا وَلَمُلِئۡتَ مِنۡهُمۡ رُعۡبࣰا
18وَتَحۡسَبُهُمۡ أَيۡقَاظࣰا وَهُمۡ رُقُودࣱۚ وَنُقَلِّبُهُمۡ ذَاتَ ٱلۡيَمِينِ وَذَاتَ ٱلشِّمَالِۖ وَكَلۡبُهُم بَٰسِطࣱ ذِرَاعَيۡهِ بِٱلۡوَصِيدِۚ لَوِ ٱطَّلَعۡتَ عَلَيۡهِمۡ لَوَلَّيۡتَ مِنۡهُمۡ فِرَارࣰا وَلَمُلِئۡتَ مِنۡهُمۡ رُعۡبࣰا
18الباقر ( فِی رِوَایَهًِْ أَبِی‌الْجَارُود عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (قَوْلُهُ وَ تَحْسَبُهُمْ أَیْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ یَقُولُ تَرَی أَعْیُنَهُمْ مَفْتُوحَهًًْ وَ هُمْ رُقُودٌ یَعْنِی نِیَامٌ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمِینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ فِی کُلِّ عَامٍ مَرَّتَیْنِ لِئَلَّا تَأْکُلَهُمُ الْأَرْضُ.
امام باقر (علیه السلام)- در روایت ابوالجارود آمده است: امام باقر (علیه السلام) فرمود: «مراد از وَ تَحْسَبُهُمْ أَیْقَاظًا وَ هُمْ رُقُودٌ این است که می‌گوید: می بینی که چشمانشان باز است وَ هُمْ رُقُودٌ یعنی درحالی‌که خواب هستند. وَ نُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْیَمِینِ وَ ذَاتَ الشِّمَالِ و آنها را دو بار در سال به پهلوی راست و چپ می‌گردانیم تا زمین آنها را نخورد [دچار زخم بستر نشوند]».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۴۴۰ بحارالأنوار، ج۱۴، ص۴۲۵/ القمی، ج۲، ص۳۴/ البرهان
الکاظم ( رُوِیَ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ (یَقُول: إِنَّ الْمَرْءَ إِذَا نَامَ فَإِنَّ رُوحَ الْحَیَوَانِ بَاقِیَهًٌْ فِی الْبَدَنِ وَ الَّذِی یَخْرُجُ مِنْهُ رُوحُ الْعَقْلِ فَقال عبْدُ الْغَفَّارِ الْأَسْلَمِیُّ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ اللهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها إِلَی قَوْلِهِ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی أَ فَلَیْسَ تُرَی الْأَرْوَاحُ کُلُّهَا تَصِیرُ إِلَیْهِ عِنْدَ مَنَامِهَا فَیُمْسِکُ مَا یَشَاءُ وَ یُرْسِلُ مَا یَشَاءُ فَقَالَ لَهُ أَبُوالْحَسَنِ (إِنَّمَا یَصِیرُ إِلَیْهِ أَرْوَاحُ الْعُقُولِ فَأَمَّا أَرْوَاحُ الْحَیَاهًِْ فَإِنَّهَا فِی الْأَبْدَانِ لَا یَخْرُجُ إِلَّا بِالْمَوْتِ وَ لَکِنَّهُ إِذَا قَضَی عَلَی نَفْسٍ الْمَوْتَ قَبَضَ الرُّوحَ الَّذِی فِیهِ الْعَقْلُ وَ لَوْ کَانَتْ رُوحُ الْحَیَاهًِْ خَارِجَهًًْ لَکَانَ بَدَناً مُلْقًی لَا یَتَحَرَّکُ وَ لَقَدْ ضَرَبَ اللَّهُ لِهَذَا مَثَلًا فِی کِتَابِهِ فِی أَصْحَابِ الْکَهْفِ حَیْثُ قَالَ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمِینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ أَ فَلَا تَرَی أَنَّ أَرْوَاحَهُمْ فِیهِمْ بِالْحَرَکَاتِ.
امام کاظم (علیه السلام)- از امام کاظم (علیه السلام) روایت است که می‌فرمود: «هنگامی‌که کسی بخوابد روح حیوانی در تنش می‌ماند و آنچه برمی‌آید روح خِرَد است، عبدالغفّار اسلمی گوید: خداوند عزّوجلّ فرماید: خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند، ... تا سرآمدی معیّن. (زمر/۴۲) آیا معتقد نیستی که همه‌ی ارواح در خواب به‌سوی خدا می‌روند و خداوند آنچه را خواهد نگهدارد و آنچه خواهد بفرستد»؟ فرمود: «همانا ارواح عقول نزد او روند، و ارواح زندگی در تن می‌مانند و بیرون نمی‌روند جز با مرگ ولی چون مرگ کسی رسید روح عقلش هم گرفته شود و اگر روح زندگی بیرون بود، تن بی‌حرکت افتاده بود، و خدا برای آن در قرآنش از اصحاب کهف نمونه آورده آنجا که فرموده است: وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْیَمِینِ وَ ذاتَ الشِّمالِ آیا نمی‌بینی که روح داشتن آنها به نشانه حرکات آنها است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۴۴۰ بحارالأنوار، ج۵۸، ص۴۳/ جامع الأخبار، ص۱۷۱
الرّضا ( لَا یَدْخُلُ الْجَنَّهًَْ مِنَ الْبَهَائِمِ إِلَّا ثَلَاثَهًٌْ حِمَارَهًُْ بَلْعَمَ وَ کَلْبُ أَصْحَابِ الْکَهْفِ وَ الذِّئْبُ وَ کَانَ سَبَبُ الذِّئْبِ أَنَّهُ بَعَثَ مَلِکٌ ظَالِمٌ رَجُلًا شُرْطِیّاً لِیَحْشُرَ قَوْماً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ یُعَذِّبَهُمْ وَ کَانَ لِلشُّرْطِیِّ ابْنٌ یُحِبُّهُ فَجَاءَ ذِئْبٌ فَأَکَلَ ابْنَهُ فَحَزِنَ الشُّرْطِیُّ عَلَیْهِ فَأَدْخَلَ اللَّهُ ذَلِکَ الذِّئْبَ الْجَنَّهًَْ لِمَا أَحْزَنَ الشُّرْطِیَّ.
امام رضا (علیه السلام)- فقط سه حیوان وارد بهشت می‌شوند: الاغ بلعم، سگ اصحاب کهف و گرگ. گرگ به این خاطر که پادشاه ظالمی مأموری را برای یک قوم مؤمن فرستاد تا آنها را جمع کند و عذاب بدهد، آن مأمور پسری داشت که او را زیاد دوست داشت. گرگ آمد و پسر آن مأمور را خورد آن مأمور خیلی ناراحت شد، خداوند آن گرگ را وارد بهشت کرد چون آن مأمور را ناراحت کرده بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۴۴۲ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۳۷۸/ نورالثقلین
الصّادق ( قَوْلِهِ بِالْوَصِیدِ أَیْ بِالْفِنَاء.
امام صادق (علیه السلام)- بِالْوَصِیدِ؛ وَصِیدِ همان آستانه است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۴۴۲ بحارالأنوار، ج۱۴، ص۴۲۳/ القمی، ج۲، ص۳۳
الباقر ( عَنِ الْبِطِّیخِی عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (فِی قَوْلِهِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَیْهِمْ لَوَلَّیْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً قَالَ إِنَّ ذَلِکَ لَمْ یَعْنِ بِهِ النبی (إِنَّمَا عَنَی بِهِ الْمُؤْمِنِینَ بَعْضَهُمْ لِبَعْضٍ لَکِنَّهُ حَالُهُمُ الَّتِی هُمْ عَلَیْهَا.
امام باقر (علیه السلام)- بطیخی نقل می‌کند: امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: لَو اطّلَعْتَ عَلَیْهِمْ لَوَلَّیْتَ مِنْهُمْ فَرِاراً و لَمُلِئتَ مِنْهُمْ رُعباً فرمود: «مراد از این آیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیست، بلکه مراد وضع مؤمنان نسبت به یکدیگر است؛ و موقعیّتی است که در آن به سر می‌برند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۴۴۲ بحارالأنوار، ج۱۴، ص۴۲۸/ العیاشی، ج۲، ص۳۲۴/ نورالثقلین/ البرهان