الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ ذَلِکَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَمَّا کَانَ بِمَکَّهًَْ أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یَتَوَجَّهَ نَحْوَ الْبَیْتِ الْمُقَدَّسِ فِی صَلَاتِهِ وَ یَجْعَلَ الْکَعْبَهًَْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا إِذَا أَمْکَنَ وَ إِذَا لَمْ یَتَمَکَّنْ اسْتَقْبَلَ الْبَیْتَ الْمُقَدَّسَ کَیْفَ کَانَ فَکَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَفْعَلُ ذَلِکَ طُولَ مُقَامِهِ بِهَا ثَلَاثَ عَشْرَهًَْ سَنَهًًْ فَلَمَّا کَانَ بِالْمَدِینَهًِْ وَ کَانَ مُتَعَبِّداً بِاسْتِقْبَالِ بَیْتِ الْمَقْدِسِ اسْتَقْبَلَهُ وَ انْحَرَفَ عَنِ الْکَعْبَهًِْ سَبْعَهًَْ عَشَرَ شَهْراً أَوْ سِتَّهًَْ عَشَرَ شَهْراً وَ جَعَلَ قَوْمٌ مِنْ مَرَدَهًِْ الْیَهُودِ یَقُولُونَ وَ اللَّهِ مَا دَرَی محمد (صلی الله علیه و آله) کَیْفَ صَلَّی حَتَّی صَارَ یَتَوَجَّهُ إِلَی قِبْلَتِنَا وَ یَأْخُذُ فِی صَلَاتِهِ بِهُدَانَا وَ نُسُکِنَا فَاشْتَدَّ ذَلِکَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِمَا اتَّصَلَ بِهِ عَنْهُمْ وَ کَرِهَ قِبْلَتَهُمْ وَ أَحَبَّ الْکَعْبَهًَْ فَجَاءَهُ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَا جَبْرَئِیلُ لَوَدِدْتُ لَوْ صَرَفَنِیَ اللَّهُ تَعَالَی عَنْ بَیْتِ الْمَقْدِسِ إِلَی الْکَعْبَهًِْ فَقَدْ تَأَذَّیْتُ بِمَا یَتَّصِلُ بِی مِنْ قِبَلِ الْیَهُودِ مِنْ قِبْلَتِهِمْ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ: فَاسْأَلْ رَبَّکَ أَنْ یُحَوِّلَکَ إِلَیْهَا فَإِنَّهُ لَا یَرُدُّکَ عَنْ طَلِبَتِکَ وَ لَا یُخَیِّبُکَ مِنْ بُغْیَتِکَ فَلَمَّا اسْتَتَمَّ دُعَاؤُهُ صَعِدَ جَبْرَئِیلُ ثُمَّ عَادَ مِنْ سَاعَتِهِ فَقَالَ: اقْرَأْ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) قَدْ نَری تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّماءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَیْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ الْآیَاتِ.

پیامبر ( [در تفسیر امام عسکری (علیه السلام) آمده است:] هنگامی که رسول‌خدا (در مکّه بود، خداوند به او امر فرمود که به‌سوی بیت‌المقدّس نماز بخواند و تا جایی که می‌تواند، کعبه را بین خود و بیت‌المقدّس قراردهد و اگر نتوانست، فقط باید جهت بیت‌المقدّس را در نظر بگیرد. رسول‌خدا (سیزده سال چنین می‌کرد. هنگامی که در مدینه به مدّت هفده یا شانزده روز بودند [و از لحاظ جغرافیایی امکان قرار گرفتن قبله و بیت‌المقدّس در یک راستا امکان نداشت، به اجبار رو به‌سوی بیت‌المقدّس می‌کرد و از قبله منحرف و رویگردان شد] از این رو، گروهی از یهودیان نافرمان (یهودیان مَرَده) شروع به طعنه‌زدن کرده و می‌گفتند: «به خدا قسم! محمّد (نمی‌دانست چگونه نماز بگزارد؛ تا اینکه به‌سوی قبله‌ی ما رو کرد و [حال] در نمازش از شیوه و آداب ما استفاده می‌کند». سخنان یهود بر رسول‌خدا (گران‌آمد و از قبله‌ی آنان بیزار گشت و شیفته‌ی کعبه شد. از این رو جبرئیل (علیه السلام) بر او نازل‌شد. رسول‌خدا (به او فرمود: «ای جبرئیل (علیه السلام)! دوست دارم که مرا از بیت‌المقدّس به‌سوی کعبه بگردانی؛ چرا که من از سخنانی که یهود درباره‌ی قبله‌ی‌شان به من می‌گویند، آزرده‌ام». جبرئیل (علیه السلام) فرمود: «از پروردگارت می‌خواهم که تو را به‌سوی کعبه بگرداند و او خواسته‌ی تو را رد نکرده و امید تو را ناامید نمی‌سازد». چون دعای او پایان یافت، جبرئیل (علیه السلام) بالا رفت و در همان لحظه بازگشت و فرمود: «ای محمّد (! بخوان: نگاه‌های انتظارآمیز تو را به‌سوی آسمان [برای تعیین قبله نهایی] می‌بینیم! اکنون تو را به‌سوی قبله‌ای که از آن خشنود باشی، باز می‌گردانیم. پس روی خود را به‌سوی مسجدالحرام کن! و هرجا باشید، روی خود را به‌سوی آن بگردانید. (بقره/۱۴۴)

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۶ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۴/ الإمام العسکری، ص۴۹۱/ البرهان

الباقر (علیه السلام)- النَّاسِخُ مَا حُوِّلَ.

امام باقر (علیه السلام) ناسخ، چیزی است که تغییر کرده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۶ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۱۶/ العیاشی، ج۱، ص۵۵/ البرهان

الرّضا (علیه السلام)- نُنْسِها بِأَنْ نَرْفَعَ رَسْمَهَا وَ قَدْ تُلِیَ وَ عَنِ الْقُلُوبِ حِفْظَهَا وَ عَنْ قَلْبِکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) کَمَا قَالَ سَنُقْرِئُکَ فَلا تَنْسی إِلَّا ما شاءَ اللهُ أَنْ یُنْسِیَکَ فَرَفَعَ عَنْ قَلْبِکَ ذِکْرَهُ.

امام رضا (علیه السلام) نُنسِها یعنی نقش آن را محو می‌سازیم و آن را از ذهن‌ها و ذهن تو ای محمّد (پاک می‌سازیم؛ چنانکه خداوند متعال فرمود: ما به‌زودی [قرآن را] بر تو می‌خوانیم و هرگز فراموش نخواهی‌کرد، مگر آنچه را خدا بخواهد، که او آشکار و نهان را می‌داند! (اعلی/۷۶) یعنی اینکه تو را به فراموشی می‌اندازد و یادش از دل تو محو می‌شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۶ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۴/ الإمام العسکری، ص۴۹۱؛ فیه: «و نزیل» بدلٌ «و قد تلی»/ البرهان

الرّضا (علیه السلام)- نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها یَعْنِی بِخَیْرٍ لَکُمْ فَهَذِهِ الثَّانِیَهًُْ أَعْظَمُ لِثَوَابِکُمْ وَأَجَلُّ لِصَلَاحِکُمْ مِنَ‌الْآیَهًِْ الْأُولَی‌الْمَنْسُوخَهًِْ أَوْ مِثْلِها أَیْ مِثْلِهَا فِی الصَّلَاحِ لَکُمْ لِأَنَّا لَا نَنْسَخُ وَ لَا نُبَدِّلُ إِلَّا وَ غَرَضُنَا فِی ذَلِکَ مَصَالِحُکُمْ.

امام رضا (علیه السلام) نَأْتِ بِخَیرٍ مِّنْها یعنی آیه‌ی بهتری برایتان می‌آوریم؛ چرا که این آیه‌ی دوّمی، ثواب، مصلحت و منفعت بیشتری از آیه‌ی اوّلی نسخ شده، به دنبال دارد. أَوْ مِثْلِها یعنی به مصلحت شما؛ منظور این است که ما هیچ آیه‌ای را منسوخ نکرده و یا تغییر نمی‌دهیم مگر اینکه در آن، مصالح و منافع شما را در نظر داریم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۴/ الإمام العسکری، ص۴۹۱/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- مَا نمیت {نُمِتْ} مِنْ إِمَامٍ أَوْ نُنْسِ ذِکْرَهُ نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْهُ مِنْ صُلْبِهِ مِثْلِه.

امام صادق (علیه السلام) هیچ امامی را نمی‌میرانیم یا یادش را از یادها نمی‌بریم، جز آنکه بهتر از او را از نسلش که همانند اوست می‌آوریم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۱۶/ العیاشی، ج۱، ص۵۶/ نورالثقلین/ البرهان

العسکری (علیه السلام)- أَنَّ اللهَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ فَلِأَنَّهُ قَدِیرٌ یَقْدِرُ عَلَی النَّسْخِ وَ غَیْرِهِ.

امام عسکری (علیه السلام) أَنَّ اللّه عَلَیَ کُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ پس خداوند بسیار تواناست و قادر به نسخ و غیر آن می‌باشد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۴/ الإمام العسکری، ص۴۹۱/ البرهان