الباقر (علیه السلام)- کَتَبَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) إِلَی جَعْفَرٍ وَ مُوسَی {ابنی عیسی بن عبید} وَ فِیمَا أَمَرْتُکُمَا مِنَ الْإِشْهَادِ بِکَذَا وَ کَذَا نَجَاهًٌْ لَکُمَا فِی آخِرَتِکُمَا وَ إِنْفَاذٌ لِمَا أَوْصَی بِهِ أَبَوَاکُمَا وَ بِرٌّ مِنْکُمَا لَهُمَا وَ احْذَرَا أَنْ لَا تَکُونَا بَدَّلْتُمَا وَصِیَّتَهُمَا وَ لَا غَیَّرْتُمَاهَا عَنْ حَالِهَا لِأَنَّهُمَا قَدْ خَرَجَا مِنْ ذَلِکَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا وَ صَارَ ذَلِکَ فِی رِقَابِکُمَا وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِی کِتَابِهِ فِی الْوَصِیَّهًِْ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ.

امام باقر (علیه السلام) امام باقر (علیه السلام) به جعفر و موسی [دو پسر عیسی‌بن‌عبید] نامه‌ای نوشت [و در آن فرمود]: «آنچه شما را به [انجام] آن، امر کردم که همان شهادت‌دادن به فلان‌چیز و فلان‌چیز است، موجب نجات شما در آخرت و اجرای وصیّت پدر و مادرتان و نیکی‌ای از سوی شما به آنان می‌باشد؛ از اینکه وصیّت آنان را تغییر داده یا آن را به صورت دیگری اجرا کنید، بر حذر باشید! زیرا اختیار آن از ذمّه‌ی آنان خارج شده و در ذمّه‌ی شما قرار گرفته است و خداوند تبارک‌وتعالی در کتاب خود درباره‌ی وصیّت می‌فرماید: فَمَن بَدَّلَه بَعْدَ مَا سَمِعَه فَإِنَّمَا إِثْمُه عَلَی الَّذِینَ یبَدِّلُونَه إِنَّ اللّه سَمِیعٌ عَلِیمٌ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۳۸ الکافی، ج۷، ص۱۴/ وسایل الشیعه، ج۱۹، ص۳۳۸/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ یُونُسَ‌بْنِ‌یَعْقُوب أَنَّ رَجُلًا کَانَ بِهَمَذَانَ ذَکَرَ أَنَّ أَبَاهُ مَاتَ وَ کَانَ لَا یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ فَأَوْصَی بِوَصِیَّهًٍْ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ أَوْصَی أَنْ یُعْطَی شَیْءٌ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَسُئِلَ عَنْهُ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) کَیْفَ یُفْعَلُ بِهِ فَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّهُ کَانَ لَا یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ. فَقَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا أَوْصَی إِلَیَّ أَنْ أَضَعَ فِی یَهُودِیٍّ أَوْ نَصْرَانِیٍّ لَوَضَعْتُهُ فِیهِمَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ فَانْظُرُوا إِلَی مَنْ یَخْرُجُ إِلَی هَذَا الْوَجْهِ یَعْنِی {بَعْضَ} الثُّغُورِ فَابْعَثُوا بِهِ إِلَیْهِ.

امام صادق (علیه السلام) از یونس‌بن‌یعقوب نقل شده است: مردی که در همدان زندگی می‌کرد، به ما گفت پدرش در حالی مرده که این امر یعنی امر ولایت و مقام ائمّه (علیهم السلام) را نمی‌شناخته است و در چنین وضع به هنگام وفات وصیّتی کرده و از آن جمله مقرّر داشته است که چیزی از مال او را در راه خدا انفاق کنند [و از ما خواست حکم این مسأله را از امام (علیه السلام) بپرسیم]. سپس از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد که «درباره‌ی آن وصیّت و آن مال چه باید کرد»؟ و در ضمنِ سؤال، به آن حضرت خبر دادیم که او به هنگام وصیّت نسبت به این امر عارف نبوده است. امام (علیه السلام) فرمود: «اگر کسی به من وصیّت کند که مالش را در جهت منفعت یکی از یهود یا نصاری قرار دهم، حتماً آن را در آن جهت قرار خواهم داد؛ زیرا خدای عزّوجلّ می‌فرماید: فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ پس بنگرید چه کسی به سمت [رعایت] این حدود می‌رود؛ تا آن مال را به‌سوی او بفرستید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۴۰ الکافی، ج۱۴، ص۷/ من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۲۰۰/ الإستبصار، ج۴، ص۱۲ و تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۰۲ و نورالثقلین؛ فیهم: «بهمدان» بدلٌ «بهمذان»/ وسایل الشیعه، ج۱۹، ص۳۴۱/ البرهان

الرّضا (علیه السلام)- کَتَبَ الْخَلِیلُ‌بْنُ‌هَاشِمٍ إِلَی ذِی الرِّئَاسَتَیْنِ وَ هُوَ وَالِی نَیْسَابُورَ أَنَّ رَجُلًا مِنَ الْمَجُوسِ مَاتَ وَ أَوْصَی لِلْفُقَرَاءِ بِشَیْءٍ مِنْ مَالِهِ فَأَخَذَهُ قَاضِی نَیْسَابُورَ فَجَعَلَهُ فِی فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِینَ فَکَتَبَ الْخَلِیلُ إِلَی ذِی الرِّئَاسَتَیْنِ بِذَلِکَ فَسَأَلَ الْمَأْمُونَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ لَیْسَ عِنْدِی فِی ذَلِکَ شَیْءٌ فَسَأَلَ أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) فَقَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَ الْمَجُوسِیَ لَمْ یُوصِ لِفُقَرَاءِ الْمُسْلِمِینَ وَ لَکِنْ یَنْبَغِی أَنْ یُؤْخَذَ مِقْدَارُ ذَلِکَ الْمَالِ مِنْ مَالِ الصَّدَقَهًِْ فَیُرَدَّ عَلَی فُقَرَاءِ الْمَجُوس أنَّ اللهَ تَعَالَی یَقُولُ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ.

امام رضا (علیه السلام) خلیل‌بن‌هاشم که در آن وقت حاکم نیشابور بود، به ذوالرّیاستین نامه‌ای نوشت که «مردی از مجوس مُرده و در وصیّت خود مقداری از مالش را به فقرا [ی مجوس] اختصاص داده است و قاضی نیشابور، آن مال را گرفته و در جهت مصلحت فقرای مسلمین صرف کرده است. حکم چیست»؟ و خلیل این داستان را برای ذوالرّیاستین نوشت. او دراین‌باره از مأمون سؤال کرد ولی مأمون گفت: «من در این موضوع چیزی نمی‌دانم». پس از امام ابوالحسن‌الرضا (علیه السلام) سؤال کرد. ابوالحسن (علیه السلام) فرمود: «آن مجوسی برای فقرای مسلمین وصیّت نکرده است. [و نباید این مال چنین خرج می‌شد] پس سزاوار چنین است که مقداری برابر با آن مال را از اموال صدقه‌ای، گرفته و به فقرای مجوس برگردانند. خداوند متعال فرمود: فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۴۰ فقه القرآن، ص۲، ص۳۱۵

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُثَنَّی بْنِ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَوْصَی لَهُ بِوَصِیَّهًٍْ فَمَاتَ قَبْلَ أَنْ یَقْبِضَهَا وَ لَمْ یَتْرُکْ عَقِباً. قَالَ: اطْلُبْ لَهُ وَارِثاً أَوْ مَوْلًی فَادْفَعْهَا إِلَیْهِ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ قُلْتُ: إِنَّ الرَّجُلَ کَانَ مِنْ أَهْلِ فَارِسَ دَخَلَ فِی الْإِسْلَامِ لَمْ یُسَمَّ وَ لَا یُعْرَفُ لَهُ وَلِیٌّ. قَالَ: اجْهَدْ أَنْ تَقْدِرَ لَهُ عَلَی وَلِیٍّ فَإِنْ لَمْ تَجِدْهُ وَ عَلِمَ اللَّهُ مِنْکَ الْجَهْدَ تَتَصَدَّقُ بِهَا.

امام صادق (علیه السلام) مثنّی‌بن‌عبدالسّلام گوید: از امام صادق (علیه السلام)درباره‌ی مردی سؤال کردم که به نفع او وصیّتی انجام گرفته ولی او پیش از آنکه مورد وصیّت را دریافت کند مرده است؛ در حالی که خود او نیز بدون وارث بوده است. فرمود: «جستجو کن و وارثی یا غلامی، [از اطرافیان او] پیدا کن و آن را به او بده که خداوند می‌فرماید: فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ». گفتم: «آن مرد، یک ایرانی بوده که اسلام آورده‌بود و [در بین ما] بی‌نام و نشان بود و ولیّ [و وارثی] برای او نمی‌شناسیم». فرمود: «بکوش تا ولیّی برای او بیابی؛ پس اگر کسی را نیافتی و خدای عزّوجلّ به کوشش تو مطّلع شد، [آن‌گاه] آن را صدقه بده».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۴۲ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۰۴/ العیاشی، ج۱، ص۷۷/ مستدرک الوسایل، ج۱۴، ص۱۱۴/ البرهان

الباقر (علیه السلام)- قَوْلِهِ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ ... ثُمَّ رَخَّصَ فَقَالَ فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً فَأَصْلَحَ بَیْنَهُمْ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.

امام باقر (علیه السلام) خداوند در این آیه فرمود: و هرکس بعد از شنیدنش آن را تغییر دهد، گناه آن، بر همان کسانی است که آن [وصیّت] را تغییر می‌دهند ... امّا در آیه‌ی بعد اجازه داده و فرمود: و کسی که از انحرافِ وصیّت‌کننده [و تمایل یک جانبه‌ی او به بعض ورثه]، یا از گناه او [که مبادا وصیّت به کار خلافی کند] بترسد، و میان آنها را اصلاح دهد، گناهی بر او نیست [و مشمولِ حکم تبدیلِ وصیّت نمی‌باشد]. (بقره/ ۱۸۲)

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۴۲ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۰۱/ القمی، ج۱، ص۶۵

الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمّدبن‌مُسْلم: فِی رَجُلٍ أَوْصَی بِمَالِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ قَالَ أَعْطِ لِمَنْ أَوْصَی لَهُ بِهِ وَ إِنْ کَانَ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ.

امام باقر (علیه السلام) محمّدبن مسلم گوید: از یکی ایشان حکم مردی را پرسیدم که درباره‌ی اموالش وصیّت کرد که در راه خدا مصرف شود. حضرت فرمود: «آن را به هرکسی که برای او وصیّت کرده بدهید؛ اگر چه یهودی یا مسیحی باشد؛ چرا که خداوند می‌فرماید: فَمَن بَدَّلَه بَعْدَ مَا سَمِعَه فَإِنَّمَا إِثْمُه عَلَی الَّذِینَ یبَدِّلُونَه.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۴۴ الکافی، ج۷، ص۱۴/ نورالثقلین/ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۰۱/ الإستبصار، ج۴، ص۱۲۸/ عوالی اللآلی، ج۳، ص۲۷۱/ وسایل الشیعه، ج۱۹، ص۳۳۷/ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۰۳/ البرهان