سوره بقره - آیه 186 جزء 2 - صفحه 28

    وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌۖ أُجِيبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِۖ فَلۡيَسۡتَجِيبُواْ لِي وَلۡيُؤۡمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمۡ يَرۡشُدُونَ

    186

تفسیر روایی
و هنگامی که بندگان من، از تو در باره من سؤال کنند، (بگو:) من نزدیکم! دعای دعا کننده را، به هنگامی که مرا می‌خواند، پاسخ می‌گویم! پس باید دعوت مرا بپذیرند، و به من ایمان بیاورند، تا راه یابند (و به مقصد برسند)!
1 (بقره/186)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- رُوِیَ أَنَّ سَائِلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ: أَ قَرِیبٌ رَبُّنَا فَنُنَاجِیَهُ أَمْ بَعِیدٌ فَنُنَادِیَهُ؟ فَنَزَلَ قَوْلُهُ تَعَالَی: وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ الْآیَهًْ.

پیامبر ( فردی از رسول‌خدا (سؤال کرد: «آیا پروردگارمان به ما نزدیک است که آرام با او نجوا کنیم یا دور است و باید با صدای بلند او را صدا زنیم؟ پس سخن خداوند نازل شد وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ ...

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۲ عوالی اللآلی، ج۲، ص۸۲

2 (بقره/186)

الحسن (علیه السلام)- فَاحْتَرِسُوا مِنَ اللَّهِ بِکَثْرَهًِْ الذِّکْرِ وَ اخْشَوُا اللَّهَ بِالتَّقْوَی وَ تَقَرَّبُوا إِلَی اللَّهِ بِالطَّاعَهًِْ فَإِنَّهُ قَرِیبٌ مُجِیبٌ.

امام حسن (علیه السلام) با کثرت ذکر، مواظب [ایمانتان به] خدا باشید [که از دستش ندهید] و با تقوی از خدا بترسید و به‌وسیله‌ی اطاعت و بندگی، به خدا نزدیک شوید که [به بندگان خود] نزدیک، و اجابت‌کننده‌ی [خواسته‌های آنها] است! (هود/۶۱)

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۲ بحارالأنوار، ج۷۵، ص۱۰۴/ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۳۷۰/ الکافی، ج۸، ص۳۸۹/ نورالثقلین

3 (بقره/186)

الرّضا (علیه السلام)- عَنِ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا (علیه السلام): جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی قَدْ سَأَلْتُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی حَاجَهًًْ مُنْذُ کَذَا وَ کَذَا سَنَهًًْ وَ قَدْ دَخَلَ قَلْبِی مِنْ إِبْطَائِهَا شَیْءٌ. فَقَالَ: یَا أَحْمَدُ! إِیَّاکَ وَ الشَّیْطَانَ أَنْ یَکُونَ لَهُ عَلَیْکَ سبیلا {سَبِیلٌ} حَتَّی یَعْرِضَکَ ... أَخْبِرْنِی عَنْکَ لَوْ أَنِّی قُلْتُ قَوْلًا کُنْتَ تَثِقُ بِهِ مِنِّی قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ إِذَا لَمْ أَثِقْ بِقَوْلِکَ فَبِمَنْ أَثِقُ وَ أَنْتَ حُجَّهًُْ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَی خَلْقِهِ قَالَ: فَکُنْ بِاللَّهِ أَوْثَقَ فَإِنَّکَ عَلَی مَوْعِدٍ مِنَ اللَّهِ أَ لَیْسَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ وَ قَالَ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللهِ وَ قَالَ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا فَکُنْ بِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَوْثَقَ مِنْکَ بِغَیْرِهِ وَ لَا تَجْعَلُوا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا خَیْراً فَإِنَّکُمْ مَغْفُورٌ لَکُمْ.

امام رضا (علیه السلام) از بزنطی نقل شده است: به امام رضا (علیه السلام) عرض کردم: «فدایتان شوم! من چندین سال است که از خداوند متعال درخواستی دارم و از تأخیرافتادن آن در قلبم چیزی (شکّی) پدیدار گشته است». امام (علیه السلام) فرمود: «ای احمد! از شیطان بر حذر باش! نکند که راهی به‌سوی تو پیدا کرده و خود را به تو عرضه کند ... به من بگو بدانم اگر به تو کلامی گفتم، آیا تو به سخن من اطمینان داری»؟ گفتم: «فدایتان شوم! اگر به کلام شما که حجّت خدا بر بندگانش هستید یقین نداشته‌باشم، پس به چه کسی یقین داشته‌باشم»؟ پس فرمود: «بر خداوند مطمئن‌تر باش که او به تو وعده داده است. آیا خداوند متعال نفرمود: وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ و فرمود: لَا تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللهِ و فرمود: وَ اللهُ یَعِدُکُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَ فَضْلًا پس شما باید به خداوند عزّوجلّ بیش از دیگران یقین داشته‌باشید و در وجودتان جز خیر قرار ندهید که [در این صورت] مورد بخشش الهی قرار می‌گیرید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۲ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۶۷۰/ قرب الإسناد، ص۱۷۱؛ فیه: «حتی یغیضک» بدلٌ «یعرضک»/ نورالثقلین؛ فیه: «قلت للرضا جعلت فداک ... حتی یعرضک» محذوفٌ

4 (بقره/186)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ دَعَاهُ أَجَابَهُ وَ لَبَّاهُ وَ تَصْدِیقُهَا مِنْ کِتَابِ اللَّهِ ... وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی الْآیَهًَْ.

پیامبر ( کسی‌که خدا را [در طلب حاجتی] بخواند، خدا او را اجابت می‌کند و به [درخواست] او لبّیک می‌گوید و تأیید این حرف من، این کلام خدا در کتابش است که فرمود: وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادی ... .

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۴ مستدرک الوسایل، ج۱۱، ص۲۱۸

5 (بقره/186)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَا ابْنَ مَسْعُودٍ! لَا تَخْتَارَنَّ عَلَی ذِکْرِ اللَّهِ شَیْئاً فَإِنَّهُ یَقُولُ ... إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ.

پیامبر ( ای پسر مسعود! چیزی را بر یاد خداوند مقدّم مدار؛ زیرا خدای تعالی می‌فرماید: إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعان.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۴ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۱۰۹

6 (بقره/186)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- رُوِیَ عَنْ جَابِرِ‌بْنِ‌عَبْدِ‌اللَّهِ قَالَ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله): إِنَّ الْعَبْدَ لَیَدْعُو اللَّهَ وَ هُوَ یُحِبُّهُ فَیَقُولُ یَا جَبْرَائِیلُ! اقْضِ لِعَبْدِی هَذَا حَاجَتَهُ وَ أَخِّرْهَا فَإِنِّی أُحِبُ أَنْ لَا أَزَالَ أَسْمَعُ صَوْتَهُ وَ إِنَ الْعَبْدَ لَیَدْعُو اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ هُوَ یُبْغِضُهُ فَیَقُولُ یَا جَبْرَائِیلُ اقْضِ لِعَبْدِی هَذَا حَاجَتَهُ بإخلاصه {لیس فی سائر الکتب} وَ عَجِّلْهَا فَإِنِّی أَکْرَهُ أَنْ أَسْمَعَ صَوْتَه.

پیامبر ( بنده‌ای خدا را می‌خواند درحالی‌که خدا او را دوست دارد و می‌فرماید: «ای جبرئیل (علیه السلام)حاجت این بنده‌ام را با تأخیر برآورده گردان. زیرا من دوست دارم همیشه صدای او را بشنوم». و [در برابر آن] بنده‌ای دیگر هست که خدا را می‌خواند درحالی‌که خداوند، از او خشمگین است و می‌فرماید: «ای جبرئیل (علیه السلام)! حاجت این بنده‌ام را به سرعت برآورده کن تا خلاص شود که من از شنیدن صدای او کراهت دارم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۴ جامع الأخبار، ص۱۳۳/ نورالثقلین

7 (بقره/186)

امیرالمؤمنین (علیه السلام)- ثُمَ جَعَلَ فِی یَدَیْکَ مَفَاتِیحَ خَزَائِنِهِ بِمَا أَذِنَ لَکَ فِیهِ مِنْ مَسْأَلَتِهِ فَمَتَی شِئْتَ اسْتَفْتَحْتَ بِالدُّعَاءِ أَبْوَابَ نِعَمِهِ وَ اسْتَمْطَرْتَ شَآبِیبَ رَحْمَتِهِ فَلَا یُقَنِّطَنَّکَ إِبْطَاءُ إِجَابَتِهِ فَإِنَّ الْعَطِیَّهًَْ عَلَی قَدْرِ النِّیَّهًِْ وَ رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْکَ الْإِجَابَهًُْ لِیَکُونَ ذَلِکَ أَعْظَمَ لِأَجْرِ السَّائِلِ وَ أَجْزَلَ لِعَطَاءِ الْأَمَلِ وَ رُبَّمَا سَأَلْتَ الشَّیْءَ فَلَا تُؤْتَاهُ وَ أُوتِیتَ خَیْراً مِنْهُ عَاجِلًا وَ آجِلًا أَوْ صُرِفَ عَنْکَ لِمَا هُوَ خَیْرٌ لَکَ فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فِیهِ هَلَاکُ دِینِکَ لَوْ أُوتِیتَهُ فَلْتَکُنْ مَسْأَلَتُکَ فِیمَا یَبْقَی لَکَ جَمَالُهُ وَ یُنْفَی عَنْکَ وَبَالُهُ وَ الْمَالُ لَا یَبْقَی لَکَ وَ لَا تَبْقَی لَه.

امام علی (علیه السلام) خداوند کلید گنج‌های خود را در دو دستت نهاده که به تو رخصت سؤال از خود را داده تا هرگاه خواستی درهای نعمت او را با دعا بگشایی و باریدن باران رحمتش را طلب نمایی. پس دیر پذیرفته‌شدن دعایت توسّط خدا، تو را نومید نکند که به هرکس به اندازه‌ی نیّت [واقعی‌اش] عطا می‌کنند و بسا که در پذیرفتن دعایت درنگ افتد و این برای آن است که پاداش دعاکننده بزرگتر و جزای آرزومند کامل‌تر شود. و گاه پیش آمده که چیزی را خواسته‌ای و به تو نداده‌اند و [در عوض] بهتر از آن را در این جهان یا آن جهان به تو داده‌اند یا به‌خاطر چیزی که برایت بهتر [و مصلحت] بوده، دعایت را اجابت نکرده‌اند. و چه بسا چیزی را طلبیده‌ای که اگر به تو می‌دادند، تباهی دینت را دربرمی‌داشت. پس تقاضای تو باید درباره‌ی چیزی باشد که نیکی آن برایت پایدار و سختی و رنج آن به کنار ماند؛ چرا که نه مال برای تو پایدار است و نه تو برای مال برقرار!

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۴ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۰۱/ نورالثقلین

8 (بقره/186)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَا مِنْ مُسْلِمٍ دَعَی اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِدَعْوَهًٍْ لَیْسَ فِیهَا قَطِیعَهُ رَحِمٍ وَ لَا إِثْمٌ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ بِهَا إِحْدَی خِصَالٍ ثَلَاثٍ إِمَّا أَنْ یُعَجِّلَ دَعْوَتَهُ وَ إِمَّا أَنْ یَدَّخِرَ لَهُ فِی الْآخِرَهًِْ وَ إِمَّا أَنْ یَدْفَعَ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهَا قَالُوا: یَا رَسُولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) إِذاً نُکْثِرُ. قَالَ: اللَّهُ أَکْثَرُ.

پیامبر ( مسلمانی نیست که از خداوند سبحان درخواستی نماید که در آن موجبات قطع رحم و گناه وجود نداشته‌باشد، مگر اینکه خداوند به یکی از این سه شکل حاجتش را برآورده کند: یا حاجتش را به سرعت برآورده می‌سازد؛ یا آن را برایش در روز قیامت ذخیره می‌گرداند و یا مصیبت و بلایی همانند آن را از او دور می‌کند. گفتند: «ای رسول‌خدا (اگر [درخواست‌های آن مسلمان، بزرگ و] زیاد باشد چه»؟ فرمودند: «خداوند از آن [بزرگتر و] افزون‌تر است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۴ بحرالعرفان

9 (بقره/186)

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمْ أَنْ لَا یَسْأَلَ رَبَّهُ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُ فَلْیَیْأَسْ مِنَ النَّاسِ کُلِّهِمْ وَ لَا یَکُونُ لَهُ رَجَاءٌ إِلَّا عِنْدَ اللَّهِ فَإِذَا عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ ذَلِکَ مِنْ قَلْبِهِ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاه.

امام صادق (علیه السلام) هرگاه یکی از شما بخواهد همه‌ی حاجاتش در نزد خدا برآورده شود، [باید] امید از همه‌ی مردم ببُرد و جز به خدا به کسی امید نبندد و چون خدا چنین حالتی را در قلبش ببیند، هر خواهش او را بر آورد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۶ الکافی، ج۲، ص۱۴۸

10 (بقره/186)

امیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِذَا کَانَتْ لَکَ إِلَی اللَّهِ سُبْحَانَهُ حَاجَهًٌْ فَابْدَأْ بِمَسْأَلَهًِْ الصَّلَاهًِْ عَلَی رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ سَلْ حَاجَتَکَ فَإِنَّ اللَّهَ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یُسْأَلَ حَاجَتَیْنِ فَیَقْضِیَ إِحْدَاهُمَا وَ یَمْنَعَ الْأُخْرَی.

امام علی (علیه السلام) هرگاه از خدای سبحان درخواستی داشتی، در آغاز بر رسول‌خدا (درود فرست سپس حاجت خود را بخواه؛ که خدا بزرگوارتر از آن است که دو حاجت به نزد او ببرند و او یکی را برآورد و دیگری را باز دارد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۶ نهج البلاغه، ص۵۳۸/ نورالثقلین

11 (بقره/186)

الصّادق (علیه السلام)- مَنْ دَعَا وَ لَمْ یَذْکُرِ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) رَفْرَفَ الدُّعَاءُ عَلَی رَأْسِهِ فَإِذَا ذَکَرَ النَّبِیَ (صلی الله علیه و آله) رُفِعَ الدُّعَاءُ.

امام صادق (علیه السلام) هرکس دعایی کند و نام پیغمبر (را نبرد آن دعا [چون پرنده‌ای] بالای سرش می‌چرخد [ولی بالا نمی‌رود] و چون نام پیغمبر (را ببرد، دعا بالا می‌رود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۶ الکافی، ج۲، ص۴۹۱

12 (بقره/186)

الصّادق (علیه السلام)- یَعْلَمُونَ أَنِّی أَقْدِرُ عَلَی أَنْ أُعْطِیَهُمْ مَا یَسْأَلُونِّیَ.

امام صادق (علیه السلام) می‌دانند که من می‌توانم هرآنچه را از من می‌خواهند، به ایشان عطا کنم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۶ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۲۳/ العیاشی، ج۱، ص۸۳ / مستدرک الوسایل، ج۵، ص۱۹۰

13 (بقره/186)

الحسن (علیه السلام)- فَاسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَ آمِنُوا بِهِ فَإِنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِمَنْ عَرَفَ عَظَمَهًَْ اللَّهِ أَنْ یَتَعَاظَمَ فَإِنَّ رِفْعَهًَْ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ عَظَمَهًَْ اللَّهِ أَنْ یَتَوَاضَعُوا وَ عِزَّ الَّذِینَ یَعْرِفُونَ مَا جَلَالُ اللَّهِ أَنْ یَتَذَلَّلُوا لَهُ وَ سَلَامَهًَْ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ مَا قُدْرَهًُْ اللَّهِ أَنْ یَسْتَسْلِمُوا لَهُ وَ لَا یُنْکِرُوا أَنْفُسَهُمْ بَعْدَ الْمَعْرِفَهًِْ وَ لَا یَضِلُّوا بَعْدَ الْهُدَی.

امام حسن (علیه السلام) دعوت خدا را اجابت کرده و به او ایمان آورید؛ زیرا شایسته نیست کسی که بزرگی خدا را دریافته [دیگر] خود را بزرگ پندارد؛ بلکه بزرگی آنان که قدرت خدا را دریافتند این است که فروتنی کنند. و [بزرگواری] آنان که از جلال و عظمت خدا مطّلع‌اند این است که در برابر او تذلّل [و خاکساری] نمایند. و سلامت آنان که دانستند قدرت خدا چیست، در این است که سر تسلیم به او بسپارند و پس از حصول شناخت، دیگر خود را گم نکنند و پس از رهیابی [دوباره] گمراه نگردند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۷۶ بحارالأنوار، ج۷۵، ص۱۰۴/ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۳۷۰؛ فیه: «فإن رفعهًْ الذین ... بعد الهدی» محذوفٌ/ الکافی، ج۸، ص۳۸۹