۞ وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ فِيٓ أَيَّامࣲ مَّعۡدُودَٰتࣲۚ فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوۡمَيۡنِ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۖ لِمَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّكُمۡ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
203
۞ وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ فِيٓ أَيَّامࣲ مَّعۡدُودَٰتࣲۚ فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوۡمَيۡنِ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۖ لِمَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّكُمۡ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
203
العسکری (علیه السلام)- هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
امام عسکری (علیه السلام) منظور، ایّام تشریق (روز یازده و دوازده و سیزدهم ذی‌الحجّه) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۲ الکافی، ج۴، ص۵۱۶/ وسایل الشیعه، ج۷، ص۴۵۹/ نورالثقلین/ البرهان/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۸۷/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۰۹
الصّادق (علیه السلام)- المَعْلُومَاتُ وَ الْمَعْدُودَاتُ وَاحِدَهًٌْ وَ هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ.
امام صادق (علیه السلام) «معلومات» و «معدودات» یکی هستند [که به هر دو لفظ در چند جای قرآن به آن اشاره شده] و منظور از هر دو، ایّام تشریق می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۰۹/ معانی الأخبار، ص۲۹۷/ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۷۰/ نورالثقلین/ البرهان
علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ الثَّلَاثَهًُْ وَ الْأَیَّامُ الْمَعْلُومَاتُ الْعَشْرُ مِنْ ذِی الْحِجَّهًِْ.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) مراد از أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ ایّام تشریق یعنی همان سه روز (یازده و دوازده و سیزدهم ذی‌الحجّه) و مراد از معلومات دهه‌ی [اوّل] ذی‌الحجّه است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۰۷/ القمی، ج۱، ص۷۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۷
العسکری (علیه السلام)- هِیَ الْأَیَّامُ الثَّلَاثَهًُْ الَّتِی هِیَ أَیَّامُ التَّشْرِیقِ بَعْدَ یَوْمِ النَّحْرِ وَ هَذَا الذِّکْرُ هُوَ التَّکْبِیرُ بَعْدَ الصَّلَوَاتِ الْمَکْتُوبَاتِ یُبْتَدَأُ مِنْ صَلَاهًِْ الظُّهْرِ یَوْمَ النَّحْرِ إِلَی صَلَاهًِْ الظُّهْرِ مِنْ آخِرِ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ.
امام عسکری (علیه السلام) [مراد از أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ] همان سه روز ایّام تشریق، پس از عید قربان می‌باشد و این ذکر، همان ذکر تکبیر است که پس از نمازهای واجب، از نماز ظهر روز عید قربان شروع میشود و تا نماز ظهر روز آخر ایام تشریق (سیزدهم ذی‌الحجّه) ادامه دارد و بدین شرح است: اللهُ أَکْبَرُ اللهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ اللهُ أَکْبَرُ وَ لِلهِ الْحَمْدُ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ الإمام العسکری، ص۶۱۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۱
الصّادق (علیه السلام)- التَّکْبِیرُ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ مِنْ صَلَاهًِْ الظُّهْرِ مِنْ یَوْمِ النَّحْرِ إِلَی صَلَاهًِْ الْفَجْرِ مِنْ یَوْمِ الثَّالِثِ وَ فِی الْأَمْصَارِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ فَإِذَا نَفَرَ بَعْدَ الْأُولَی أَمْسَکَ أَهْلُ الْأَمْصَارِ وَ مَنْ أَقَامَ بِمِنًی فَصَلَّی بِهَا الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ فَلْیُکَبِّرْ.
امام صادق (علیه السلام) زمان گفتن تکبیر [عید قربان] در ایّام تشریق (سه روز بعد از عید قربان)، از نماز ظهر روز عید قربان تا نماز صبح روز سوّم می‌باشد. آنهایی که در شهرها (مکانی غیر از سرزمین منی) هستند، بعد از خواندن ده نماز، تکبیر بگویند. پس اگر مردم پس از بازگشت اوّل [حجّاج از منی] بازگردند، (آنهایی که در غیر منی هستند)، باید بمانند و هرکس که در منی باشد، باید نماز ظهر و عصر را بخواند و سپس تکبیر بگوید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ الکافی، ج۴، ص۵۱۶/ تهذیب الأحکام، ج۳، ص۱۳۹/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۶۹/ البرهان/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- التَّکْبِیرُ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فِی دُبُرِ الصَّلَاهًِْ.
امام صادق (علیه السلام) زمان تکبیر گفتن، در ایّام تشریق به هنگام تعقیبات نمازها است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ مستدرک الوسایل، ج۶، ص۱۳۸/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۰/ العیاشی، ج۱، ص۹۹/ عوالی اللآلی، ج۳، ص۱۶۸؛ فیه: «فی دبر الصلاهًْ» محذوفٌ/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- الأَیَّامُ الْمَعْدُودَاتُ وَ الْمَعْلُومَاتُ لَا یَکُفُّ فِیهِنَّ رَجُلٌ بَصَرَهُ وَ لَا یَکُفُّ لِسَانَهُ وَ یَدَهُ إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِثْلَ حَجٍّ قَابِلٍ.
امام باقر (علیه السلام) اگر فرد در ایام «معدود» و «معلوم»، چشم، زبان و دستهایش را مراقبت نماید [و مرتکب خطا نشود] خداوند برای او [ثوابی] همچون ثواب یک حجّ مقبول، درنظر می‌گیرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۷
العسکری (علیه السلام)- فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ أَیْ فِی أَیَّامِ التَّشْرِیقِ فَانْصَرَفَ مِنْ حَجِّهِ إِلَی بِلَادِهِ الَّتِی خَرَجَ مِنْهَا فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ إِلَی تَمَامِ الْیَوْمِ الثَّالِثِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ أَیْ لَا إِثْمَ عَلَیْهِ مِنْ ذُنُوبِهِ السَّالِفَهًِْ لِأَنَّهَا قَدْ غُفِرَتْ لَهُ کُلُّهَا بِحَجَّتِهِ وَ هَذِهِ الْمُقَارَنَهًُْ لِنَدَمِهِ عَلَیْهَا وَ تَوَقِّیهِ مِنْهَا.
امام عسکری (علیه السلام) فَمَنْ تَعَجَّلَ فی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ؛ یعنی [بر انسان] گناهی نیست که در ایّام تشریق از حج به‌سوی دیارش که از آنجا عازم حج شده است، باز گردد. و هرکس تا اتمام سه روز صبر کند نیز [اشکالی ندارد و] گناهی بر او نیست. یعنی گناهان گذشته‌ی او پاک شده است. زیرا خداوند تمام آن گناهان را به‌واسطه‌ی این حج، پاک کرده است. که البتّه باید این حجّ با ندامت [از انجام گناهان پیشین] و دوری از گناهان همراه باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ الإمام العسکری، ص۶۱۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۹
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُقِیمَ بِمِنًی أَقَمْتَ ثَلَاثَهًَْ أَیَّامٍ یَعْنِی بَعْدَ یَوْمِ النَّحْرِ وَ إِنْ أَرَدْتَ أَنْ تَتَعَجَّلَ النَّفْرَ فِی یَوْمَیْنِ فَذَلِکَ لَکَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.
امام صادق (علیه السلام) اگر خواستی در منی ساکن شوی، سه روز یعنی سه روز پس از عید قربان را اقامت کن و اگر خواستی در کوچ‌کردن از منی تعجیل کنی که اقامت تو دو روز به طول انجامد، برای تو مجاز است. خداوند فرمود: فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۲۰/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۳۲/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۸
الصّادق (علیه السلام)- عنْ أبی‌أَیّوِّبِ قال: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) إِنَّا نُرِیدُ أَنْ نَتَعَجَّلَ السَّیْرَ وَ کَانَتْ لَیْلَهًُْ النَّفْرِ حِینَ سَأَلْتُهُ فَأَیَّ سَاعَهًٍْ نَنْفِرُ فَقَالَ لِی: أَمَّا الْیَوْمَ الثَّانِیَ فَلَا تَنْفِرْ حَتَّی تَزُولَ الشَّمْسُ وَ کَانَتْ لَیْلَهًُْ النَّفْرِ وَ أَمَّا الْیَوْمَ الثَّالِثَ فَإِذَا ابْیَضَّتِ الشَّمْسُ فَانْفِرْ عَلَی بَرَکَهًِْ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ یَقُولُ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ فَلَوْ سَکَتَ لَمْ یَبْقَ أَحَدٌ إِلَّا تَعَجَّلَ وَ لَکِنَّهُ قَالَ: وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.
امام صادق (علیه السلام) از أبوأیوب نقل است: در شبی که حجّاج بعد از آن از منی حرکت می‌کنند، به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «ما می‌خواهیم زودتر حرکت کنیم. [به نظر شما] چه ساعتی می‌توانیم بازگردیم»؟ حضرت پاسخ داد: «می‌توانید در روز دوّم بازگردید؛ ولی صبر کنید تا خورشید از وسط آسمان، مایل گردد و اگر می‌خواهید در روز سوّم بازگردید، هنگام سفیدشدن خورشید (به میانه‌رسیدن روز) به یاری خداوند بازگردید؛ چراکه خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: فَمَن تَعَجَّلَ فِی یوْمَینِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیه وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیه و اگر خداوند بعد از گفتن این آیه، خاموش می‌ماند، تمام کسانی که در آن سرزمین بودند، زودتر بازمی‌گشتند؛ ولی خداوند [در ادامه] می‌فرماید: وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیه.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۴ الکافی، ج۴، ص۵۱۹/ نورالثقلین/ البرهان/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۷۱ و بحارالأنوار، ج۲، ص۲۷۵ و وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۷۵؛ فیهم: «کتاب» بدل «برکهًْ»
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ یَرْجِعُ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ.
امام صادق (علیه السلام) [گناهی بر او نیست یعنی] این فرد اگر پس از دو روز یا بیشتر بازگردد، بازگشته درحالی‌که گناهی نیز مرتکب نشده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۷۰/ فقه القرآن، ج۱، ص۳۲۴/ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۷۳/ العیاشی، ج۱، ص۹۵/ وسایل الشیعه، ج۱۲، ص۴۶۴
الصّادق (علیه السلام)- لَیْسَ هُوَ عَلَی أَنَّ ذَلِکَ وَاسِعٌ إِنْ شَاءَ صَنَعَ ذَا وَ إِنْ شَاءَ صَنَعَ ذَا لَکِنَّهُ یَرْجِعُ مَغْفُوراً لَهُ لَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ.
امام صادق (علیه السلام) مقصود این نیست که دست شخص حاجی، باز گذاشته شده است چنان‌که اگر خواست، این صورت را انجام دهد و یا اگر خواست کار دیگر را به‌جا آورد؛ بلکه مقصود این است که شخص حج‌گزار درحالی‌که [گناهان او پاک شده و] گناه و معصیتی در پرونده‌ی او نیست، از حج بازمی‌گردد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۸۲/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ یَعْنِی مَنْ مَاتَ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ أَجَلُهُ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی الْکَبَائِرَ.
امام صادق (علیه السلام) فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ یعنی کسی که [در ایّام حج، در خروج از سرزمین منی عجله کند و] بمیرد، گناهی بر او نیست، گناهی بر او نیست، و وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیه این حکم مخصوص کسی است که از گناهان کبیره بپرهیزد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۸۱/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ أَیْ مَنْ مَاتَ فِی هَذَیْنِ فَقَدْ کُفِّرَ عَنْهُ کُلُّ ذَنْبٍ وَ مَنْ تَأَخَّرَ أَیْ أُنْسِئَ أَجَلُهُ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ بَعْدَهَا إِذَا اتَّقَی الْکَبَائِر.
امام صادق (علیه السلام) کسی که در این دو روز [در ایام حج] بمیرد، همه گناهانشان پاک میشود و کسی که مرگش به تأخیر بیفتد اگر از ارتکاب به گناهان کبیره بپرهیزد، گناهی برای او نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ فقه القرآن، ج۱، ص۳۰۱
العسکری (علیه السلام)- لِمَنِ اتَّقی أَنْ یُوَاقِعَ الْمُوبِقَاتِ بَعْدَهَا فَإِنَّهُ إِنْ وَاقَعَهَا کَانَ عَلَیْهِ إِثْمُهَا وَ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ تِلْکَ الذُّنُوبُ السَّالِفَهًُْ بِتَوْبَهًٍْ قَدْ أَبْطَلَهَا بِمُوبِقَاتِهِ بَعْدَهَا وَ إِنَّمَا یَغْفِرُهَا بِتَوْبَهًٍْ یُجَدِّدُهَا.
امام عسکری (علیه السلام) [«تقوا پیشه کند»، یعنی] پس از آن، از انجام گناهان کبیره خودداری کند؛ که اگر او مرتکب معاصی کبیره شود، گناه بر ذمه‌ی اوست و گناهان گذشته، که به‌وسیله‌ی توبه [قبلاً] بخشیده شده‌بود، با انجام گناهان کبیره، آن بخشش نیز ابطال شده است. و خداوند آن گناهان را فقط با توبه‌ای که از نو تجدید نماید، میبخشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ الإمام العسکری، ص۶۱۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۹
الصّادق (علیه السلام)- لَا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی إِنَّمَا هِیَ لَکُمْ وَ النَّاسُ سَوَادٌ وَ أَنْتُمُ الْحَاجُّ.
امام صادق (علیه السلام) این آیه، تنها در شأن شما (شیعیان) است و این شما هستید که حاجی [واقعی] هستید و باقی مردم سیاه‌لشگری بیش نیستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ الکافی، ج۴، ص۵۲۳/ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۷۵/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- أَنْتُمْ وَ اللَّهِ هُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ لَا یَثْبُتُ عَلَی وَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) إِلَّا الْمُتَّقُونَ.
امام باقر (علیه السلام) به خدا قسم! مخاطب آیه، شما هستید. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده است: «تنها متّقیان، بر ولایت علی (علیه السلام) ثابت قدم می‌مانند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ العیاشی، ج۱، ص۱۰۰/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- وَ فِی رِوَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌عَطِیَّهًَْ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: لِمَنِ اتَّقَی اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَهَیْئَهًِْ یَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَ رُوِیَ مَنْ وَفَی لِلَّهِ وَفَی اللَّهُ لَه.
امام باقر (علیه السلام) علی‌بن‌عطیّه گوید: امام (علیه السلام) فرمود: [منظور] کسی‌که تقوای الهی پیشه کند؛ این است که [حاجی متّقی] همانند روزی که از مادر متولّد شده، از گناهانش پاک می شود و آنکه به عهد خود با خداوند وفا کند، خداوند نیز در حقّ او به عهد خود [که پاکی از گناهان است] وفا می‌نماید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۸۰/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ حِینَ یَخْرُجُ مِنْ بَیْتِهِ حَاجّاً لَا یَخْطُو خُطْوَهًًْ وَ لَا تَخْطُو بِهِ رَاحِلَتُهُ إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا حَسَنَهًًْ وَ مَحَا عَنْهُ سَیِّئَهًًْ وَ رَفَعَ لَهُ بِهَا دَرَجَهًًْ فَإِذَا وَقَفَ بِعَرَفَاتٍ فَلَوْ کَانَتْ لَهُ ذُنُوبٌ عَدَدَ الثَّرَی رَجَعَ کَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ فَقَالَ لَهُ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ یَقُولُ اللَّهُ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی.
امام صادق (علیه السلام) هنگامی که بنده‌ی مؤمن، به نیّت حج، از خانه خود بیرون می‌رود، قدم از قدم برنمی‌دارد و شتر او، به اندازه‌ی یک گام او را جلو نمی‌برد مگر این که خداوند، عمل حسنه‌ای را برای او می‌نویسد و گناهی را از او می‌زداید و به این وسیله بر شأن و منزلت او می‌افزاید. و هنگامی که در عرفات وقوف می‌کند اگر چه گناهانش به تعداد [ریگ‌های] زمین باشد، آمرزیده میشود و در حالی باز می‌گردد که گویی دوباره از مادر زاده شده است و به او گفته‌می‌شود: «اعمال خود را از نو آغاز کن». خداوند می‌فرماید: فَمَن تَعَجَّلَ فِی یوْمَینِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیه وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیه لِمَنِ اتَّقَی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۵/ العیاشی، ج۱، ص۱۰۰/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- سَأَلَ رَجُلٌ أَبِی بَعْدَ مُنْصَرَفِهِ مِنَ الْمَوْقِفِ فَقَالَ: أَ تَرَی یُخَیِّبُ اللَّهُ هَذَا الْخَلْقَ کُلَّهُ فَقَالَ أَبِی: مَا وَقَفَ بِهَذَا الْمَوْقِفِ أَحَدٌ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مُؤْمِناً کَانَ أَوْ کَافِراً إِلَّا أَنَّهُمْ فِی مَغْفِرَتِهِمْ عَلَی ثَلَاثِ مَنَازِلَ مُؤْمِنٌ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ أَعْتَقَهُ مِنَ النَّارِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ أُولئِکَ لَهُمْ نَصِیبٌ مِمَّا کَسَبُوا وَ اللهُ سَرِیعُ الْحِسابِ وَ مِنْهُمْ مَنْ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ قِیلَ لَهُ أَحْسِنْ فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِکَ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ یَعْنِی مَنْ مَاتَ قَبْلَ أَنْ یَمْضِیَ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقَی الْکَبَائِرَ.
امام صادق (علیه السلام) مردی پس از بازگشت پدرم از موقف، از ایشان پرسید: «آیا به نظر شما خداوند همه‌ی این بندگان را [از بخشش] محروم و ناامید می‌کند»؟ پدرم فرمود: «هیچ مؤمن و یا کافری در این موقف توقّف نمی نماید، جز آنکه خداوند او را می بخشد؛ امّا بخشیدن ایشان به سه صورت است: [گاه] خداوند گناهان گذشته و آینده‌ی مؤمن را میبخشد و او را از آتش دوزخ می‌رهاند و این کلام خداوند عزّوجلّ است: و بعضی می‌گویند: «پروردگارا! به ما در دنیا [نیکی] عطا کن! و در آخرت نیز [نیکی] مرحمت فرما! و ما را از عذابِ آتش نگاه دار»! آنها از کار [و دعای] خود، نصیب و بهره‌ای دارند و خداوند، سریع الحساب است. (بقره/۲۰۲۲۰۱) و گاه خداوند در مورد برخی از ایشان، تنها گناهان گذشته‌شان را میبخشد و به آنها گفته‌می‌شود مابقی عمرت را نیکی کن و این سخن پروردگار است: فمن تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ یعنی هرکس قبل از آنکه [از عرفات بیرون] برود، بمیرد گناهی بر او نیست و [و گناهانش پاک شده است] امّا اگر [زنده بماند و] زودتر از موعد، [از عرفات] بیرون رود در صورتی‌که مرتکب گناهان کبیره نشود، گناهی بر او نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۸ الکافی، ج۴، ص۵۲۱/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۸۰ و وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۸۱؛ فیهما: «سأل رجل ... من عمرک» محذوفٌ/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عبْدِ الأعْلی: مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَیْتَ حَاجّاً أَوْ مُعْتَمِراً مُبَرَّأً مِنَ الْکِبْرِ رَجَعَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَهَیْئَهًِْ یَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ثُمَّ قَرَأَ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی قُلْتُ: مَا الْکِبْرُ؟ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ أَعْظَمَ الْکِبْرِ غَمْصُ الْخَلْقِ وَ سَفَهُ الْحَقِّ قُلْتُ: مَا غَمْصُ الْخَلْقِ وَ سَفَهُ الْحَقِّ قَالَ یَجْهَلُ الْحَقَّ وَ یَطْعُنُ عَلَی أَهْلِهِ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ نَازَعَ اللَّهَ رِدَاءَهُ.
امام صادق (علیه السلام) عبد الأعلی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: هرکس به زیارت حج و یا عمره مشرّف شود، درحالی‌که از کبر و خودپسندی به دور باشد، گناهان او مانند روزی که از مادر متولّد شده پاک میشود. و سپس امام (علیه السلام) این آیه را تلاوت فرمود: فَمَنْ تَعَجَّلَ فی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی پرسیدم: «کبر و خودپسندی کدام است»؟ امام صادق (علیه السلام) به نقل از رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «بالاترین مرتبه‌ی خودپسندی خوارشمردن مخلوق خدا و سبک‌شمردن حق است». گفتم: «چطور مخلوق را خوار و سبک می‌کند»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اینکه در برابر حق، خود را به نادانی بزند و به اهل حق طعنه بزند و هرکس چنین باشد گویی بر سر تصاحب ردای [کبریای] خدا، با او نزاع کرده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۸ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۹۳/ الکافی، ج۴، ص۲۵۲/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۳/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- لِمَنِ اتَّقی مِنْهُمُ الصَّیْدَ وَ اتَّقَی الرَّفَثَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْجِدَالَ وَ مَا حُرِّمَ عَلَیْهِ فِی إِحْرَامِهِ.
امام باقر (علیه السلام) منظور از تقوا [در این آیه] پرهیز از صید آمیزش [جنسی]، فسوق (دروغ گفتن)، جدال و آن چیزیست که خداوند بر شخص مُحرم [حج‌گزار]، حرام نموده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۵/ العیاشی، ج۱، ص۹۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۶۱/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا أَصَابَ الْمُحْرِمُ الصَّیْدَ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ وَ مَنْ نَفَرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یُصِیبَ الصَّیْدَ حَتَّی یَنْفِرَ النَّاسُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ ... لِمَنِ اتَّقی قَالَ اتَّقَی الصَّیْدَ.
امام صادق (علیه السلام) اگر شخص محرم، چیزی را [در حال احرام] صید کند، نمی‌تواند در بازگشت اوّل (در روز دوّم از ایّام تشریق یا دوازده ذی‌الحجّه)، بازگردد و هرکس که در بازگشت اوّل، بازگردد، تا زمانی‌که همه‌ی مردم بازگردند، نباید چیزی را صید کند. آیه‌ی فَمَن تَعَجَّلَ فِی یوْمَینِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیه وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیه لِمَنِ اتَّقَی اشاره به همین معنا می‌باشد؛ یعنی گناهی بر کسی که از صیدکردن پرهیز کند، نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۸ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۹۰/ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۷۹/ نورالثقلین/ البرهان
نورالثقلین لِمَنِ اتَّقی الصَّیْدَ فَإِنِ ابْتُلِیَ بِشَیْءٍ مِنَ الصَّیْدِ فَفَدَاهُ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی یَوْمَیْنِ.
نورالثقلین [این حکم در مورد کسی است که] از صیدکردن در حال احرام، بپرهیزد امّا اگر حاجی صید کند، باید کفّاره‌ی آن را بدهد و نباید در روز دوّم [از عرفات] بازگردد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ العیاشی، ج۱، ص۱۰۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۶۱/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- یَتَّقِی الصَّیْدَ حَتَّی یَنْفِرَ أَهْلُ مِنًی إِلَی النَّفْرِ الْأَخِیرِ.
امام صادق (علیه السلام) [منظور از تقوی در اینجا آن است که] از صیدکردن بپرهیزد تا اهل منی [در روز آخر اقامت، از عرفات] عزیمت کنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۰۰ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۸۰/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۷۹/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- لِمَنِ اتَّقی الصَّیْدَ یَعْنِی فِی إِحْرَامِهِ فَإِنْ أَصَابَهُ لَمْ یَکُنْ لَهُ أَنْ یَنْفِرَ فِی النَّفْرِ الْأَوَّلِ.
امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی تفسیر آیه: ... لِمَنِ اتَّقَی فرمود: منظور، کسی است که در حالت احرام از صیدکردن، پرهیز کند. که اگر چیزی را [در این حالت] صید کند، نمی‌تواند در بازگشت اوّل [حجّاج از عرفات]، بازگردد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۰۰ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۷۳/ وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۲۷۹/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- وَ اتَّقُوا اللهَ یَا أَیُّهَا الْحُجَّاجُ الْمَغْفُورُ لَهُمْ سَالِفُ ذُنُوبِهِمْ بِحَجِّهِمُ الْمَقْرُونِ بِتَوْبَتِهِمْ فَلَا تُعَاوِدُوا الْمُوبِقَاتِ فَیَعُودَ إِلَیْکُمْ أَثْقَالُهَا وَ یُثَقِّلَکُمُ احْتِمَالُهَا فَلَا یُغْفَرَ لَکُمْ إِلَّا بِتَوْبَهًٍْ بَعْدَهَا.
امام عسکری (علیه السلام) واتّقُوالله [ای حاجیان بخشیده‌شده] تقوا الهی پیش گیرید! گناهان گذشته‌ی ایشان به‌سبب حجّشان که با توبه همراه بوده، بخشیده شده است. پس به انجام گناهان کبیره بازنگردید که سنگینی‌اش به شما بازمی‌گردد و بر دوش کشیدنش بر شما سخت می‌گردد. پس جز با توبه‌ی بعد از آن، مغفرت برای شما حاصل نمی شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۰۰ الإمام العسکری، ص۶۱۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۹
العسکری (علیه السلام)- وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ فَیَنْظُرُ فِی أَعْمَالِکُمْ فَیُجَازِیکُمْ رَبُّکُمْ عَلَیْهَا.
امام عسکری (علیه السلام) و بدانید که شما به‌سوی خداوند محشور می‌شوید و او به اعمالتان می‌نگرد و بر اساس آن اعمال به شما پاداش می‌دهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۰۰ الإمام العسکری، ص۶۱۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۵۹؛ فیه: «ربّکم» محذوفٌ