سوره بقره - آیه 233 جزء 2 - صفحه 37

    ۞ وَٱلۡوَٰلِدَٰتُ يُرۡضِعۡنَ أَوۡلَٰدَهُنَّ حَوۡلَيۡنِ كَامِلَيۡنِۖ لِمَنۡ أَرَادَ أَن يُتِمَّ ٱلرَّضَاعَةَۚ وَعَلَى ٱلۡمَوۡلُودِ لَهُۥ رِزۡقُهُنَّ وَكِسۡوَتُهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ لَا تُكَلَّفُ نَفۡسٌ إِلَّا وُسۡعَهَاۚ لَا تُضَآرَّ وَٰلِدَةُۢ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوۡلُودࣱ لَّهُۥ بِوَلَدِهِۦۚ وَعَلَى ٱلۡوَارِثِ مِثۡلُ ذَٰلِكَۗ فَإِنۡ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضࣲ مِّنۡهُمَا وَتَشَاوُرࣲ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِمَاۗ وَإِنۡ أَرَدتُّمۡ أَن تَسۡتَرۡضِعُوٓاْ أَوۡلَٰدَكُمۡ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ إِذَا سَلَّمۡتُم مَّآ ءَاتَيۡتُم بِٱلۡمَعۡرُوفِۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرࣱ

    233

تفسیر روایی
مادران، فرزندان خود را دو سال تمام، شیر می‌دهند. (این) برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را تکمیل کند. و بر آن کس که فرزند برای او متولّد شده [= پدر]، لازم است خوراک و پوشاک مادر را به طور شایسته (در مدت شیر دادن بپردازد؛ حتی اگر طلاق گرفته باشد.) هیچ کس موظّف به بیش از مقدار توانایی خود نیست! نه مادر (به خاطر اختلاف با پدر) حق ضرر زدن به کودک را دارد، و نه پدر. و بر وارث او نیز لازم است این کار را انجام دهد [= هزینه مادر را در دوران شیرخوارگی تأمین نماید]. و اگر آن دو، با رضایت یکدیگر و مشورت، بخواهند کودک را (زودتر) از شیر بازگیرند، گناهی بر آنها نیست. و اگر (با عدم توانایی، یا عدم موافقت مادر) خواستید دایه‌ای برای فرزندان خود بگیرید، گناهی بر شما نیست؛ به شرط اینکه حق گذشته مادر را به طور شایسته بپردازید. و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید! و بدانید خدا، به آنچه انجام می‌دهید، بیناست!
1 (بقره/233)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَیْسَ لِلصَّبِیِ لَبَنٌ خَیْرٌ مِنْ لَبَنِ أُمِّه.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) هیچ شیری برای کودک شیرخوار بهتر از شیر مادرش نیست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۲۳/ نورالثقلین

2 (بقره/233)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- مَا کَانَ فِی الْحَوْلَیْنِ فَهُوَ رَضَاعٌ وَ لَا رَضَاعَ بَعْدَ فِطَامٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ الْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کامِلَیْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضاعَةَ.

امام علی (علیه السلام) شیردادن به طفل در آن دو سال، عنوان شیردهی دارد و شیردادن پس از گرفتن شیر از شیرخوار، عنوان شیردهی ندارد. خداوند فرمود: وَ الْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کامِلَیْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضاعَةَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ مستدرک الوسایل، ج۱۴، ص۳۶۸/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۲۴۱

3 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- الحُبْلَی الْمُطَلَّقَهًُْ یُنْفَقُ عَلَیْهَا حَتَّی تَضَعَ حَمْلَهَا وَ هِیَ أَحَقُّ بِوَلَدِهَا إِنْ تُرْضِعْهُ بِمَا تَقْبَلُهُ امْرَأَهًٌْ أُخْرَی.

امام صادق (علیه السلام) نفقه‌ی زن مطلّقه باردار را بدهند تا فرزندش به دنیا بیاید، و خود نیز سزاوارتر است به آنکه فرزندش را، به همان مبلغی که دیگری برای رضاع می‌گیرد، شیر دهد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ الکافی، ج۶، ص۱۰۳/ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۱۰/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۷۲/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۱۶۲/ نورالثقلین/ البرهان

4 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا طَلَّقَ الرَّجُلُ الْمَرْأَهًَْ وَ هِیَ حُبْلَی أَنْفَقَ عَلَیْهَا حَتَّی تَضَعَ حَمْلَهَا فَإِذَا وَضَعَتْهُ أَعْطَاهَا أَجْرَهَا وَ لَا یُضَارَّهَا إِلَّا أَنْ یَجِدَ مَنْ هُوَ أَرْخَصُ أَجْراً مِنْهَا فَإِنْ هِیَ رَضِیَتْ بِذَلِکَ الْأَجْرِ فَهِیَ أَحَق.

امام صادق (علیه السلام) هنگامی‌که مرد، زن باردار را طلاق داد، باید نفقه‌ی او را بدهد تا زن، وضع حمل کند و چون فرزند را به دنیا آورد، پاداش [شیردادن نوزاد را] بدون آنکه به وی ضرری رساند به او بدهد؛ مگر آنکه مرد، کسی را بیابد که اجر [شیردادن] او از آن زن کمتر باشد. پس اگر زن به آن مقدار مزد راضی شد، خود او [برای شیردهی] شایسته‌تر است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ الکافی، ج۶، ص۱۰۳/ نورالثقلین

5 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَمَّادِ‌بْنِ‌عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ لَا رَضَاعَ بَعْدَ فِطَامٍ. قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا الْفِطَامُ؟ قَالَ: الْحَوْلَانِ اللَّذَانِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَل.

امام صادق (علیه السلام) حمّادبن‌عثمان گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: بعد از فطام (گرفتن کودک از شیر) شیردهی نامیده نمی‌شود. به حضرت عرض کردم: «جانم به فدای شما باد! منظور از فطام چیست»؟ حضرت پاسخ داد: منظور، همان دو سالی است که خداوند عزّوجلّ فرموده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ الکافی، ج۵، ص۴۴۳/ البرهان

6 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- وَ الْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ قَالَ مَا دَامَ الْوَلَدُ فِی الرَّضَاعِ فَهُوَ بَیْنَ الْأَبَوَیْنِ بِالسَّوِیَّهًِْ فَإِذَا فُطِمَ فَالْأَبُ أَحَقُّ بِهِ مِنَ الْأُمِّ فَإِذَا مَاتَ الْأَبُ فَالْأُمُّ أَحَقُّ بِهِ مِنَ الْعَصَبَهًِْ فَإِنْ وَجَدَ الْأَبُ مَنْ یُرْضِعُهُ بِأَرْبَعَهًِْ دَرَاهِمَ وَ قَالَتِ الْأُمُّ لَا أُرْضِعُهُ إِلَّا بِخَمْسَهًِْ دَرَاهِمَ فَإِنَّ لَهُ أَنْ یَنْزِعَهُ مِنْهَا إِلَّا أَنَّ ذَلِکَ خَیْرٌ لَهُ وَ أَرْفَقُ بِهِ أَنْ یُتْرَکَ مَعَ أُمِّهِ.

امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه‌ی شریفه‌ی: وَ الْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کامِلَیْنِ تا زمانی که طفل شیرخوار است، حقّ نگهداری او با هر دو همسر به طور مساوی است و چون او را از شیر باز گیرند، پدر به حضانت و نگهداری او سزاوارتر از مادر است. و چنانچه پدر از دنیا برود، مادر، از همه‌ی فامیل پدری به نگهداری فرزند اولی‌تر است. و اگر پدر، کسی را پیدا کند که او با چهار درهم فرزند را شیر می‌دهد و [در این حال] مادر طفل بگوید: «من او را به کمتر از پنج درهم شیر نخواهم داد»، پدر می‌تواند طفل را از مادر بستاند؛ لکن برای او بهتر است که او را نزد مادر بگذارد که اگر چنین کند به لطف نزدیک‌تر است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۶ الکافی، ج۶، ص۴۵/ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۴۳۴؛ فیه: «حولین کاملین» زیادهًْ و «یذره» بدلٌ «یترک»/ الإستبصار، ج۳، ص۳۲۰/ البرهان؛ فیه: «اجبر له و اقدم» بدلٌ «خیرا له»/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۷۰

7 (بقره/233)

علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- یَعْنِی إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ وَ تَرَکَ وَلَداً رَضِیعاً لَا یَنْبَغِی لِلْوَارِثِ أَنْ یُضِرَّ بِنَفَقَهًِْ الْمَوْلُودِ بَلْ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَحْزِیَ عَلَیْهِ بِالْمَعْرُوفِ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) اگر مرد، از دنیا رود و کودک شیرخواری را برجای گذارد، وارث نباید با ندادن نفقه‌ی کودک شیرخوار، به او ضرری وارد کند و همچنین بر ولیّ کودک لازم است که لوازم مورد نیاز کودک را به طور شایسته فراهم سازد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ القمی، ج۱، ص۷۶/ البرهان؛ فیه: «و علی الولی ... بالمعروف» بدلٌ «بل ینبغی ... بالمعروف»

8 (بقره/233)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فَإِذَا انْتَهَیْنَ وَ أَطَعْنَکُمْ فَعَلَیْکُمْ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) اگر زنان، دوران شیردهی را به پایان رسانند و از شما اطاعت کنند، خوراک و پوشاک آن‌ها [در این قدرت] به طور شایسته برعهده‌ی شماست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ بحارالأنوار، ج۷۳، ص۳۴۸

9 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبی‌الصَّبَاح‌الکَنانِی عَنْ أبی‌عَبْدالله (علیه السلام) ... لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ قَالَ الْجِمَاعُ.

امام صادق (علیه السلام) أبوالصّباح کنانی گوید: لاَ تُضَآرَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِها وَلاَ مَوْلُودٌ لَّه بِوَلَدِه را پرسیدم و حضرت پاسخ داد: «منظور، آمیزش است». [اینکه در حال حاملگی به سبب آمیزش، جنین آسیب ببیند].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۹۴/ العیاشی، ج۱، ص۱۲۰/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۵۸/ البرهان

10 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبی الصَّبَاح الکَنانِی قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ فَقَالَ کَانَتِ الْمَرَاضِعُ مِمَّا تَدْفَعُ إِحْدَاهُنَّ الرَّجُلَ إِذَا أَرَادَ الْجِمَاعَ تَقُولُ لَا أَدَعُکَ إِنِّی أَخَافُ أَنْ أَحْبَلَ فَأَقْتُلَ وَلَدِی هَذَا الَّذِی أُرْضِعُهُ وَ کَانَ الرَّجُلُ تَدْعُوهُ الْمَرْأَهًُْ فَیَقُولُ إِنِّی أَخَافُ أَنْ أُجَامِعَکِ فَأَقْتُلَ وَلَدِی فَیَدْفَعُهَا فَلَا یُجَامِعُهَا فَنَهَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْ ذَلِکَ أَنْ یُضَارَّ الرَّجُلُ الْمَرْأَهًَْ وَ الْمَرْأَهًُْ الرَّجُلَ.

امام صادق (علیه السلام) أبوالصّباح کنانی گوید: تفسیر آیه‌ی: لاَ تُضَآرَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِها وَلاَ مَوْلُودٌ لَّه بِوَلَدِه را از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم و حضرت پاسخ داد: یکی از زنان شیرده مرد خود را از جماع منع می‌کرد و می‌گفت: «به تو اجازه‌ی آمیزش نمی‌دهم؛ زیرا می‌ترسم از اینکه حامله شوم و [به‌خاطر مشغولیّت بارداری و رهاشدن بچّه‌ی شیرخوار] این فرزندم که به او شیر می‌دهم را بکشم». مرد، زن خود را از جماع منع می‌کرد و می‌گفت: «می‌ترسم از این که با تو آمیزش کنم و [با این کار موجبات کم‌توجّهی تو به بچّه‌ی شیرخوار را فراهم کنم و کاری کنم گویا] که فرزندم را، خودم بکشم». از این رو از زن خود دوری و با او آمیزش نمی‌کرد. پس خداوند نهی فرمود از اینکه زن و مرد به یکدیگر ضرر برسانند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۵۷/ الکافی، ج۶، ص۴۱/ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۱۰۷/ نورالثقلین/ البرهان

11 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- کَانَتِ الْمَرْأَهًُْ مِنَّا تَرْفَعُ یَدَهَا إِلَی زَوْجِهَا إِذَا أَرَادَ مُجَامَعَتَهَا فَتَقُولُ لَا أَدَعُکَ لِأَنِّی أَخَافُ أَنْ أَحْمِلَ عَلَی وَلَدِی وَ یَقُولُ الرَّجُلُ لَا أُجَامِعُکِ إِنِّی أَخَافُ أَنْ تَعْلَقِی فَأَقْتُلَ وَلَدِی فَنَهَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ أَنْ تُضَارَّ الْمَرْأَهًُْ الرَّجُلَ وَ أَنْ یُضَارَّ الرَّجُلُ الْمَرْأَهًَْ.

امام صادق (علیه السلام) زنی از ما به هنگامی که مردش می‌خواست با او آمیزش کند، مانع او می‌شد و می‌گفت: «به تو اجازه آمیزش نمی‌دهم؛ زیرا می‌ترسم [به‌خاطر مشغولیّت بارداری و رهاشدن بچّه‌ی شیرخوار] به فرزندم آسیب برسانم». و مرد هم می‌گفت: «با تو آمیزش نمی‌کنم؛ زیرا می‌ترسم که باردار شوی و [با این کار موجبات کم‌توجّهی تو به بچّه‌ی شیرخوار را فراهم کنم و کاری کنم گویا] فرزندم را بکشم». پس خداوند عزّوجلّ از اینکه مرد به زن و زن به مرد، ضرر برساند، نهی فرمود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ البرهان/ الکافی، ج۶، ص۱۰۳

12 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- لَا یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یَمْتَنِعَ مِنْ جِمَاعِ الْمَرْأَهًِْ فَیُضَارَّ بِهَا إِذَا کَانَ لَهَا وَلَدٌ مُرْضَعٌ وَ یَقُولَ لَهَا لَا أَقْرَبُکِ فَإِنِّی أَخَافُ عَلَیْکِ الْحَبْلَ فَتُغِیلَ وَلَدِی وَ کَذَلِکَ الْمَرْأَهًُْ لَا یَحِلُّ لَهَا أَنْ تَمْتَنِعَ عَلَی الرَّجُلِ فَتَقُولَ أَنَا أَخَافُ أَنْ أُحْبَلَ فَأُغِیلَ وَلَدِی فَهَذِهِ الْمُضَارَّهًُْ فِی الْجِمَاعِ عَلَی الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام) بر مرد شایسته نیست که زن خود را که بچّه‌ی شیرخواری دارد از آمیزش منع کند و به او ضرر برساند و بگوید: «با تو جماع نمی‌کنم؛ زیرا بیم دارم که باردار شوی [درحالی‌که به فرزند من شیر می‌دهی] و فرزندم را بکشی». همچنین بر زن جایز نیست که مرد را از آمیزش منع کند و به او بگوید: بیم دارم که باردار شوم [درحالی‌که شیر نیز می‌دهم] و فرزندم را [به سبب ضعف یا قطع شدن شیر] بکشم. این مطالب، معنای ضرررساندن مرد و زن به یکدیگر در آمیزش می‌باشد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۹۸ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۵۸/ القمی، ج۱، ص۷۶ و البرهان؛ فیهما: «فتقتلین» بدلٌ «فتغیل» و «فاقتل» بدلٌ «فاغیل»/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۵۸

13 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- الْحُبْلَی الْمُطَلَّقَهًُْ یُنْفَقُ عَلَیْهَا حَتَّی تَضَعَ حَمْلَهَا وَ هِیَ أَحَقُّ بِوَلَدِهَا إِنْ تُرْضِعْهُ بِمَا تَقْبَلُهُ امْرَأَهًٌْ أُخْرَی إِنَّ اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ یَقُولُ: لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِک.

امام صادق (علیه السلام) نفقه‌ی زن مطلّقه‌ی باردار را باید بدهند تا وقتی که بچّه‌اش به دنیا بیاید. و خود نیز سزاوارتر است به اینکه فرزندش را به مبلغی که دیگری برای رضاع می‌گیرد، شیر دهد. خداوند عزّوجلّ فرموده است: لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِک

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ الکافی، ج۶، ص۱۰۳/ البرهان

14 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- لَا یَحِلُّ لِلْوَارِثِ أَنْ یُضَارَّ أُمَّ الْوَلَدِ فِی النَّفَقَهًِْ فَیُضَیِّقَ عَلَیْهَا.

امام صادق (علیه السلام) نباید وارث، به زنی که شوهرش از دنیا رفته و بچّه‌ای از او دارد ضرر برساند. پس وارث نباید با نپرداختن نفقه به مادر کودک، به او ضرری برساند و زندگی و معیشت را بر او تنگ سازد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۵۸

15 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- لَا یَنْبَغِی لِلْوَارِثِ أَنْ یُضَارَّ الْمَرْأَهًَْ فَیَقُولَ لَا أَدَعُ وَلَدَهَا یَأْتِیهَا وَ یُضَارَّ وَلَدَهَا إِنْ کَانَ لَهُمْ عِنْدَهُ شَیْءٌ وَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَقْتُرَ عَلَیْهِ.

امام صادق (علیه السلام) وارث نباید به زن (مادر کودک) ضرر وارد کند و بگوید: «کودک را از ملاقات با مادرش منع می‌کنم». و اگر به نفع آنان، چیزی نزد وارث است، وارث نباید به کودک آن زن، ضرری برساند و معیشت را بر او سخت نماید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۷۵/ العیاشی، ج۱، ص۱۲۱/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۵۲۸/ نورالثقلین/ البرهان

16 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- فَإِنَّهُ نَهَی أَنْ یُضَارَّ بِالصَّبِیِّ أَوْ یُضَارَّ أُمُّهُ فِی رَضَاعِهِ وَ لَیْسَ لَهَا أَنْ تَأْخُذَ فِی رَضَاعِهِ فَوْقَ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ.

امام صادق (علیه السلام) خداوند نهی فرمود از اینکه وارث، به کودک یا مادرش در شیردادن، ضرر برساند و زن نیز نباید بیش از دو سال به فرزندش شیر دهد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ الکافی، ج۶، ص۴۱/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۱۵۸/ البرهان/ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۱۰/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۴۵۵/ نورالثقلین

17 (بقره/233)

الباقر (علیه السلام)- هُوَ فِی النَّفَقَهًِْ عَلَی الْوَارِثِ مِثْلُ مَا عَلَی الْوَالِدِ.

امام باقر (علیه السلام) در پرداختن نفقه به زن شیرده، حکم وارث، مثل حکم پدر است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۷۵/ العیاشی، ج۱، ص۱۲۱/ وسایل الشیعه، ج۲۱، ص۵۲۷/ نورالثقلین/ البرهان

18 (بقره/233)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَلَی وَارِثِ {الصَّبِیِّ الَّذِی یَرِثُهُ} إِذَا مَاتَ أَبُوهُ مَا عَلَی أَبِیهِ {مِنْ} نَفَقَتِهِ وَ رَضَاعِهِ.

امام علی (علیه السلام) پرداخت نفقه و مزد شیردهی که بر عهده‌ی پدر بوده، در صورت فوت پدر بر وارث او واجب می‌شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۲۲۱/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۲۵۶

19 (بقره/233)

الباقر (علیه السلام)- وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ قال هو فی النفقهًْ.

امام باقر (علیه السلام) این [تعبیر]، درباره‌ی نفقه است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۰ دعایم الإسلام، ج۲، ص۲۹۰

20 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ قَبْلَ ذَلِکَ کَانَ حَسَناً وَ الْفِصَالُ هُوَ الْفِطَامُ.

امام صادق (علیه السلام) و اگر پدر و مادر با رضایت یکدیگر بخواهند که کودک را زودتر از دو سال، از شیر بازگیرند عمل نیکویی می‌باشد؛ و فصال در آیه به معنای از شیرگرفتن کودک است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ الکافی، ج۶، ص۴۱/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۱۵۸/ البرهان/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۲۹۰ و من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۱۰؛ فیهما: «و تشاور» محذوفٌ

21 (بقره/233)

علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- یَعْنِی إِذَا إصْطَلَحَتِ الْأُمُّ وَ الْوَارِثُ فَیَقُولُ خُذِی الْوَلَدَ وَ اذْهَبِی بِهِ حَیْثُ شِئْتِ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) یعنی اگر مادر با وارث [بر سر قطع شیردهی زن به فرزند] به توافق رسیدند، [وارث] می‌گوید: «فرزند را بگیر و هرکجا خواستی ببر».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ القمی، ج۱، ص۷۶

22 (بقره/233)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَا تَسْتَرْضِعُوا الْحَمْقَاءَ وَ لَا الْعَمْشَاءَ فَإِنَ اللَّبَنَ یُعْدِی.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) دایه‌ی کم عقل و زنی که دچار ضعف چشم است را برای شیردادن فرزند انتخاب نکنید زیرا شیر، [آن امراض را] سرایت می‌دهد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۲۳/ نورالثقلین

23 (بقره/233)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- تَوَقَّوْا عَلَی أَوْلَادِکُمْ مِنْ لَبَنِ الْبَغِیِ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْمَجْنُونَهًِْ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعْدِی.

امام علی (علیه السلام) فرزندانتان را از شیر زن بدکاره و دیوانه، دور نگه دارید [و آنان را به عنوان دایه انتخاب نکنید] زیرا شیر، [آنها را] سرایت می‌دهد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ وسایل الشیعه، ج۲۰، ص۱۵/ نورالثقلین

24 (بقره/233)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی رَجُلٍ تُوُفِّیَ وَ تَرَکَ صَبِیّاً فَاسْتُرْضِعَ لَهُ فَقَالَ أَجْرُ رَضَاعِ الصَّبِیِ مِمَّا یَرِثُ مِنْ أَبِیهِ وَ أُمِّهِ.

امام علی (علیه السلام) امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره‌ی مردی که فوت کرده و پیش از مرگش، دایه‌ای را برای شیردادن به کودک شیرخواره‌ش انتخاب کرده بوده، دستور داد که مزد دایه‌ی کودک را از مالی که کودک از پدر و مادرش به ارث می‌برد، بپردازد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ الکافی، ج۶، ص۴۱/ نورالثقلین

25 (بقره/233)

الصّادق (علیه السلام)- فِی رَجُلٍ مَاتَ، وَ تَرَکَ امْرَأَتَهُ وَ مَعَهَا مِنْهُ وَلَدٌ، فَأَلْقَتْهُ عَلی خَادِمٍ لَهَا، فَأَرْضَعَتْهُ، ثُمَّ جَاءَتْ تَطْلُبُ رَضَاعَ الْغُلَامِ مِنَ الْوَصِیِّ، فَقَالَ: لَهَا أَجْرُ مِثْلِهَا وَ لَیْسَ لِلْوَصِیِ أَنْ یُخْرِجَهُ مِنْ حَجْرِهَا حَتّی یُدْرِکَ، وَ یَدْفَعَ إِلَیْهِ مَالَه.

امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی مردی که فوت کرد و همسرش را با فرزندشان تنها گذاشت. پس زن، فرزند را به خدمتکارش سپرد تا کودک را شیر دهد. زنی که فرزند را شیر می‌داد نزد وصی مرد آمد و از او بابت شیردادن کودک مزد خواست، امام (علیه السلام) فرمود: «حقّ آن دایه، مزدی همانند مادر آن کودک است. شایسته نیست که وصی، کودک را از آغوش مادرش جدا کند بلکه باید صبر کند تا آن فرزند توان درک‌کردن [مسائل] را پیدا کند و مال آن کودک [از سهم ارث پدرش] را به او برگرداند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ الکافی، ج۱۱، ص۴۲۷/ البرهان

26 (بقره/233)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فَاتَّقُوا اللهَ فِی النِّسَاءِ وَ اسْتَوْصُوا بِهِنَّ خَیْراً.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) درباره‌ی زنان از خدا بترسید و پرهیزکار باشید و به خوبی درباره‌ی آن‌ها سفارش و وصیّت کنید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۲۰۲ بحارالأنوار، ج۷۳، ص۳۴۸