الصّادق (علیه السلام)- عَنْ هَارُون‌بْن خَارجِه عَن أَبِی عَبْدالله (علیه السلام) قال قُلْتُ لَهُ إِنِّی أَفْرَحُ مِنْ غَیْرِ فَرَحٍ أَرَاهُ فِی نَفْسِی وَ لَا فِی مَالِی وَ لَا فِی صَدِیقِی وَ أَحْزَنُ مِنْ غَیْرِ حَزَنٍ أَرَاهُ فِی نَفْسِی وَ لَا فِی مَالِی وَ لَا فِی صَدِیقِی قَالَ نَعَمْ إِنَّ الشَّیْطَانَ یُلِمُّ بِالْقَلْبِ فَیَقُولُ لَوْ کَانَ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ مَا أَدَالَ عَلَیْکَ عَدُوَّکَ وَ لَا جَعَلَ بِکَ إِلَیْهِ حَاجَهًًْ هَلْ تَنْتَظِرُ إِلَّا مِثْلَ الَّذِی انْتَظَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ فَهَلْ قَالُوا شَیْئاً فَذَاکَ الَّذِی یَحْزَنُ مِنْ غَیْرِ حَزَنٍ وَ أَمَّا الْفَرَحُ فَإِنَّ الْمَلَکَ یُلِمُّ بِالْقَلْبِ فَیَقُولُ إِنْ کَانَ اللَّهُ أَدَالَ عَلَیْکَ عَدُوَّکَ وَ جَعَلَ بِکَ إِلَیْهِ حَاجَهًًْ فَإِنَّمَا هِیَ أَیَّامٌ قَلَائِلُ أَبْشِرْ بِمَغْفِرَهًٍْ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا.

امام صادق (علیه السلام) از هارون‌بن‌خارجه نقل شده است: سؤال کردم: «من گاهی خوشحال می‌گردم بدون اینکه چیزی را در خود و یا مال و دوستانم [به عنوان علّت آن] احساس کنم و گاهی هم محزون می‌شوم بدون اینکه در خود و یا مال و یا دوستانم [علّت] احساس ناراحتی داشته باشم». امام (علیه السلام) فرمود: «آری! شیطان به قلب آدمی می‌اندازد که اگر تو در نزد خداوند ارج و اعتباری داشتی، دشمن را بر تو مسلّط نمی‌کرد و تو را به او محتاج نمی‌ساخت. آیا می‌خواهی همان‌گونه که گذشتگان در انتظار ماندند، در انتظار بمانی؟ آیا آن‌ها چیزی گفتند [و از ثمرات انتظارشان حرفی زدند؟ آیا صبرشان فایده‌ای داشت]؟! در اینجا محزون می‌گردی بدون اینکه بدانی حزن از کجا آمد. امّا خوشحالی برای این است که فرشته‌ای به دل القاء می‌کند و می‌گوید: اگر خداوند دشمن را بر تو مسلّط کرده و تو را به او نیازمند ساخته است این‌ها چند روز بیش نیست و خداوند در آینده به تو احسان می‌کند و مورد آمرزش قرار می‌دهد و این است سخن خداوند متعال: الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا»

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۲ بحارالأنوار، ج۶۷، ص۵۶/ البرهان/ العیاشی، ج۱، ص۱۵۰؛ فیه: «ارأک» بدلٌ «أدال»

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لِلْقَلْبِ لَمَّتَانِ لَمَّهًٌْ مِنَ الْمَلَکِ إِیعَادٌ بِالْخَیْرِ وَ تَصْدِیقٌ بِالْحَقِّ فَمَنْ وَجَدَ ذَلِکَ فَلْیَعْلَمْ أَنَّهُ مِنَ اللَّهِ فَلْیَحْمَدِ اللَّهَ وَ لَمَّهًٌْ مِنَ الْعَدُوِّ إِیعَادٌ بِالشَّرِّ وَ تَکْذِیبٌ بِالْحَقِّ وَ نَهْیٌ عَنِ الْخَیْرِ فَمَنْ وَجَدَ ذَلِکَ فَلْیَتَعَوَّذْ مِنَ الشَّیْطَانِ ثُمَّ تَلَا الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ الْآیَهًَْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) در قلب دو نجوا و وسوسه وجود دارد. یکی ندای فرشته‌ای است که به خیر وعده داده و حق را تصدیق می‌کند. هرکه آن را دریابد، باید بداند که آن، از جانب خداست و خدا را شکر کند. و [ندای دیگر] ندای دشمن (شیطان) است که به شر وعده داده، حق را تکذیب کرده و از خیر نهی می‌کند. هرکه آن را دریابد، باید از شرّ شیطان به خدا پناه برد. الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ ...

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۴ بحارالأنوار، ج۶۷، ص۳۹

الکاظم (علیه السلام)- عَن البَزَنطی قَال: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام) جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی قَدْ سَأَلْتُ اللَّهَ حَاجَهًًْ مُنْذُ کَذَا وَ کَذَا سَنَهًًْ وَ قَدْ دَخَلَ قَلْبِی مِنْ إِبْطَائِهَا شَیْءٌ فَقَالَ یَا أَحْمَدُ إِیَّاکَ وَ الشَّیْطَانَ أَنْ یَکُونَ لَهُ عَلَیْکَ سَبِیلٌ حَتَّی یُقَنِّطَک ... أَخْبِرْنِی عَنْکَ لَوْ أَنِّی قُلْتُ لَکَ قَوْلًا أَ کُنْتَ تَثِقُ بِهِ مِنِّی فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِذَا لَمْ أَثِقْ بِقَوْلِکَ فَبِمَنْ أَثِقُ وَ أَنْتَ حُجَّهًُْ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ قَالَ فَکُنْ بِاللَّهِ أَوْثَق فَإِنَّکَ عَلَی مَوْعِدٍ مِنَ اللَّهِ أَ لَیْسَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَهًَْ الدَّاعِ إِذا دَعانِ وَ قَالَ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهًِْ اللَّهِ وَ قَالَ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا فَکُنْ بِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَوْثَقَ مِنْکَ بِغَیْرِهِ وَ لَا تَجْعَلُوا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا خَیْراً فَإِنَّهُ مَغْفُورٌ لَکُمْ.

امام کاظم (علیه السلام) از بزنطی نقل شده است: به ابالحسن (علیه السلام) گفتم: «قربانت شوم! سال‌هاست که از خداوند حاجتی خواسته‌ام که به آن نرسیده‌ام و از دیرشدن اجابت آن در قلبم چیزی (شک) احساس می‌کنم». ابالحسن (علیه السلام) فرمود: «ای احمد! مبادا شیطان در دلت رخنه کند و مأیوست سازد ... از تو سؤالی دارم. اگر من به تو قول بدهم که نعمتی به تو خواهم‌بخشید، آیا به قول من اطمینان می‌کنی»؟ من گفتم: «جانم به فدایت باد! اگر به قول شما اعتماد و اطمینان نکنم به قول چه کسی اطمینان و اعتماد کنم با آن که تو حجّت خدایی»؟! ابالحسن‌الرضا (علیه السلام) فرمود: «پس به وعده‌ی خدا بیشتر اعتماد و اطمینان کن که وعده‌ی اجابت داده است. آیا این خدا نیست که در قرآن مجید می‌گوید: «و هرگاه که بندگانم از موقعیّت من جویا شوند، بگو که من به آنان نزدیکم و به فریاد آنان پاسخ می‌دهم». و نیز می‌گوید: «از رحمت خدا نومید نشوید». و گفته است: «... و خداوند نوید مغفرت و نعمت می‌دهد». پس اعتمادت به خداوند بیش از من و دیگران باشد و جز اندیشه‌ی نیک در دل نپروران که شما شیعیان در پوششی از مغفرت و آمرزش حق قرار دارید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۴ الکافی، ج۲، ص۴۸۸/ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۶۷؛ فیه: «یعرضک» بدلٌ «یقنّطک»/ قرب الإسناد، ص۱۷۱؛ فیه: «یغیضک» بدلٌ «یقنّطک»/ وسایل الشیعه، ج۷، ص۵۶