العسکری (علیه السلام)- وَ وَاذْکُرُوا یَا بَنِی‌إِسْرَائِیلَ إِذْ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ لَمَّا کُنْتُمْ فِی النیه {التِّیهِ} یَقِیکُمْ حَرَّ الشَّمْسِ وَ بَرْدَ الْقَمَر.

امام عسکری (علیه السلام) ای بنی‌اسرائیل زمانی را که در بیابان سرگردان بودید، به یادآورید (یکی از عذاب‌های بنی‌اسرائیل سرگردانی آن‌ها در بیابان بود) ابرها را سایبان شما قراردادیم تا شما را از گرمای خورشید و سرمای ماه حفظ کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۲ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۸۲/ الإمام العسکری، ص۲۵۷؛ فیه: «النیّهًْ» بدلٌ «التیه»/ البرهان؛ فیه: «یصیبکم» بدلٌ «تقیکم»/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۶۷

الصّادق (علیه السلام)- کَانَ الْمَنُّ وَ السَّلْوَی یَنْزِلُ عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ فَمَنْ نَامَ تِلْکَ السَّاعَهًَْ لَمْ یَنْزِلْ نَصِیبُهُ وَ کَانَ إِذَا انْتَبَهَ فَلَا یَرَی نَصِیبَهُ احْتَاجَ إِلَی السُّؤَالِ وَ الطَّلَب.

امام صادق (علیه السلام) مرغ بریان و ترنجبین در بین‌الطّلوعین (بین طلوع فجر تا طلوع خورشید) بر بنی‌اسرائیل نازل می‌شد و هرکس در آن ساعت می‌خوابید از آن بی‌نصیب می‌ماند و وقتی بیدار می‌شد چاره‌ای جز گدایی و درخواست از دیگران نداشت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۲ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۸۲/ البرهان/ نورالثقلین؛ فیه «سلوی»و «تلک الساعهًْ ... سؤال طلب» محذوفتان

العسکری (علیه السلام)- المَنُّ التَّرَنْجَبِینُ کَانَ یَسْقُطُ عَلَی شَجَرِهِمْ فَیَتَنَاوَلُونَهُ.

امام عسکری (علیه السلام) منظور از الْمَنَّ، ترنجبین است که از آسمان روی درختان می‌ریخت و مردم از آن می‌خوردند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۲ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۸۲/ الإمام العسکری، ص۲۵۷/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۶۷؛ فیه: «کان یسقط علی شجرهم فیتناولونهم» محذوفٌ

علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ بِالْعَشِیِّ یَجِیءُ طَائِرٌ مَشْوِیٌّ فَیَقَعُ عَلَی مَوَائِدِهِمْ وَ إِذَا أَکَلُوا وَ شَبِعُوا طَارَ وَ مَرَّ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) شامگاه، مرغ بریان بر سفره‌های آن‌ها فرومی‌افتاد و پس از اینکه [بنی‌اسرائیل از آن] می‌خوردند و سیر می‌شدند، بال می‌گشود و می‌رفت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۴ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۷۴/ القمی، ج۱، ص۴۷ و البرهان؛ فیهما: «یأتیهم» بدلٌ «یجی ء»

الحسین (علیه السلام)- انَّ یَهُودِیّاً مِنْ یَهُودِ الشَّامِ وَ أَحْبارِهِمْ قَالَ لِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی أَثْنَاءِ کَلَامٍ طَوِیلٍ: فَإِنَّ مُوسَی‌بْنَ‌عِمْرَانَ (علیه السلام) قَدْ أُعْطِیَ الْمَنَّ وَ السَّلْوَی فَهَلْ فُعِلَ بِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) نَظِیرُ هَذَا؟ قالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام): لَقَدْ کَانَ کَذَلِکَ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) أُعْطِیَ مَا هُوَ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَحَلَّ لَهُ الْغَنَائِمَ وَ لِأُمَّتِهِ وَ لَمْ تَحِلَّ لَأَحَدٍ غَیْرِهِ قَبْلَهُ؟ فَهَذَا أَفْضَلُ مِنَ الْمَنِّ وَ السَّلْوَی. قَالَ لَهُ الْیَهُودِیُّ: فَإِنَّ مُوسَی (علیه السلام) قَدْ ظُلِّلَ عَلَیْهِ الْغَمَامُ؟ قَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام): لَقَدْ کَانَ کَذَلِکَ وَ قَدْ فُعِلَ ذَلِکَ بِمُوسَی (علیه السلام) فِی التِّیهِ وَ أُعْطِیَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) أَفْضَلَ مِنْ هَذَا إِنَّ الْغَمَامَهًَْ کَانَتْ تُظِلُّهُ مِنْ یَوْمَ وُلِدَ إِلَی یَوْمَ قُبِضَ فِی حَضَرِهِ وَ أَسْفَارِهِ فَهَذَا أَفْضَلُ مِمَّا أُعْطِیَ مُوسَی (علیه السلام).

امام حسین (علیه السلام) یکی از عالمان یهودی از سرزمین شام، در خلال سخنانی طولانی به حضرت علی (علیه السلام) این چنین گفت: «این حضرت موسی (علیه السلام) است که مرغ بریان و ترنجبین به او عطا شد آیا به محمّد (نیز نظیر چنین چیزی داده شده است»؟ حضرت علی (علیه السلام) فرمود: «همین‌طور بوده و بلکه به محمّد (برتر از این عطا شده است. خداوند چهارپایانی [نظیر گاو گوسفند و شتر] را برای محمّد (و امّتش حلال کرد که برای هیچ فردی قبل از او حلال قرار نداده‌بود؛ پس این برتر از مرغ بریان و ترنجبین است». عالم یهودی گفت: «ابرها بر موسی (علیه السلام) سایه انداخت [آیا چنین چیزی برای محمّد (نیز اتفاق افتاده است]»؟ حضرت (علیه السلام) فرمود: «همین‌طور است؛ زمانی که موسی (علیه السلام) در بیابان‌ها سرگردان بود چنین شد ولی به حضرت محمّد (برتر از آن عطا شد. خداوند ابری را مقرّر فرمود که پیوسته از ابتدای تولّد تا دم مرگ در سفر و حضر بر سر مبارک او سایه انداخت. پس این افضل و برتر از آن چیزی است که به موسی (علیه السلام)عطا شده است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۴ نورالثقلین

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَهًِْ إِلَی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قَالَ: لَوْ لَا مَا فِی الْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ لَدَخَلْتُ فِی دِینِکُمْ. فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام): وَ مَا هُوَ قَالَ أَجِدُهُ یَقُولُ: وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ وَ کَیْفَ یَظْلِمُ اللَّهُ وَ مَنْ هَؤُلَاءِ الظَّلَمَهًْ ... فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام): وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ فَهُوَ تَبَارَکَ اسْمُهُ أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یَظْلًمَ وَ لَکِنَّهُ قَرَنَ أُمَنَاءَهُ عَلَی خَلْقِهِ بِنَفْسِهِ وَ عَرَّفَ الْخَلِیقَهًَْ جَلَالَهًَْ قَدْرِهِمْ عِنْدَهُ وَ أَنَّ ظُلْمَهُمْ ظُلْمُهُ بِقَوْلِهِ وَ ما ظَلَمُونا بِبُغْضِهِمْ أَوْلِیَاءَنَا وَ مَعُونَهًِْ أَعْدَائِهِمْ عَلَیْهِمْ.

امام علی (علیه السلام) زندیقی نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمده وگفت: «چنانچه در قرآن، اختلاف و تناقض نمی‌بود، من حتماً به دین شما ایمان می‌آوردم». حضرت (علیه السلام) فرمود: «تو در قرآن چه اختلاف و تناقضی یافته‌ای»؟ گفت: «این عبارت را یافته‌ام وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ چگونه به خداوند ظلم می‌شود؟ و این ظالمان چه کسانی‌اند»؟ ... علی (علیه السلام) به او پاسخ داد: «و امّا در باب این سخن خداوند وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ همانا خدای تعالی، بزرگ‌تر از آن است که کسی به او ظلم کند. ولیکن [منظور آن است که] او افراد امین خود را نزد مخلوقاتش قرارداد و به مخلوقات، بزرگی و قدر و شأن والای این افراد امین نزد خود را شناساند و همچنین خدا به مردم فهماند که ظلم به افراد امین او در واقع ظلم به خود اوست. چنانچه فرمود: وَ ما ظَلَمُونا یعنی آن‌ها با بغض و کینه نسبت به اولیاء (علیهم السلام) من و یاری دشمنان آن‌ها برعلیه آنان، به من ظلم نکردند. [بلکه خودشان برخویشتن ظلم کرده‌اند]».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۴ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۱۰۵/ الاحتجاج، ج۱، ص۲۴۶

العسکری (علیه السلام)- وَ ما ظَلَمُونا لَمَّا بَدَّلُوا وَ قَالُوا غَیْرَ مَا بِهِ أُمِرُوا وَ لَمْ یَفُوا بِمَا عَلَیْهِ عُوهِدُوا لِأَنَّ کُفْرَ الْکَافِرِ لَا یَقْدَحُ فِی سُلْطَانِنَا وَ مَمَالِکِنَا کَمَا أَنَّ إِیمَانَ الْمُؤْمِنِ لَا یَزِیدُ فِی سُلْطَانِنَا.

امام عسکری (علیه السلام) هنگامیکه آن‌ها [حکم خدا را] جابجا نموده و کلامی غیر آنچه ما به ایشان فرمان داده‌بودیم، گفتند و به عهدی که بسته‌بودند، وفا ننمودند، [در حقیقت به ما ظلم نکردند] چرا که کفر کافر، از سلطنت و مالکیّت ما نمی‌کاهد؛ همان‌طور که ایمان مؤمن بر سلطنت ما نمی‌افزاید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۶ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۸۲/ الإمام العسکری، ص۲۵۷/ البرهان

العسکری (علیه السلام)- یَضُرُّونَ بِهَا لِکُفْرِهِمْ وَ تَبْدِیلِهِمْ.

امام عسکری (علیه السلام) ایشان به خاطر کفر و تحریفشان [به نفس خویش] ضرر رسانده‌اند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۳۷۶ بحارالأنوار، ج۱۳، ص۱۸۲/ الإمام العسکری، ص۲۵۷/ البرهان