وَلَا تَمُدَّنَّ عَيۡنَيۡكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعۡنَا بِهِۦٓ أَزۡوَٰجࣰا مِّنۡهُمۡ زَهۡرَةَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا لِنَفۡتِنَهُمۡ فِيهِۚ وَرِزۡقُ رَبِّكَ خَيۡرࣱ وَأَبۡقَىٰ
131وَلَا تَمُدَّنَّ عَيۡنَيۡكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعۡنَا بِهِۦٓ أَزۡوَٰجࣰا مِّنۡهُمۡ زَهۡرَةَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا لِنَفۡتِنَهُمۡ فِيهِۚ وَرِزۡقُ رَبِّكَ خَيۡرࣱ وَأَبۡقَىٰ
131الصّادقین (علیها السلام)- إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) نَزَلَ بِهِ ضَیْفُهُ فَاسْتَسْلَفَ مِنْ یَهُودِیٍّ فَقَالَ الْیَهُودِیُّ وَ اللَّهِ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) لَا ثَاغِیَهًَْ وَ لَا رَاغِیَهًَْ فَعَلَی مَا أَسْلِفُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنِّی لَأَمِینُ اللَّهِ فِی سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ وَ لَوِ ائْتَمَنْتَنِی عَلَی شَیْءٍ لَأَدَّیْتُهُ إِلَیْکَ قَالَ فَبَعَثَ بِدَرَقَهًٍْ لَهُ فَرَهَنَهَا عِنْدَهُ فَنَزَلَتْ عَلَیْهِ وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا.
امام باقر (و امام صادق ( برای پیامبر اکرم (مهمانی رسید؛ و از مردی یهودی مقداری قرض خواست. یهودی گفت: «به خدا قسم یا محمّد (! نه گوسفند و نه شتری قرض میدهم به امید کدام درآمد»؟ پیامبر اکرم (فرمود: «من امین خدا در آسمان و زمین اویم اگر مرا امین بر چیزی قرار دهی به تو بر میگردانم». بعد پیامبر اکرم (سپری را به گروگان برایش فرستاد این آیه به همین جهت نازل شد: وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۴ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۱۹/ العیاشی؛ ج۲، ص۲۵۱؛ «ضیقه» بدل «ضیفه»
الباقر (علیه السلام)- عَنْ عَمْرِوبْنِهِلَالٍ قَال قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) إِیَّاکَ أَنْ تُطْمِحَ بَصَرَکَ إِلَی مَنْ فَوْقَکَ فَکَفَی بِمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِنَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ وَ قَالَ وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا فَإِنْ دَخَلَکَ مِنْ ذَلِکَ شَیْءٌ فَاذْکُرْ عَیْشَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَإِنَّمَا کَانَ قُوتُهُ الشَّعِیرَ وَ حَلْوَاهُ التَّمْرَ وَ وَقُودُهُ السَّعَفَ إِذَا وَجَدَهُ.
امام باقر ( عمروبنهلال گوید: امام باقر (فرمود: «مبادا به بالا دست خود چشم بدوزی که دراینباره آنچه خدای عزّوجلّ به پیغمبرش (فرمود بس است: فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ؛ از مالها و فرزندانشان خوشت نیاید و درشگفت نشوی. (توبه/۵۵). و فرمود: وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا و اگر دربارهی این موضوع شکّ و ترددی یافتی، زندگی رسول خدا (را بهیاد آور که خوراکش جو و حلوایش خرما و آتشگیرهاش شاخ درخت خرما بود اگر پیدا میکرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۶ الکافی؛ ج۲، ص۱۳۷/ بحار الأنوار، ج۷۰، ص۱۷۲/ مشکاهًْ الأنوار؛ ص۱۳۰؛ «خبزه» بدل «قوته»/ وسایل الشیعهًْ؛ ج۲۱، ص۵۳۰/ مستدرک الوسایل؛ ج۱۵، ص۲۲۳/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَمْرِوبْنِسَعِیدِبْنِهِلَالٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) إِنِّی لَا أَکَادُ أَلْقَاکَ إِلَّا فِی السِّنِینَ فَأَوْصِنِی بِشَیْءٍ آخُذُ بِهِ قَالَ: أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَا یَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ مَعَهُ وَ إِیَّاکَ أَنْ تُطْمِحَ نَفْسَکَ إِلَی مَنْ فَوْقَکَ وَ کَفَی بِمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِرَسُولِهِ وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا فَإِنْ خِفْتَ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ فَاذْکُرْ عَیْشَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَإِنَّمَا کَانَ قُوتُهُ الشَّعِیرَ وَ حَلْوَاهُ التَّمْرَ وَ وَقُودُهُ السَّعَفَ إِذَا وَجَدَهُ وَ إِذَا أُصِبْتَ بِمُصِیبَهًٍْ فَاذْکُرْ مُصَابَکَ بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَإِنَّ الْخَلْقَ لَمْ یُصَابُوا بِمِثْلِهِ (علیه السلام) قَطُّ.
امام صادق ( عمروبنسعید گوید: به امام صادق (عرض کردم: «من چنانم که هر چند سال یک بار خدمت شما میرسم، شما سفارشی به من بفرمایید که آن را فرا گیرم و بدان عمل کنم». فرمود: سفارشت میکنم به ترس از خدا و راست گویی و پارسایی و تلاش و کوشش [در امور مذهبی و دینی] و بدانکه کوشش بدون پارسایی سود ندهد، و مبادا دیده خود را به وضع کسی که بالاتر از تو است بدوزی [و خود را با او بسنجی و غبطهی او را بخوری] و بس است دراینباره آنچه را خدای عزّوجلّ به پیامبرش (فرمود: فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ؛ از مالها و فرزندانشان خوشت نیاید و درشگفت نشوی. (توبه/۵۵). و نیز خدای عزّوجلّ به پیامبرش فرمود: وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا و اگر ترسیدی از چیزی از آنها [که با دیدن وضع مرفّه آنها دچار لغزش گردی] زندگی رسول خدا (را به یاد آور که بهراستی قوت و خوراکش نان جو و شیرینیش خرما و سوختش شاخهی خرما بود آن هم اگر بدست میآورد، و هرگاه به مصیبتی دچار گشتی یاد مصیبتهای رسول خدا (کن زیرا مردم هرگز مانند او دچار مصیبت نشدهاند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۶ الکافی؛ ج۸، ص۱۶۸/ بحار الأنوار، ج۶۶، ص۳۹۸؛ «ابداً» بدل «قط»/ مجموعهًْ ورام؛ ج۲، ص۸۴/ الأمالی للطوسی؛ ص۶۸۱
الباقر (علیه السلام)- لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا اسْتَوَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) جَالِساً ثُمَّ قَالَ مَنْ لَمْ یَتَعَزَّ بِعَزَاءِ اللَّهِ تَقَطَّعَتْ نَفْسُهُ حَسَرَاتٍ عَلَی الدُّنْیَا وَ مَنِ اتَّبَعَ بَصَرُهُ مَا فِی أَیْدِی النَّاسِ طَالَ هَمُّهُ وَ لَمْ یَشْفِ غَیْظَهُ وَ مَنْ لَمْ یَعْرِفْ لِلَّهِ عَلَیْهِ نِعْمَهًًْ إِلَّا فِی مَطْعَمٍ أَوْ مَشْرَبٍ قَصَرَ عِلْمُهُ وَ دَنَا عَذَابُهُ.
امام باقر ( در مورد آیهی وَ لَا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَی مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیَاةِ الدُّنیَا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَرِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَأَبْقَی فرموده است: «هنگامیکه این آیه نازل شد، رسول خدا (نشست و فرمود: «هرکس که با تسلّیهای خداوند آرام نگیرد، جانش در اثر حسرتهای دنیا تکهتکه میشود و هرکس که چشمش بهدنبال مالی باشد که در دست مردم است، اندوهش به درازا میکشد و خشمش برطرف نمیگردد و هرکس پی نبرد که خداوند جز خوراک و نوشیدنی، نعمتهای زیادی به او عطا کرده است، عمرش کم میشود و عذابش نزدیک میگردد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۶ بحار الأنوار، ج۶۷، ص۳۱۷/ الزهد؛ ص۴۶/ مشکاهًْ الأنوار؛ ص۷۳/ نورالثقلین؛ «غلیل صدره» بدل «غیظه» و «اجله» بدل «علمه»/ البرهان
ابنعبّاس (رحمة الله علیه)- زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ أَیْ لِنُعَامِلَهُمْ مُعَامَلَهًَْ الْمُخْتَبِرِ بِشِدَّهًِْ التَّعَبُّدِ فِی الْعَمَلِ بِالْحَقِّ فِی هَذِهِ الْأُمُورِ وَ أَدَاءِ الْحُقُوقِ عَنْهُ.
ابنعبّاس ( لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ یعنی تا آنها را بیازماییم که تا چه اندازه دراین امور برای عمل به حق تعبد دارند و حقوق آن را ادا میکنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۶ بحرالعرفان؛ ج۱۱، ص۱۱۸