أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمۡ كُفُّوٓاْ أَيۡدِيَكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقِتَالُ إِذَا فَرِيقࣱ مِّنۡهُمۡ يَخۡشَوۡنَ ٱلنَّاسَ كَخَشۡيَةِ ٱللَّهِ أَوۡ أَشَدَّ خَشۡيَةࣰۚ وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ كَتَبۡتَ عَلَيۡنَا ٱلۡقِتَالَ لَوۡلَآ أَخَّرۡتَنَآ إِلَىٰٓ أَجَلࣲ قَرِيبࣲۗ قُلۡ مَتَٰعُ ٱلدُّنۡيَا قَلِيلࣱ وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرࣱ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظۡلَمُونَ فَتِيلًا
77
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَلَمَّا أَمَرَ النَّاسَ بِالْحَرْبِ جَزِعُوا وَ خَافُوا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ إِذا فَرِیقٌ مِنْهُمْ یَخْشَوْنَ النَّاسَ کَخَشْیَةِ اللهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَةً وَ قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلی أَجَلٍ قَرِیبٍ إِلَی قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ أَیْنَما تَکُونُوا یُدْرِکْکُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُرُوجٍ مُشَیَّدَةٍ فَنَسَخَتْ آیَهًُْ الْقِتَالِ آیَهًَْ الْکَف.
امام علی (علیه السلام)- وقتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) [برای اوّلین‌بار] مردم را به جهاد [با مشرکین] دعوت کرد، مردم ترسیدند و آه و ناله کردند پس خدا این آیه را نازل کرد: أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ إِذا فَرِیقٌ مِنْهُمْ یَخْشَوْنَ النَّاسَ کَخَشْیَةِ اللهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَةً وَ قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلی أَجَلٍ قَرِیبٍ قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلیلٌ وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقی وَ لا تُظْلَمُونَ فَتیلاً سُبْحَانَهُ أَیْنَما تَکُونُوا یُدْرِکْکُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُرُوجٍ مُشَیَّدَةٍ و با نزول این آیه که به آیه‌ی قتال مشهور است، آیه: کُفُّ نسخ شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۰۸ بحارالأنوار، ج۱۹، ص۱۷۵
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- قَوْلُهُ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ نَزَلَتْ بِالْمَدِینَهًِْ وَ نَسَخْتْ آیَهًَْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ الَّتِی نَزَلَتْ بِمَکَّهًَْ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- آیه: کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ در مدینه نازل شد و آیه: کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ را که در مکّه نازل شده بود، نسخ کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ القمی، ج۱، ص۷۰
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَولُهُ أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَإنَّهَا نَزَلَت بِمَکَّهًَْ قَبلَ الهِجرَهًِْ فَلَمَّا هَاجَرَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) إلَی المَدینَهًَِْ وَ کُتِبَ عَلَیهِمُ القِتَالُ نُسِخَ هَذَا، فَجَزَعَ أَصحَابُهُ مِن هَذَا فَأَنزَلَ اللهُ أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ بِمَکَّهًَْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ لِأنَّهُم سَأَلُوا رَسُولَ اللهٍ (صلی الله علیه و آله) بِمَکَّهًَْ أن یَأذَنَ لَهُم فِی مُحَارَبَتِهِم فَأَنزَلَ اللهُ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیهِمُ القِتَالُ بِالمَدِینَهًِْ قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لاأَخَّرْتَنا إِلی أَجَلٍ قَرِیبٍ فَقَالَ اللهُ قُلْ لهم یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقی وَ لا تُظْلَمُونَ فَتِیلًا الفَتِیلَ القِشرُالَّذِی فِی النَّوَاهًْ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ؛ این آیه قبل از هجرت در مکّه نازل شده است. زمانی‌که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به مدینه مهاجرت کرد و جنگ بر آنان واجب شد، این آیه منسوخ شد. اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) بی‌تابی کردند و خداوند این آیه را نازل کرد: آیا ندیدی کسانی را که در مکّه بودند به آنها گفته شد: «[فعلاً] دست از جهاد بردارید. چون آنان در مکّه از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) خواستند به آنها اجازه جنگ بدهد، خداوند این آیه را نازل کرد: کُفُّواْ أَیْدِیَکُمْ وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ و هنگامی‌که در مدینه، جنگ بر آنان واجب شد؛ وَ قَالُواْ رَبَّنَا لِمَ کَتَبْتَ علَیْنَا الْقِتَالَ لَوْلا أَخَّرْتَنَا إِلَی أَجَلٍ قَرِیبٍ. پس خداوند فرمود: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! قُلْ مَتَاع الدَّنْیَا قَلِیلٌ وَالآخِرَةُ خَیْرٌ لِّمَنِ اتَّقَی وَلاَ تُظْلَمُونَ فَتِیلاً؛ فَتِیلاً منظور، نخ درون شکاف هسته‌ی خرماست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ القمی، ج۱، ص۱۴۳/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- وَ اللَّهِ لَلَّذِی صَنَعَهُ الْحَسَنُ‌بْنُ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) کَانَ خَیْراً لِهَذِهِ الْأُمَّهًِْ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ وَ اللَّهِ لَقَدْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ إِنَّمَا هِیَ طَاعَهًُْ الْإِمَامِ وَ طَلَبُوا الْقِتَالَ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتَالُ مَعَ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلی أَجَلٍ قَرِیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَکَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَرَادُوا تَأْخِیرَ ذَلِکَ إِلَی الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف).
امام باقر (علیه السلام)- به خدا سوگند کاری که حسن‌بن‌علی (علیه السلام) کرد (صلح با معاویه) از هرآنچه خورشید بدان تابیده بهتر بود. به خدا سوگند منظور از این آیه أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ که نازل کرده است؛ تنها فرمانبری از امام است ولی ایشان خواهان جنگ شدند. و چون با حسین (علیه السلام) جنگ بر آنها مقرّر شد. گفتند: «بار خدایا! چرا بر ما جنگ مقرّر داشتی؟ چرا ما را تا مدّتی کوتاه فرصت ندادی تا دعوتت را بپذیریم و از رسولان (تو پیروی کنیم؟ مقصود آنها از تأخیر همان زمان ظهور حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ الکافی، ج۸، ص۳۳۰/ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۲۵/ العیاشی، ج۱، ص۲۵۸/ البرهان/ العیاشی، ج۲، ص۲۳۵
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌زِیَادٍ الْعَطَّارِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ قَال: نَزَلَتْ فِی الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) أَمَرَهُ اللَّهُ بِالْکَفِّ قَالَ قُلْتُ فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ قَالَ نَزَلَتْ فِی الْحُسَیْنِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) کَتَبَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ أَنْ یُقَاتِلُوا مَعَهُ.
امام صادق (علیه السلام)- حسن‌بن‌عطّار گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد کلام خداوند متعال: أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمود: «درباره‌ی حسن‌بن‌علی (علیه السلام) نازل شده است که خداوند تعالی او را به انصراف [از جنگ] امر کرد. فَلَمَّا کُتِبَ علَیْهِمُ الْقِتَالُ در مورد حسین‌بن‌علی (علیه السلام) نازل شده است. خداوند بر او واجب کرد که بجنگد و بر اهل زمین واجب کرد که به همراه او بجنگد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۲۲۰/ العیاشی، ج۱، ص۲۵۸/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ مَعَ الْحُسَیْنِ قالُوا رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلی أَجَلٍ قَرِیبٍ إِلَی خُرُوجِ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فَإِنَّ مَعَهُ النَّصْرَ وَ الظَّفَرَ قَالَ اللَّهُ قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقی ...
امام صادق (علیه السلام)- فَلَمَّا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتالُ [یعنی] با حسین (علیه السلام). رَبَّنَا لِمَ کَتَبْتَ علَیْنَا الْقِتَالَ لَوْلا أَخَّرْتَنَا إِلَی أَجَلٍ قَرِیبٍ؛ مقصود از إِلَی أَجَلٍ قَرِیبٍ تا خروج حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) می‌باشد که یاری و پیروزی همراه اوست. خداوند فرمود: قُلْ مَتَاع الدَّنْیَا قَلِیلٌ وَالآخِرَةُ خَیْرٌ لِّمَنِ اتَّقَی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۲۱۷/ العیاشی، ج۱، ص۲۵۷/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنِ الْفُضَیْلِ عَنِ أَبِی جَعْفَر (علیه السلام)، قال: یَا فُضَیْلُ أَ‌مَا تَرْضَوْنَ أَنْ تُقِیمُوا الصَّلَاهًَْ وَ تُؤْتُوا الزَّکَاهًَْ وَ تَکُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ تَدْخُلُوا الْجَنَّهًَْ ثُمَّ قَرَأَ أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ أَهْلُ هَذِهِ ...
امام باقر (علیه السلام)- فضیل نقل می‌کند: امام باقر (علیه السلام) فرمود: «ای فضیل! آیا راضی نمی‌شوید که نماز به پا دارید و زکات دهید و جلوی زبانتان را بگیرید و وارد بهشت شوید»؟! سپس آیه: أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّواْ أَیْدِیَکُمْ وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَ آتُواْ الزَّکَاةَ را خواند و فرمود: «به خدا سوگند مقصود این آیه، شما [شیعیان] هستید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۰ الکافی، ج۸، ص۲۸۸/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۱۴/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۶۷۹/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عُبَیْدِاللَّهِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ قَالَ یَعْنِی کُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ.
امام صادق (علیه السلام)- عبیدالله‌بن‌علی حلبی نقل می‌کند: امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه: أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّواْ أَیْدِیَکُمْ. فرمود: «مقصود این است که جلوی زبانتان را بگیرید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۲ الکافی، ج۲، ص۱۱۴/ بحارالأنوار، ج۶۸، ص۲۹۹/ العیاشی، ج۱، ص۲۵۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۲، ص۱۹۰/ البرهان
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ الْفَتِیلُ مَا تَفْتَلُهُ بِیَدِکَ مِنَ الْوَسَخِ ثُمَّ تُلْقِیهِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- الفَتِیلُ همان چرکی است که از بین انگشتان خارج می‌کنی و دور می‌اندازی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۳۱۲ بحرالعرفان، ج۴، ص۲۷۵