سوره انعام - آیه 104 جزء 7 - صفحه 141

    قَدۡ جَآءَكُم بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمۡۖ فَمَنۡ أَبۡصَرَ فَلِنَفۡسِهِۦۖ وَمَنۡ عَمِيَ فَعَلَيۡهَاۚ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيۡكُم بِحَفِيظࣲ

    104

تفسیر روایی
دلایل روشن از طرف پروردگارتان برای شما آمد؛ کسی که (به وسیله آن، حقّ را) ببیند، به سود خود اوست؛ و کسی که از دیدن آن چشم بپوشد، به زیان خودش می‌باشد؛ و من نگاهبان شما نیستم (و شما را بر قبول ایمان مجبور نمی‌کنم)
1 (انعام/104)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَمَّا مَا فَرَضَهُ عَلَی الْعَیْنَیْنِ فَهُوَ النَّظَرُ إِلَی آیَاتِ اللَّهِ وَ غَضُّ النَّظَرِ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَیَ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها وَ هَذِهِ الْآیَهًُْ جَامِعَهًٌْ لِأَبْصَارِ الْعُیُونِ وَ أَبْصَارِ الظُّنُونِ.

امام علی (علیه السلام)- امّا واجبات چشم یکی از آن‌ها نگاه‌کردن در آیات خداوند و پوشیدن دیده از آنچه خداوند حرام کرده است، در قرآن مجید می‌فرماید: «فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها؛ این آیه در بینایی دل‌ها و چشم‌ها بسیار جامعیّت دارد و حقیقت را روشن می‌کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۳۲ متشابه القرآن، ج۱، ص۹۳

2 (انعام/104)

الصّادق (علیه السلام)- أَی إِحَاطَهًُْ الْوَهْمِ أَ لَا تَرَی إِلَی قَوْلِهِ قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ یُقَالُ فُلَانٌ بَصِیرٌ بِالدَّرَاهِمِ وَ الثِّیَابِ وَ الْجَوَارِحِ وَ الْأَشْعَارِ.

امام صادق (علیه السلام)- یعنی اوهام [او را درک نمی‌کند]، آیا کلام خداوند را نمی‌بینی که فرموده است: قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ؛ گفته می‌شود: فلانی به درهم‌ها، لباس‌ها، اعضا و شعرها بصیر و آگاه است [که دراین‌موارد منظور از بصیربودن، دیدن با چشم ظاهری نیست].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۳۲ التوحید، ص۱۱۲

3 (انعام/104)

الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ قَالَ إِحَاطَهًُْ الْوَهْمِ أَ لَا تَرَی إِلَی قَوْلِهِ قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ لَیْسَ یَعْنِی بَصَرَ الْعُیُونِ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ لَیْسَ یَعْنِی مِنَ الْبَصَرِ بِعَیْنِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها لَمْ یَعْنِ عَمَی الْعُیُونِ إِنَّمَا عَنَی إِحَاطَهًَْ الْوَهْمِ کَمَا یُقَالُ فُلَانٌ بَصِیرٌ بِالشِّعْرِ وَ فُلَانٌ بَصِیرٌ بِالْفِقْهِ وَ فُلَانٌ بَصِیرٌ بِالدَّرَاهِمِ وَ فُلَانٌ بَصِیرٌ بِالثِّیَابِ اللَّهُ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یُرَی بِالْعَیْنِ.

امام صادق (علیه السلام)- لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ، مقصود احاطه وهم است، مگر نمی‌بینی خداوند متعال چه می‌فرماید: قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ؛ که مقصود بینایی چشم نیست. و فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ؛ باز مقصود بینایی به چشم نیست، وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها، که مقصود کوری چشم نیست، همانا مقصود احاطه‌ی وهم است چنان‌که می‌گویند فلانی به شعر بیناست و فلانی به فقه بیناست و فلانی به سکه پول بیناست و فلانی به لباس بیناست، خدا بزرگوارتر از این است که به چشم دیده شود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۳۴ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۰۶/ القمی، ج۱، ص۲۱۱

4 (انعام/104)

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- قَوْلُهُ تَعَالَی وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها یَعْنِی عَلَی النَّفْسِ وَ ذَلِکَ لِاکْتِسَابِهَا الْمَعَاصِی.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْها یعنی هرکه گمراه شود، به‌واسطه‌ی کسب معاصی به ضرر خود اوست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۳۴ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۰۶/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۰۴/ القمی، ج۱، ص۲۱۱/ نورالثقلین/ البرهان