۞ وَهُوَ ٱلَّذِيٓ أَنشَأَ جَنَّٰتࣲ مَّعۡرُوشَٰتࣲ وَغَيۡرَ مَعۡرُوشَٰتࣲ وَٱلنَّخۡلَ وَٱلزَّرۡعَ مُخۡتَلِفًا أُكُلُهُۥ وَٱلزَّيۡتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُتَشَٰبِهࣰا وَغَيۡرَ مُتَشَٰبِهࣲۚ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثۡمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُۥ يَوۡمَ حَصَادِهِۦۖ وَلَا تُسۡرِفُوٓاْۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُسۡرِفِينَ
141
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَ غَیْرَ مَعْرُوشاتٍ قَالَ الْبَسَاتِینُ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَ غَیْرَ مَعْرُوشاتٍ یعنی باغ‌ها.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۶ القمی، ج۱، ص۲۱۸/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۳/ نورالثقلین/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قَالَ الْیَهُودِیُّ أَخْبِرْنِی عَنْ أَوَّلِ شَجَرَهًٍْ نَبَتَتْ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَمَّا أَوَّلُ شَجَرَهًٍْ نَبَتَتْ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ فَإِنَ الْیَهُودَ یَزْعُمُونَ أَنَّهَا الزَّیْتُونَهًُْ وَ کَذَبُوا وَ لَکِنَّهَا النَّخْلَهًُْ مِنَ الْعَجْوَهًِْ نَزَلَ بِهَا آدَمُ (علیه السلام) مَعَهُ مِنَ الْجَنَّهًِْ وَ بِالْفَحْلِ فَأَصْلُ النَّخْلِ کُلِّهِ مِنَ الْعَجْوَهًِْ قَالَ لَهُ الْیَهُودِیُ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَدَقْتَ.
امام علی (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) روایت است: شخص یهودی به امام علی (علیه السلام) گفت: «مرا از اوّلین درختی که بر سطح زمین رویید، آگاه کن». امام علی (علیه السلام) فرمود: «امّا اوّلین درختی که بر سطح زمین رویید، یهودیان می‌پندارند که آن درخت زیتون است و دروغ می‌گویند بلکه آن درخت خرمای عجوه است که آدم (علیه السلام) آن را و زوج آن را، همراه خود از بهشت آورد. و اصل همه‌ی درخت‌های خرما عجوه است». یهودی گفت: «خدا را گواه می‌گیرم که راست گفتی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۶ کمال الدین، ج۱، ص۲۹۵/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَمَّا خَلَقَ آدَمَ (علیه السلام) مِنْ طِینَهًٍْ فَضَلَتْ مِنْ تِلْکَ الطِّینَهًِْ فَضْلَهًٌْ فَخَلَقَ مِنْهَا النَّخْلَهًَْ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ إِذَا قُطِعَتْ رَأْسُهَا لَمْ تَنْبُتْ وَ هِیَ تَحْتَاجُ إِلَی اللِّقَاحِ.
امام صادق (علیه السلام)- وقتی خداوند متعال آدم (علیه السلام) را از گل آفرید، از آن گل مقداری زیادی آمد پس نخل خرما را از آن خلق نمود و به خاطر همین است که وقتی سر نخل را قطع کنند دیگر نمی‌روید و محتاج به عمل تلقیح می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۶ علل الشرایع، ج۲، ص۵۷۵/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُعَاوِیَهًَْ‌بْنِ‌شُرَیْحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُول فِی الزَّرْعِ حَقَّانِ حَقٌّ تُؤْخَذُ بِهِ وَ حَقٌّ تُعْطِیهِ قُلْتُ وَ مَا الَّذِی أُوخَذُ بِهِ وَ مَا الَّذِی أُعْطِیهِ قَالَ أَمَّا الَّذِی تُؤْخَذُ بِهِ فَالْعُشُرُ وَ نِصْفُ الْعُشُرِ وَ أَمَّا الَّذِی تُعْطِیهِ فَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ یَعْنِی مِنْ حَصْدِکَ الشَّیْءَ بَعْدَ الشَّیْءِ وَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ الضِّغْثَ ثُمَّ الضِّغْثَ حَتَّی یَفْرُغَ.
امام صادق (علیه السلام)- معاویهًْ‌بن‌شریح گوید: شنیدم امام صادق (علیه السلام) می‌فرمود: «در کشت، دو حقّ واجب است: حقّی که بر شما واجب است و حقّی را که میدهی». عرض کردم: «چه چیزی بر من واجب است؟ و چه چیزی باید بدهم»؟ فرمود: «امّا چیزی که بر شما واجب است، یک‌دهم و نصف یک‌دهم است و امّا چیزی را که باید بدهی، این کلام خداوند عزّوجلّ است: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ؛ یعنی از برداشت هر درو پس از دروی دیگر» و همواره این را تکرار می‌کرد: «مقداری از هر پُشته درو، مقداری از هر پُشته درو، تا اینکه تمام شود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ الکافی، ج۳، ص۵۶۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۶؛فیه: «حضرک» بدلٌ «حصدک»/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۲/ بحارالأنوار، ج۳۹، ص۹۶/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۸؛ فیهم «یعنی من حصدک ... أعلمه» محذوفٌ/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ حَقُّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ عَلَیْکَ وَاجِبٌ وَ لَیْسَ مِنَ الزَّکَاهًِْ تَقْبِضُ مِنْهُ الْقَبْضَهًَْ وَ الضِّغْثَ مِنَ السُّنْبُلِ لِمَنْ یَحْضُرُکَ مِنَ السُّؤَالِ لَا یَحْصُدُ بِاللَّیْلِ وَ لَا یَجِدُ بِاللَّیْلِ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ یَوْمَ حَصادِهِ فَإِذَا أَنْتَ حَصَدْتَهُ بِاللَّیْلِ لَمْ یَحْضُرْکَ سُؤَّالٌ وَ لَا یُضَحَّی بِاللَّیْلِ.
امام صادق (علیه السلام)- وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ؛ حقّ او، روزِ درو بر تو واجب است و آن از زکات نیست. مشتی پس از مشتی و انباشته‌ای پس از انباشته‌ای از خوشه‌ها به درخواست‌کننده کمک می‌کنی. محصول را در شب درو نکن و همچنین از چیدن خرما در شب بپرهیز. همانا خدای عزّوجلّ می‌فرماید: یَوْمَ حَصَادِهِ، پس اگر در شب درو کنی، هیچ‌کسی حاضر نخواهد بود تا درخواست کمک کند و همچنین در شب قربانی نکن».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۰؛ فیه: «القبضهًْ» محذوفٌ/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ‌بْنِ‌عُتْبَهًَْ قَالَ: سَأَلْتُ أباعبدالله (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ هُوَ سِوَی مَا تُخْرِجُهُ مِنْ زَکَاتِکَ الْوَاجِبَهًِْ تُعْطِی الضِّغْثَ بَعْدَ الضِّغْثِ وَ الْحَفْنَهًَْ بَعْدَ الْحَفْنَهًِْ قَالَ وَ نَهَی (علیه السلام) عَنِ الْحَصَادِ وَ التَّضْحِیَهًِْ بِاللَّیْلِ وَ قَالَ إِذَا أَنْتَ حَصَدْتَ بِاللَّیْلِ لَمْ یَحْضُرْکَ سَائِلٌ وَ إِنْ ضَحَّیْتَ بِاللَّیْلِ لَمْ یَجِئْکَ قَانِعٌ.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالکریم‌بن‌عتبه گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خداوند متعال: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ پرسیدم. فرمود: «آن غیر از زکات واجبی است که آن را [از محصولت] بیرون می‌آوری. دسته‌ای [از خوشه‌ها] بعد از دسته‌ی دیگر و مشتی بعد از مشت دیگر عطا می‌کنی». امام (علیه السلام) از برداشت [محصول] و قربانی‌کردن در شب نهی کرد و فرمود: «اگر در شب برداشت کنی سائلی نزد تو نمی‌آید و اگر در شب قربانی کنی، مستمندی پیش تو نمی‌آید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۰/ المقنعهًْ، ص۲۶۲؛ فیه: «قال و نهی ... قانع» محذوفٌ
الباقر (علیه السلام)- مَا رُوِیَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَال لَیْسَ ذَاکَ الزَّکَاهًَْ أَ لَا تَرَی أَنَّهُ قَالَ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ.
امام باقر (علیه السلام)- در مورد این کلام خداوند از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ؛ آن زکات نیست. آیا نمی‌بینی که فرمود: وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسْرِفِینَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ فقه القرآن، ج۱، ص۲۱۶
الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ حَقَّهُ الْوَاجِبَ عَلَیْهِ مِنَ الزَّکَاهًِْ وَ یُعْطَی الْمِسْکِینُ الضِّغْثَ وَ الْقَبْضَهًَْ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ وَ ذَلِکَ تَطَوُّعٌ وَ لَیْسَ بِحَقٍّ وَاجِبٍ کَالزَّکَاهًِْ الَّتِی أَوْجَبَهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ.
امام صادق (علیه السلام)- درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ، حقّ واجب او از زکات است. و به مسکین دسته، مشت و مانند آن عطا می‌شود و آن داوطلبانه است و حقّ واجبی مانند زکات که خدای عزّوجلّ آن را واجب کرده است نیست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۹/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۶۴؛ فیه: «لازم» بدلٌ «الواجب»/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۳
الرّضا (علیه السلام)- وَ آتُوهُنَّ الضِّغْثَ مِنَ الزَّرْعِ وَ الْقَبْضَهًَْ مِنَ التَّمْرِ تُعْطِیهِ مَنْ یَحْضُرُکَ مِنَ الْمَسَاکِینِ.
امام رضا (علیه السلام)- دسته‌ای از زراعت و مشتی از خرما به آنها بدهید. آن را به مسکین‌هایی که نزد تو حاضر می‌شوند عطا کن.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۳
الصّادق (علیه السلام)- وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ الضِّغْثُ مِنَ السُّنْبُلِ وَ الْکَفُّ مِنَ التَّمْرِ إِذَا خُرِصَ.
امام صادق (علیه السلام)- وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ؛ دسته‌ای از خوشه و مشتی از خرما؛ وقتی که چیده شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۵۹۸ القمی، ج۱، ص۲۱۸/ بحرالعرفان، ج۶، ص۴۹۱
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُصَادِفٍ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی أَرْضٍ لَهُ وَ هُمْ یَصْرِمُونَ فَجَاءَ سَائِلٌ یَسْأَلُ فَقُلْتُ اللَّهُ یَرْزُقُکَ فَقَالَ (علیه السلام) مَهْ لَیْسَ ذَلِکَ لَکُمْ حَتَّی تُعْطُوا ثَلَاثَهًًْ فَإِذَا أَعْطَیْتُمْ ثَلَاثَهًًْ فَإِنْ أَعْطَیْتُمْ فَلَکُمْ وَ إِنْ أَمْسَکْتُمْ فَلَکُمْ.
امام صادق (علیه السلام)- مصادف گوید: با امام صادق (علیه السلام) در یکی از زمین هایش بودم و کشاورزان درحال جمع کردن و برداشت محصول بودند. مردی فقیر آمد و طلب کمک کرد. گفتم: «خدا روزی‌ات دهد». فرمود: «ساکت باش، شما حق ندارید این کار را بکنید تا اینکه سه تا مشت از برداشت را بدهید. پس اگر دادید، هرچه بدهید برای شما است، و هرچه ندادید، برای شما است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ الکافی، ج۳، ص۵۶۶/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ أَیْ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنِ الْحَصَادِ وَ الْجَذَاذِ قَالَ لَا یَکُونُ الْحَصَادُ وَ الْجَذَاذُ بِاللَّیْلِ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ وَ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ ضِغْثٌ.
امام باقر (علیه السلام)- محمّدبن‌مسلم گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی برداشت [محصول] و چیدن خرما پرسیدم. فرمود: «برداشت [محصول] و چیدن خرما در شب نمی‌باشد؛ چون خداوند می‌فرماید: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ، و از هر چیزی دسته‌ای است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۰؛ فیه: «و من کلّ شیء ضغث» محذوفٌ
السّجّاد (علیه السلام)- عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ لِقَهْرَمَانِهِ وَ وَجَدَهُ قَدْ جَدَّ نَخْلًا لَهُ مِنْ آخِرِ اللَّیْلِ فَقَالَ لَهُ لَا تَفْعَلْ أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) نَهَی عَنِ الْجَدَادِ وَ الْحَصَادِ بِاللَّیْلِ وَ کَانَ یَقُولُ الضِّغْثَ تُعْطِیهِ مَنْ یَسْأَلُ فَذَلِکَ حَقُّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ.
امام سجاد (علیه السلام)- از امام باقر (علیه السلام) روایت است: امام سجّاد (علیه السلام) به قهرمان خود (مسئول مالی، پس از اینکه به وی خبر رسید که او چیدن خرما را از آخر شب شروع کرده است] فرمود: «این کار را نکن،] مگر نمی‌دانی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از دروکردن و چیدن در شب نهی کرده است»؟ و می‌فرمود: «به درخواست‌کننده از انباشته‌های خوشه‌ها را میدهی و این حقّ وی در روز دروکردن است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۹۸/ البرهان
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَرَضَ اللَّهُ یَوْمَ الْحَصَادِ مِنْ کُلِ قِطْعَهًِْ أَرْضٍ قَبْضَهًًْ لِلْمَسَاکِینِ وَ کَذَا فِی جَذَاذِ النَّخْلِ وَ فِی الثَمَرَهًِْ وَ کَذَا عِنْدَ الْبَذْرِ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- خدا در روز و وقت درو، از هر زمینی مشتی از محصولات را برای فقرا و بیچارگان واجب و تعیین کرد و همچنین از میوه‌چینی درخت خرما و در خرمای [چیده شده] و همچنین هنگام بذر پاشیدن.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ القمی، ج۱، ص۲۱۸/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۳؛ فیه: «جداد» بدلٌ «جزار» و «التّمر» بدلٌ «الثّمرهًْ»/ نورالثقلین/ البرهان؛ فیه: «التّمر» بدلٌ «الثّمرهًْ»
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَلَبِیِ أَنَّه سَأَلَ الصَّادِقَ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ کَیْفَ أُعْطِی قَالَ تَقْبِضُ بِیَدِکَ عَلَی الضِّغْثِ فَتُعْطِیهِ الْمِسْکِینَ وَ الْمِسْکِینَ حَتَّی تَفْرُغَ مِنْهُ.
امام صادق (علیه السلام)- حلبی از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ پرسید: «چگونه عطا کنم»؟ فرمود: «دسته‌ای با دستت می‌گیری و آن را به مسکینی از پی مسکین دیگر میدهی تا از آن فارغ شوی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۷
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّه (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ کَیْفَ یُعْطَی قَالَ تَقْبِضُ بِیَدِکَ الضِّغْثَ فَسَمَّاهُ اللَّهُ حَقّاً قَالَ قُلْتُ وَ مَا حَقُّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ قَالَ الضِّغْثُ تُنَاوِلُهُ مَنْ حَضَرَکَ مِنْ أَهْلِ الْخَاصَّهًِْ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر نقل می‌کند: امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این کلام خدای عزّوجلّ: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ فرمود: «با دستت خوشه‌ها را برمی‌داری و می دهی و خدا آن را حق نامیده است». گفتم: «و حقّ آن در روز دروکردن چیست»؟ فرمود: «خوشه‌هایی را به اهل خاصّه (شیعه) که نزد تو حاضر هستند، میدهی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۸۰/ نورالثقلین/ البرهان/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۷؛ فیه: «الخصاصهًْ» بدلٌ «الخاصّهًْ»
الباقر (علیه السلام)- وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَا یُعْطِی مِنْهُ الضِّغْثَ بَعْدَ الضِّغْثِ وَ مِنَ السُّنْبُلِ الْقَبْضَهًَْ بَعْدَ الْقَبْضَهًِْ.
امام باقر (علیه السلام)- وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ، از آن انباشته پس از انباشته‌ای و از خوشه‌های گندم مشتی پس از مشتی دیگر میدهی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۰ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۷/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۶/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۸؛ فیهما «و القبضهًْ» بدلٌ «بعد القبضهًْ»/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَال: سَأَلْتُ أَبَاعَبدِاللهِِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ الضِّغْثَ مِنَ السُّنْبُلِ وَ الْکَفَّ مِنَ التَّمْرِ إِذَا خَرَصَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ هَلْ یَسْتَقِیمُ إِعْطَاؤُهُ إِذَا أَدْخَلَهُ قَالَ لَا هُوَ أَسْخَی لِنَفْسِهِ قَبْلَ أَنْ یُدْخِلَهُ بَیْتَهُ.
امام صادق (علیه السلام)- شعیب عرقوقی گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این کلام خداوند تبارک‌وتعالی: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ سؤال کردم. و ایشان فرمود: «مقداری از [حبوبات] خوشه‌های باقی مانده بر زمین که جمع و برداشت شده است و مشتی از خرمایی که مقدار آن پیش‌بینی شده است». از ایشان پرسیدم: «پس از بردن به خانه، آیا می‌شود آن را به مساکین داد»؟ فرمود: «خیر، سخاوتمندتر آن است که قبل از اینکه آن را به خانه‌اش ببرد، آن را بدهد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۶/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۴/ القمی، ج۱، ص۲۱۸/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ الضِّغْثَ مِنَ الْمَکَانِ بَعْدَ الْمَکَانِ تُعْطِی الْمِسْکِینَ.
امام باقر (علیه السلام)- وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ؛ انباشته خوشه‌ها را از جاهای مختلف یکی پس از دیگری جمع آوری می‌کنی و به اشخاص بیچاره میدهی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۸/ العیاشی، ج۳۸۰۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۸/ نورالثقلین؛ فیه: «تناوله» زیادهًْ/ البرهان
الرّضا (علیه السلام)- عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ الضِّغْثُ وَ الِاثْنَانِ تُعْطِی مَنْ حَضَرَکَ وَ قَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَنِ الْحَصَادِ بِاللَّیْلِ.
امام رضا (علیه السلام)- حسن‌بن‌علی گوید: از ایشان درباره‌ی این کلام خداوند عزّوجلّ: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ سؤال کردم. فرمود: «از مقدار انباشته (پشته) و دو مشت که به فقرای حاضر میدهی». و فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از دروکردن در هنگام شب نهی کرد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۰/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۵/ البرهان/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۷
الصّادق (علیه السلام)- تُعْطِی مِنْهُ الْمَسَاکِینَ الَّذِینَ یَحْضُرُونَکَ تَأْخُذُ بِیَدِکَ الْقَبْضَهًَْ وَ الْقَبْضَهًَْ حَتَّی تَفْرُغَ.
امام صادق (علیه السلام)- مقداری از آن را به بیچارگانی که نزد تو حاضرند، میدهی. با دستت مشت مشت میدهی تا اینکه تمام شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۹/ البرهان
علیبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- رُوِیَ عَنِ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ أَنَّهُ مَا یُتَصَدَّقُ بِهِ یَوْمَ الْحَصَادِ عَلَی الْمَسَاکِینِ وَ غَیْرِهِمْ مِنَ الْمَارَّهًِْ وَ السُّؤَّالِ مِنْ إِعْطَاءِ الضِّغْثِ وَ الضِّغْثَیْنِ وَ الْقَبْضَهًِْ وَ الْقَبْضَتَیْنِ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- از ائمّه (علیهم السلام) روایت شده که در تفسیر کلام خداوند متعال: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ فرموده‌اند: «آن چیزی است که در روز برداشت بر مسکین‌ها و غیر آنها از عابرها و سائل‌ها صدقه داده می‌شود و یک دسته و دو دسته، و یک مشت و دو مشت عطا می‌گردد»
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ عوالی اللآلی، ج۲، ص۶۶
الصّادق (علیه السلام)- أَعْطِ مَنْ حَضَرَکَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَ إِنْ لَمْ یَحْضُرْکَ إِلَّا مُشْرِکٌ فَأَعْطِهِ.
امام صادق (علیه السلام)- هنگام درو به مسلمانان حاضر عطا کن، و اگر کسی جز فرد مشرک حاضر نبود، به او نیز عطا کن.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۷/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- تُعْطِی مِنْهُ الْمَسَاکِینَ الَّذِینَ یَحْضُرُونَکَ وَ لَوْ لَمْ یَحْضُرْکَ إِلَّا مُشْرِکٌ.
امام صادق (علیه السلام)- از آن به فقرا و بیچارگانی که حاضر باشند میدهی، حتّی اگر یک مشرک حاضر باشد [به او نیز می دهی].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۸/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قَالَ أَعْطِ مَنْ حَضَرَکَ مِنْ مُشْرِکٍ وَ غَیْرِهِ.
امام صادق (علیه السلام)- وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ؛ به هرکه در هنگام دروکردن حاضر باشد بده، چه مشرک باشد چه غیر مشرک.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۷/ البرهان
الرّضا (علیه السلام)- عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنْ لَمْ یَحْضُرِ الْمَسَاکِینُ وَ هُوَ یَحْصُدُ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ.
امام رضا (علیه السلام)- سعدبن‌سعد گوید: به امام رضا (علیه السلام) عرض کردم: «اگر فقرا در هنگام درو حاضر نباشند، چه کار کند»؟ گفت: «چیزی بر او نیست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۷/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- هَذَا مِنَ الصَّدَقَهًِْ یُعْطِی الْمِسْکِینَ الْقَبْضَهًَْ بَعْدَ الْقَبْضَهًِْ وَ مِنَ الْجَدَادِ الْحَفْنَهًَْ بَعْدَ الْحَفْنَهًِْ حَتَّی یَفْرُغَ وَ یُعْطِی الْحَارِسَ أَجْراً مَعْلُوماً وَ یَتْرُکُ مِنَ النَّخْلِ مِعَی فَأْرَهًٍْ وَ أُمَّ جُعْرُورٍ وَ یُتْرَکُ لِلْحَارِسِ یَکُونُ فِی الْحَائِطِ الْعَذْقُ وَ الْعَذْقَانِ وَ الثَّلَاثَهًُْ لِحِفْظِهِ إِیَّاهُ.
امام باقر (علیه السلام)- این صدقه است؛ به این صورت که مشتی از برداشت را پس از مشتی دیگر به فقیر می‌دهد و از برداشت خرما، دو مشت از هر برداشت، پس از دو مشت از هر برداشت، تا اینکه تمام شود و به نگهبان دست مزدی مشخص میدهی و از درختان خرما [گونه‌های بی‌ارزش از خرما را] رها می‌کنی و برای نگهبان یک و دو و سه خوشه از خوشه‌های خرما روی دیوار نگهداشته می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۲ الکافی، ج۳، ص۵۶۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۸؛ فیه: «یترک للخارص» بدلٌ «یعطی الحارس»/ نورالثقلین/ البرهان/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۵
الباقر (علیه السلام)- هَذَا حَقٌّ مِنْ غَیْرِ الصَّدَقَهًِْ یُعْطَی مِنْهُ الْمِسْکِینُ وَ الْمِسْکِینُ الْقَبْضَهًَْ بَعْدَ الْقَبْضَهًِْ وَ مِنَ الْجَذَاذِ الْجَفْنَهًَْ ثُمَّ الْجَفْنَهًَْ حَتَّی یَفْرُغَ وَ یَتْرُکُ لِلْخَارِصِ أَجْراً مَعْلُوماً.
امام باقر (علیه السلام)- این حقّی غیر از صدقه است. از آن به مسکینی بعد از مسکینی، مشتی بعد از مشتی عطا می‌شود و از خرمای چیده‌شده مشتی بعد از مشتی [عطا می‌شود] تا فارغ شود و برای کسی که می‌چیند مزد مشخصی باقی می‌گذارد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۲
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: لَا تَصْرِمْ بِاللَّیْلِ وَ لَا تَحْصُدْ بِاللَّیْلِ وَ لَا تُضَحِّ بِاللَّیْلِ وَ لَا تَبْذُرْ بِاللَّیْلِ فَإِنَّکَ إِنْ تَفْعَلْ لَمْ یَأْتِکَ الْقَانِعُ وَ الْمُعْتَرُّ فَقُلْتُ مَا الْقَانِعُ وَ الْمُعْتَرُّ قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَمُرُّ بِکَ فَیَسْأَلُکَ وَ إِنْ حَصَدْتَ بِاللَّیْلِ لَمْ یَأْتِکَ السُّؤَّالُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ عِنْدَ الْحَصَادِ یَعْنِی الْقَبْضَهًَْ بَعْدَ الْقَبْضَهًِْ إِذَا حَصَدْتَهُ وَ إِذَا خَرَجَ فَالْحَفْنَهًَْ بَعْدَ الْحَفْنَهًِْ وَ کَذَلِکَ عِنْدَ الصِّرَامِ وَ کَذَلِکَ عِنْدَ الْبَذْرِ وَ لَا تَبْذُرْ بِاللَّیْلِ لِأَنَّکَ تُعْطِی مِنَ الْبَذْرِ کَمَا تُعْطِی مِنَ الْحَصَادِ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر نقل می‌کند: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «شاخه‌های درختان را در هنگام شب نبُر و در هنگام شب درو نکن و در هنگام شب قربانی نکن و در هنگام شب بذر نپاش، چرا که اگر این کار را در شب انجام دهی، آدم های قانع و معتر (فقیر عبوری) پیش تو نخواهند آمد». گفتم: «قانع و مُعتَر، چه کسانی هستند»؟ فرمود: «قانِع؛ کسی که به آنچه که به او میدهی قناعت می‌کند و مُعتَر؛ یعنی کسی که عبور می‌کند و از تو طلب کمک می‌کند و اگر شب هنگام درو کنی، کسی از تو طلب کمک نخواهد کرد و این همان فرموده خدای عزّوجلّ است: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ؛ یعنی مشتی پس از مشت دیگر در هنگام درو. و اگر دانه‌های آن جدا شد، پس دو مشت پس از دو مشت. و همچنین هنگام رسیدن ثمره‌ها و میوه‌ها و همچنین هنگام بذر پاشیدن. و در شب بذر نپاش؛ زیرا که از بذر، همان مقداری را باید بدهی که از درو میدهی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ الکافی، ج۳، ص۵۶۵/ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۰۶؛ فیه: «تجذّ» بدلٌ «تصرم»/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۸/ نورالثقلین/ البرهان؛ فیه: «أخرج» بدلٌ «خرج»
الباقر (علیه السلام)- لَا یَکُونُ الْحَصَادُ وَ الْجَذَاذُ بِاللَّیْلِ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ وَ حَقُّهُ فِی شَیْءٍ ضِغْثٌ یَعْنِی مِنَ السُّنْبُلِ.
امام باقر (علیه السلام)- دروکردن و چینش را نمی‌شود در شب انجام داد، چرا که خدا می‌فرماید: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ، و حقّی که بر آن محصول واجب است، مقداری از خوشه‌های حبوبات است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۱/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۸۰/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّه عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُصْرَمَ النَّخْلُ بِاللَّیْلِ وَ أَنْ یُحْصَدَ الزَّرْعُ بِاللَّیْلِ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ قِیلَ یَا نَبِیَّ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ مَا حَقُّهُ قَالَ تُنَاوِلُ مِنْهُ الْمِسْکِینَ وَ السَّائِلَ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام صادق (علیه السلام) روایت است: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از چیدن خرما در شب و دروکردن کشت در شب کراهت داشت، چراکه خدا می‌فرماید: وَ آتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ»؛ گفتند: «ای پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله)! چه حقّی بر آن واجب است»؟ فرمود: «مقداری از آن را به بیچاره و درخواست‌کننده کمک کن».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۱/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۹/ البرهان/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- تُعْطِی الْمِسْکِینَ یَوْمَ حَصَادِکَ الضِّغْثَ ثُمَّ إِذَا وَقَعَ فِی الْبَیْدَرِ ثُمَّ إِذَا وَقَعَ فِی الصَّاعِ الْعُشْرُ وَ نِصْفُ الْعُشْرِ.
امام صادق (علیه السلام)- [یعنی] مقداری از برداشت را در روز درو میدهی، اگر در بیدر انباشته شود. و اگر در پیمانه قرار گیرد، یک‌دهم و نصف یک‌دهم داده می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ الکافی، ج۳، ص۵۶۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۱۹۶/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَ سُئِلَ الصادق (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ قَالَ الْإِسْرَافُ أَنْ یُعْطِیَ بِیَدَیْهِ جَمِیعاً.
امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسْرِفِینَ، سؤال شد. فرمود: «اسراف آن است که با دو دستش عطا کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۴ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۹/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۴
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ قَالَ کَانَ فُلَانُ‌بْنُ‌فُلَانٍ‌الْأَنْصَارِیُّ سَمَّاهُ کَانَ لَهُ حَرْثٌ وَ کَانَ إِذَا جَذَّهُ تَصَدَّقَ بِهِ وَ بَقِیَ هُوَ وَ عِیَالُهُ بِغَیْرِ شَیْءٍ فَجَعَلَ اللَّهُ ذَلِکَ سَرَفاً.
امام باقر (علیه السلام)- وَ لاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمسْرِفِینَ؛ فلانی فرزند فلان انصاری از وی نام برده است کشت داشت و درهنگام چیدن محصول، همه‌ی آن را به‌عنوان صدقه می‌داد و خود و خانواده‌اش بی‌بهره می‌ماندند. خدا این کار او را اسراف خوانده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۶ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۳/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۹۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۷۹/ نورالثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَن أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) ... قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَال ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ الْأَدْنَی فَالْأَدْنَی ثُمَّ هَذَا مَا نَطَقَ بِهِ الْکِتَابُ رَدّاً لِقَوْلِکُمْ وَ نَهْیاً عَنْهُ مَفْرُوضاً مِنَ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ قَالَ وَ الَّذِینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کانَ بَیْنَ ذلِکَ قَواماً أَ فَلَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَالَ غَیْرَ مَا أَرَاکُمْ تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَثَرَهًِْ عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَ سَمَّی مَنْ فَعَلَ مَا تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَیْهِ مُسْرِفاً وَ فِی غَیْرِ آیَهًٍْ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ یَقُولُ إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ فَنَهَاهُمْ عَنِ الْإِسْرَافِ وَ نَهَاهُمْ عَنِ التَّقْتِیرِ وَ لَکِنْ أَمْرٌ بَیْنَ أَمْرَیْنِ لَا یُعْطِی جَمِیعَ مَا عِنْدَهُ ثُمَّ یَدْعُو اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَهُ فَلَا یَسْتَجِیبُ لَهُ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام صادق (علیه السلام) روایت است: پدرم از پیامبر (صلی الله علیه و آله) برایم حدیث فرمود: شروع کن به کمک‌کردن کسانی که با تو خویشاوند هستند از نزدیک‌ترین آنها سپس خویشاوندی که بعد از او قرار دارد. در ضمن قرآن مجید شاهد بر رد گفتار شماست و از این کار به شدّت باز می‌دارد: و کسانی که هرگاه انفاق کنند، نه اسراف می‌نمایند و نه سخت‌گیری بلکه در میان این دو، حدّ اعتدالی دارند. (فرقان/۶۷) توجّه می‌کنید خداوند در این آیه برخلاف نظر شما که می‌گویید مردم را بر خود مقدّم بدارید دستور می‌دهد و کسی که به گفته‌ی شما عمل نماید خداوند او را اسرافگر می‌نامد. در چند آیه از قرآن می‌فرماید: إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسْرِفِینَ هم از زیاده‌روی در انفاق باز داشته و هم از سخت‌گیری. حدّ وسط را دستور داده نه آنکه هرچه دارد انفاق کند بعد دست به دعا بردارد که خدایا به من روزی عنایت کن؛ خداوند هم دعایش را مستجاب نمی‌کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۶ الکافی، ج۵، ص۶۷/ بحارالأنوار، ج۴۷، ص۲۳۴/ تحف العقول، ص۳۴۸/ نورالثقلین؛ فیه: «ابدأ بمن تعول ... مسرفا» محذوفٌ/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۶
الکاظم (علیه السلام)- عَنِ ابْنِ أَبِی‌نَصْرٍ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ (علیه السلام) قَالَ: مِنَ الْإِسْرَافِ فِی الْحَصَادِ وَ الْجَدَادِ أَنْ یَصَّدَّقَ الرَّجُلُ بِکَفَّیْهِ جَمِیعاً وَ کَانَ أَبِی (علیه السلام) إِذَا حَضَرَ حَصْدُ شَیْءٍ مِنْ هَذَا فَرَأَی أَحَداً مِنْ غِلْمَانِهِ یَصَّدَّقُ بِکَفَّیْهِ صاحَ بِهِ وَ قَالَ أَعْطِهِ بِیَدٍ وَاحِدَهًٍْ الْقَبْضَهًَْ بَعْدَ الْقَبْضَهًِْ وَ الضِّغْثَ بَعْدَ الضِّغْثِ مِنَ السُّنْبُلِ وَ أَنْتُمْ تُسَمُّونَهُ عِنْدَکُمُ الْأَنْدَرَ.
امام کاظم (علیه السلام)- ابن‌ابی‌نصر نقل می‌کند: امام کاظم (علیه السلام) فرمود: «از مصادیق اسراف در هنگام درو و میوه‌چینی، این است که انسان با همه دو مشتش صدقه دهد. و پدرم هرگاه در صحنه‌های درو حاضر می‌شد و می‌دید که یکی از غلامانش با هر دو مشتش صدقه می‌دهد، با صدای بلند به او می‌فرمود: «با یک دست بده؛ مشتی پس از مشتی و انباشته‌ای پس از انباشته‌ای از خوشه‌ها». شماها آن را بیدر (خرمن) می‌نامید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۶ الکافی، ج۳، ص۵۶۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۲۰۲؛ فیه: «و أنتم ... الأندر» محذوفٌ/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبَانِ‌بْنِ‌تَغْلِبَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّه (علیه السلام): أَ تَرَی اللَّهَ أَعْطَی مَنْ أَعْطَی مِنْ کَرَامَتِهِ عَلَیْهِ وَ مَنَعَ مَنْ مَنَعَ مِنْ هَوَانٍ بِهِ عَلَیْهِ لَا وَ لَکِنَّ الْمَالَ مَالُ اللَّهِ یَضَعُهُ عِنْدَ الرَّجُلِ وَدَائِعَ وَ جَوَّزَ لَهُمْ أَنْ یَأْکُلُوا قَصْداً وَ یَشْرَبُوا قَصْداً وَ یَلْبَسُوا قَصْداً وَ یَنْکَحُوا قَصْداً وَ یَرْکَبُوا قَصْداً وَ یَعُودُوا بِمَا سِوَی ذَلِکَ عَلَی فُقَرَاءِ الْمُؤْمِنِینَ وَ یَلُمُّوا بِهِ شَعَثَهُمْ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ کَانَ مَا یَأْکُلُ حَلَالًا وَ یَشْرَبُ حَلَالًا وَ یَرْکَبُ وَ یَنْکِحُ حَلَالًا وَ مَنْ عَدَا ذَلِکَ کَانَ عَلَیْهِ حَرَاماً ثُمَّ قَالَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ أَ تَرَی اللَّهَ ائْتَمَنَ رَجُلًا عَلَی مَالٍ خُوِّلَ لَهُ أَنْ یَشْتَرِیَ فَرَساً بِعَشَرَهًِْ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ یُجْزِیهِ فَرَسٌ بِعِشْرِینَ دِرْهَماً وَ یَشْتَرِیَ جَارِیَهًًْ بِأَلْفِ دِینَارٍ وَ یُجْزِیهِ بِعِشْرِینَ دِینَاراً وَ قَالَ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ.
امام صادق (علیه السلام)- ابان گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «به نظر تو آنچه خدا به هرکه داده برای احترام به اوست و آنچه به هرکه نداده برای خوار داشتن اوست؟ نه، ولی مال از آن خداست و نزد کسی امانت می‌نهد و به آنها اجازه می‌دهد که به‌اندازه بخورند و به‌اندازه بپوشند و به‌اندازه با آن زن بگیرند و سواری کنند و جز از این مصارفش را به مؤمنان مستمند برگردانند و پریشانی زندگانی آنها را رفع کنند، هرکس بدین‌روش کار کند آنچه خورده و نوشیده و سواری کرده و زناشویی کرده حلال است و جز آن بر او حرام است». و آنگاه فرمود: «وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِین، آیا می‌بینی خدا مالی را به کسی سپرده و به او اجازه داده اسبی به ده هزار درهم بخرد با اینکه یک اسب بیست درهمی هم او را بس است، یا کنیزی به صد اشرفی طلا بخرد با اینکه کنیز ده اشرفی هم او را بس است»؟ و فرمود: وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسْرِفِین.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۶ بحارالأنوار، ج۷۲، ص۳۰۵/ بحارالأنوار، ج۷۶، ص۳۰۴؛ فیه: «یشربوا قصدا» محذوفٌ/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۲۷۰
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) أَدْنَی مَا یَجِیءُ مِنْ حَدِّ الْإِسْرَافِ فَقَالَ ابْتِذَالُکَ ثَوْبَ صوْنِکَ وَ إِهْرَاقُکَ فَضْلَ إِنَائِکَ وَ أَکْلُکَ التَّمْرَ وَ رَمْیَکَ النَّوَی هَاهُنَا وَ هَاهُنَا.
امام صادق (علیه السلام)- سلیمان‌بن‌صالح گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «کمترین مقداری که باعث اسراف می‌شود، چیست»؟ فرمود: «لباس آبرومند خود را برای کار بپوشی و باقیمانده‌ی ظرفت را بریزی و خرما را بخوری و هسته‌ی آن را اینجا و آنجا بیندازی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۸ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- لِلْمُسْرِفِ ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ یَأْکُلُ مَا لَیْسَ لَهُ وَ یَلْبَسُ مَا لَیْسَ لَهُ وَ یَشْتَرِی مَا لَیْسَ لَهُ.
امام صادق (علیه السلام)- مسرف هم سه علامت دارد: می‌خرد آنچه مال او نیست، می‌پوشد آنچه به او تعلّق ندارد و می‌خورد چیزی را که مال او نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۶۰۸ الخصال، ج۱، ص۹۸/ نورالثقلین