فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِۦ فَتَحۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَبۡوَٰبَ كُلِّ شَيۡءٍ حَتَّىٰٓ إِذَا فَرِحُواْ بِمَآ أُوتُوٓاْ أَخَذۡنَٰهُم بَغۡتَةࣰ فَإِذَا هُم مُّبۡلِسُونَ
44
فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِۦ فَتَحۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَبۡوَٰبَ كُلِّ شَيۡءٍ حَتَّىٰٓ إِذَا فَرِحُواْ بِمَآ أُوتُوٓاْ أَخَذۡنَٰهُم بَغۡتَةࣰ فَإِذَا هُم مُّبۡلِسُونَ
44
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ قَالَ کَانُوا ثَلَاثَهًَْ أَصْنَافٍ صنْفٌ ائْتَمَرُوا وَ أَمَرُوا فَنَجَوْا وَ صنْفٌ ائْتَمَرُوا وَ لَمْ یَأْمُرُوا فَمُسِخُوا ذَرّاً وَ صنْفٌ لَمْ یَأْتَمِرُوا وَ لَمْ یَأْمُرُوا فَهَلَکُوا.
امام باقر (علیه السلام)- فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ، سه گروه بودند: گروهی فرمانبرداری کردند و [به کار خوب] فرمان دادند؛ در نتیجه نجات یافتند و گروهی فرمانبرداری کردند ولی دیگران را فرمان ندادند پس این‌ها به شکل مورچه درآمدند و گروهی نه فرمان بردند و نه فرمان دادند؛ پس نابود شدند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحارالأنوار، ج۹۷، ص۷۵/ الخصال، ج۱، ص۱۰۰
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ قَالَ لَمَّا تَرَکُوا وَلَایَهًَْ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ قَدْ أُمِرُوا بِهَا.
امام باقر (علیه السلام)- فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ حَتَّی إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ؛ هنگامی‌که ولایت علی (علیه السلام) را رها کردند درحالی‌که به آن فرمان داده شده بودند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۲۳/ العیاشی، ج۱، ص۳۶۰/ نورالثقلین/ البرهان/ فرات الکوفی، ص۱۳۳/ بصایرالدرجات، ص۷۷
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ أَی تَرَکُوا مَا وُعِظُوا بِهِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ؛ یعنی آنچه به آن پند داده شده بودند، وانهادند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحرالعرفان، ج۶، ص۳۱۹
الباقر (علیه السلام)- فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ یَعْنِی مَعَ دَوْلَتِهِمْ فِی الدُّنْیَا وَ مَا بَسَطَ إِلَیْهِمْ فِیهَا.
امام باقر (علیه السلام)- فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ یعنی با دولتشان در دنیا و آنچه در دنیا برایشان گسترده شده [درهای همه چیز را به روی آنها گشودیم].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بصایرالدرجات، ص۷۷/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۶۹/ البرهان/ القمی، ج۱، ص۲۰۰/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِذَا رَأَیْتَ اللَّهَ یُعْطِی الْعَبْدَ مَا یُحِبُ وَ هُوَ مُقِیمٌ عَلَی مَعْصِیَتِهِ فَإِنَّمَا ذَلِکَ اسْتِدْرَاجٌ ثُمَّ تَلَا فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِه ِ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرگاه دیدی خداوند به بنده آنچه را دوست دارد عطا می‌فرماید درحالی‌که آن بنده نافرمانی خدا را ادامه می‌دهد؛ پس قطعاً آن نشانه‌ی استدراج (به‌تدریج به‌سوی عذاب پیش‌بردن) است. سپس تلاوت فرمود: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِه فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ مجموعهًْ ورام، ج۲، ص۲۳۲
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِذَا رَأَیْتَ اللَّهَ یُعْطِی عَلَی الْمَعَاصِی فَذَلِکَ اسْتِدْرَاج‌ٌٌٌ مِنْهُ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- وقتی دیدی خداوند بر گناهان عطا می‌کند، آن استدراج از طرف خداست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۹۸/ نورالثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- یَا ابْنَ آدَمَ (علیه السلام) إِذَا رَأَیْتَ رَبَّکَ یُتَابِعُ عَلَیْکَ نِعَمَهُ فَاحْذَرْهُ.
امام علی (علیه السلام)- ای فرزند آدم (علیه السلام)! وقتی دیدی پروردگارت نعمت‌هایش را پی‌درپی برای تو می‌فرستد، از آن برحذر باش.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۹۹/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ قَالَ نَزَلَتْ فِی وُلْدِ الْعَبَّاس.
امام باقر (علیه السلام)- أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ، درباره‌ی فرزندان عبّاس نازل شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۲۳/ العیاشی، ج۱، ص۳۶۰/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- قَوْلِهِ فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ قَالَ أَخَذَ بَنِیأُمَیَّهًَْ بَغْتَهًًْ وَ یُؤْخَذُ بَنُوالْعَبَّاسِ جَهْرَهًًْ.
امام صادق (علیه السلام)- فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ، خداوند بنی‌امیّه را به صورت ناگهانی گرفت [و مجازات کرد] و بنی‌عبّاس آشکارا گرفته می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۲۴/ العیاشی، ج۱، ص۳۶۰/ نورالثقلین/ البرهان
الهادی (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ عَلِیِّ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام): أَنَّ قَنْبَراً مَوْلَی أَمِیرِالمُؤمِنِینَ (علیه السلام) دَخَلَ عَلَی الْحَجَّاجِبْنِیُوسُفَ فَقَالَ لَهُ مَا الَّذِی کُنْتَ تَلِی مِنْ عَلِیِّبْنِأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) فَقَالَ کُنْتُ أُوَضِّیهِ فَقَالَ لَهُ مَا کَانَ یَقُولُ إِذَا فَرَغَ مِنْ وُضُوئِهِ فَقَالَ کَانَ یَتْلُو هَذِهِ الْآیَهًَْ فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ حَتَّی إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِینَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ فَقَالَ الْحَجَّاجُ أَظُنُّهُ کَانَ یَتَأَوَّلُهَا عَلَیْنَا قَالَ نَعَمْ.
امام هادی (علیه السلام)- قنبر خادم امیرالمؤمنین (علیه السلام) نزد حجّاج‌بن‌یوسف آمد. حجّاج به او گفت: «چه کمکی به علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) می‌کردی»؟ گفت: «آب وضو برایش آماده می‌کردم». حجّاج به او گفت: «هنگامی‌که از وضویش فارغ می‌شد چه می‌گفت»؟ گفت: «این آیه را می‌خواند: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْءٍ حَتَّی إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِینَ ظَلَمُوا وَ الحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ». حجّاج گفت: «گمان می‌کنم آن آیه را بر ما تأویل می‌کرد». گفت: «بله».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۶ بحارالأنوار، ج۴۲، ص۱۳۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۵۹/ رجال الکشی، ص۷۴/ نورالثقلین/ مستدرک الوسایل، ج۱، ص۳۲۲/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- وَ أَمَّا قَوْلُهُ حَتَّی إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ یَعْنِی قِیَامَ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف).
امام باقر (علیه السلام)- حَتَّی إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ، منظور قیام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۸ بصایرالدرجات، ص۷۷/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۶۹/ البرهان/ القمی، ج۱، ص۲۰۰/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَال: کَانَتْ مُنَاجَاهًُْ اللَّهِ لِمُوسَی (علیه السلام) یَا مُوسَی (علیه السلام) إِذَا رَأَیْتَ الْفَقْرَ مُقْبِلًا فَقُلْ مَرْحَباً بِشِعَارِ الصَّالِحِینَ، وَ إِذَا رَأَیْتَ الْغِنَی مُقْبِلًا فَقُلْ ذَنْبٌ عُجِّلَتْ عُقُوبَتُهُ، فَمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَی أَحَدٍ هَذِهِ الدُّنْیَا إِلَّا بِذَنْبٍ لِیُنْسِیَهُ ذَلِکَ فَلَا یَتُوبَ فَیَکُونُ إِقْبَالُ الدُّنْیَا عَلَیْهِ عُقُوبَهًًْ لِذُنُوبِهِ.
امام صادق (علیه السلام)- حفص‌بن‌غیاث از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که فرمود: کلام خداوند به موسی (علیه السلام) این بود: «ای موسی (علیه السلام) هنگامی‌که فقر را دیدی که [به تو] روی آورده است، بگو: علامت صالحان خوش آمدی! و هنگامی‌که توانگری را دیدی که روی آورده است، بگو: گناهی است که عذاب آن پیشی گرفته است. خداوند این دنیا را جز به سبب گناهی به روی کسی باز نکرده است تا آن [گناه را از یادش ببرد و توبه نکند؛ در نتیجه روی‌آوردن دنیا به او، عذاب برای گناهش است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۸۸ القمی، ج۱، ص۱۹۹/ نورالثقلین؛ فیه: «فلما فرحوا ... لموسی» و «فما فتح الله ... لذنوبه» محذوفتان