يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمۡ لِمَا يُحۡيِيكُمۡۖ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَقَلۡبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
24
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمۡ لِمَا يُحۡيِيكُمۡۖ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَقَلۡبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
24
الصّادق (علیه السلام)- نَزَلَتْ فِی وَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام).
امام صادق ( این آیه درباره‌ی ولایت علی (نازل شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ الکافی، ج۸، ص۲۴۸/ کشف الیقین، ص۳۸۵/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۱۹۶/ بحار الأنوار، ج۳۶، ص۱۸۶/ المناقب، ج۳، ص۲۰۲/ البرهان/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ یَقُولُ وَلَایَهًُْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام)فَإِنَّ اتِّبَاعَکُمْ إِیَّاهُ وَ وَلَایَتَهُ أَجْمَعُ لِأَمْرِکُمْ وَ أَبْقَی لِلْعَدْلِ فِیکُم.
امام باقر ( یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ؛ یعنی ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (زیرا پیروی از ولایتش موجب بقای عدالت و نظام اجتماع شما خواهد بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ القمی، ج۱، ص۲۷۱/ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۱۰
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ قَالَ الْحَیَاهًُْ الْجَنَّهًُْ.
علیّ‌بن‌ابراهیم ( [در آیه:] یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ؛ حیات یعنی بهشت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ القمی، ج۱، ص۲۷۱/ البرهان/ نور الثقلین/ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۱۰
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ یَعْنِی الْخُلُودُ فِی الْجَنَّهًِْ وَ الدَّلِیلُ عَلَی ذَلِکَ قَوْلُهُ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ.
علیّ‌بن‌ابراهیم ( اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ؛ مراد [از حیات در این آیه] جاودانگی در بهشت است و دلیل بر این مدّعا، آیه: و زندگی واقعی سرای آخرت است. (عنکبوت/۶۴) می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ القمی، ج۱، ص۳۵
أمیرالمومنین (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنْزَلَ الْقُرْآنَ عَلَی سَبْعَهًِْ أَقْسَامٍ کُلٌّ مِنْهَا شَافٍ کَافٍ وَ هِیَ أَمْرٌ وَ زَجْرٌ وَ تَرْغِیبٌ وَ تَرْهِیبٌ وَ جَدَلٌ وَ مَثَلٌ وَ قِصَصٌ ... وَالْأَمْرُ وَ النَّهْیُ وَجْهٌ وَاحِدٌ لَا یَکُونُ مَعْنًی مِنْ مَعَانِی الْأَمْرِ إِلَّا وَ یَکُونُ بَعْدَ ذَلِکَ نَهْیاً وَ لَا یَکُونُ وَجْهٌ مِنْ وُجُوهِ النَّهْیِ إِلَّا وَ مُقِرُّونَ بِهِ الْأَمْرَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ.. فَأَخْبَرَ سُبْحَانَهُ أَنَّ الْعِبَادَ لَا یَحْیَوْنَ إِلَّا بِالْأَمْرِ وَ النَّهْیِ.
امام علی ( خداوند تبارک‌وتعالی قرآن را بر هفت قِسم نازل فرموده که هر قسم آن، شفادهنده و بی‌نیازکننده است. و آن هفت قسم عبارت است از: امر، نهی، تشویق، تهدید، جَدل، مَثَل و داستان‌ها. امر و نهی در یک جهت هستند چون معنایی از معانی امر نیست مگر اینکه بعدش نهی می‌آید و گونه‌ای از نهی نیست مگر اینکه همراهش امر می‌آورند. خداوند متعال فرموده است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ. خداوند با این آیه خبر داده است که بندگان جز با امر و نهی زنده نمی‌باشند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ بحار الأنوار، ج۹۰، ص۳۹
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) دَعَا أَبَا سَعِیدٍ الْخُدْرِیَ وَ هُوَ فِی الصَّلَاهًِْ فَلَمْ یُجِبْهُ فَوَبَّخَهُ وَ قَالَ أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّه: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ.
پیامبر ( رسول خدا (ابوسعید خُدری را نزد خود فراخواند و او چون مشغول نمازخواندن بود جواب ایشان را نداد، به همین‌خاطر پیامبر (او را توبیخ نموده و فرمود: «آیا این کلام الهی را نشنیده‌ای که می‌فرماید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ»؟!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۴ فقه القرآن، ج۱، ص۱۲۱
الباقر (علیه السلام)- وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ یَقُولُ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ الْمُؤْمِنِ وَ مَعْصِیَتِهِ أَنْ تَقُودَهُ إِلَی النَّارِ وَ یَحُولُ بَیْنَ الْکَافِرِ وَ بَیْنَ طَاعَتِهِ أَنْ یَسْتَکْمِلَ بِهَا الْإِیمَانَ.
امام باقر ( آیه: وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ المَرْءِ وَ قَلْبِهِ؛ یعنی بین مؤمن و معصیت او فاصله می‌شود تا او را به جانب آتش نکشاند؛ و بین کافر و اطاعت او از خدا فاصله می‌شود تا نتواند ایمان خود را کامل کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۱۰
الصّادق (علیه السلام)- ِعَنْ حَمْزَهًَْ‌بْنِ‌الطَّیَّارِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ قَالَ هُوَ أَنْ یَشْتَهِیَ الشَّیْءَ بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ لِسَانِهِ وَ یَدِهِ أَمَا إِنْ هُوَ غَشِیَ شَیْئاً بِمَا یَشْتَهِی فَإِنَّهُ لَا یَأْتِیهِ إِلَّا وَ قَلْبُهُ مُنْکِرٌ لَا یَقْبَلُ الَّذِی یَأْتِی یَعْرِفُ أَنَّ الْحَقَّ لَیْسَ فِیه.
امام صادق ( حمزهًْ‌بن‌طیّار از امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: یَحُولُ بَیْنَ المَرْءِ وَ قَلْبِهِ روایت می‌کند که فرمود: «آن چیزی است که بنده با گوش و چشم و زبان و دست به انجام آن رغبت پیدا می‌کند و در عین حالی که آن را انجام می دهد، قلبش از آن متنفّر است و می‌داند که آن کار حقّ نیست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۶۷، ص۵۸/ العیاشی، ج۲، ص۵۲/ البرهان/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- ِعَنْ حَمْزَهًَْ‌بْنِ‌الطَّیَّارِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ قَالَ یَشْتَهِی سَمْعُهُ وَ بَصَرُهُ وَ لِسَانُهُ وَ یَدُهُ وَ قَلْبُهُ أَمَّا إِنَّهُ هُوَ عَسَی شَیْءٌ {غَشِیَ شَیْئاً} مِمَّا یَشْتَهِی فَإِنَّهُ لَا یَأْتِیهِ إِلَّا وَ قَلْبُهُ مُنْکِرٌ لَا یَقْبَلُ الَّذِی یَأْتِی یَعْرِفُ أَنَّ الْحَقَّ غَیْرُه.
امام صادق ( حمزهًْ‌بن‌طیّار از امام صادق (نقل کرده است که فرمود: «از ایشان درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: یَحُولُ بَیْنَ المَرْءِ وَ قَلْبِهِ پرسیدم. فرمود: «با گوش و چشم و دست و زبان و قلبش به کاری رغبت پیدا می‌کند، امّا اگر مرتکب کاری می‌شود که به آن رغبت دارد، آن را انجام نمی‌دهد، مگر اینکه قلبش آن کار را انکار می‌کند (نمی‌پسندد) و کاری را که درحال انجام آن است، نمی‌پذیرد و می‌داند که حق، غیر از آن است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۵، ص۳۰۱/ المحاسن، ج۱، ص۲۷۶/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- هَذَا الشَّیْءُ یَشْتَهِیهِ الرَّجُلُ بِقَلْبِهِ وَ سَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ لَا یَتُوقُ نَفْسُهُ إِلَی غَیْرِ ذَلِکَ فَقَدْ حِیلَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ قَلْبِهِ إِلَّا ذَلِکَ الشَّیْءَ.
امام باقر ( چیزی که انسان با قلب و گوش و چشمش به آن رغبت پیدا می‌کند و جانش به چیز دیگری اشتیاق پیدا نمی‌کند. در این‌صورت، خداوند میان او و رغبت قلبی اش به آن چیز، مانع قرار داده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۶۷، ص۵۸/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ هِشَامِ‌بْنِ‌سَالِمٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ قَالَ یَحُولُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَنْ یَعْلَمَ أَنَّ الْبَاطِلَ حَقٌّ وَ قَدْ قِیلَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ بِالْمَوْتِ وَ قَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ یَنْقُلُ الْعَبْدَ مِنَ الشَّقَاءَ إِلَی السَّعَادَهًِْ وَ لَا یَنْقُلُهُ مِنَ السَّعَادَهًِْ إِلَی الشَّقَاءِ.
امام صادق ( هشام‌بن‌سالم گوید: امام صادق (درباره‌ی این کلام خدای عزّوجلّ: وَ اعْلَمُواْ أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ المَرْءِ وَ قَلْبِهِ؛ فرمود: «خداوند بین انسان و بین اینکه باطلی را حق بداند مانع می‌شود. گفته شده است: «خدای تبارک‌وتعالی به‌وسیله‌ی مرگ بین انسان و قلب او مانع قرار میدهد». امام صادق (فرمود: «خداوند [ممکن است که] بنده را از شقاوت به سعادت منتقل کند، ولی او را از سعادت به شقاوت نمی برد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۵، ص۱۵۸/ التوحید، ص۳۵۸/ البرهان
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ یَقُولُ: یَحُولُ بَیْنَ الْمُؤْمِنِ وَ مَعْصِیَتِهِ الَّتِی تَقُودُهُ إِلَی النَّارِ وَ یَحُولُ بَیْنَ الْکَافِرِ وَ بَیْنَ طَاعَتِهِ أَنْ یَسْتَکْمِلَ بِهِ الْإِیمَانَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ الْأَعْمَالَ بِخَوَاتِیمِهَا.
علیّ‌بن‌ابراهیم ( وَ اعْلَمُواْ أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمرْءِ وَ قَلْبِهِ؛ خداوند متعال میان بنده و معصیت، حایل و مانع قرار میدهد تا این معصیت، او را به‌سوی آتش هدایت نکند و میان کافر و اطاعت، مانعی قرار میدهد تا ایمان را به‌وسیله‌ی آن کامل نکند. بدانید که اعمال به عاقبت آن‌هاست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ القمی، ج۱، ص۲۷۱/ نور الثقلین؛ «یحول» محذوف/ البرهان؛ «المرء» بدل «المؤمن»
الصّادق (علیه السلام)- مَعْنَاهُ لایَسْتَیْقِنُ الْقَلْبُ أَنَ الْحَقَ بَاطِلٌ أَبَداً وَ لَا یَسْتَیْقِنُ أَنَّ الْبَاطِلَ حَقٌّ أَبَداً.
امام صادق ( هیچ‌گاه قلب یقین پیدا نمی‌کند که حقّ، باطل و باطل، حق است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۶ بحار الأنوار، ج۶۷، ص۵۸/ نور الثقلین/ البرهان؛ «القلب» محذوف
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ أَیْ یَحُولُ بَیْنَ مَا یُرِیدُ اللَّهُ وَ بَیْنَ مَا یُرِیدُهُ.
علیّ‌بن‌ابراهیم ( اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمرْءِ وَ قَلْبِه؛ ِ یعنی بین آنچه خدا خواسته و آنچه او خواسته است، فاصله می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۸ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۱۰
السّجّاد (علیه السلام)- یَا مَنْ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ حُلْ بَیْنِی وَ بَیْنَ التَّعَرُّضِ لِسَخَطِکَ وَ أَقْبِلْ بِقَلْبِی إِلَی طَاعَتِکَ.
امام سجّاد ( یَا مَنْ یَحُولُ بَیْنَ الْمرْءِ وَ قَلْبِهِ [بخشی از مناجات امام زین‌العابدین (]: ای خدایی که میان انسان و قلب او حایل می‌شود؛ میان من و پرداختن به آنچه موجب خشم تو می‌شود فاصله بیانداز و دلم را به عبادتت متوجّه ساز.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۵۱۸ بحار الأنوار، ج۹۱، ص۱۳۲