إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ
5
تفسیر نور
(خدایا) تنها ترا مىپرستیم و تنها از تو یارى مىجوئیم.
نکتهها
انسان باید به حكم عقل، بندگى خداوند را بپذیرد. ما انسانها عاشق كمال هستیم و نیازمند رشد و تربیت، و خداوند نیز جامع تمام كمالات و ربّ همهى هستى است. اگر به مهر و محبّت نیازمندیم او رحمان و رحیم است و اگر از آینده دور نگرانیم، او صاحب اختیار و مالك آن روز است. پس چرا به سوى دیگران برویم؟! عقل حكم مىكند كه تنها باید او را پرستید و از او كمك خواست. نه بنده هوى و هوس خود بود و نه بنده زر و زور دیگران.در نماز، گویا شخص نمازگزار به نمایندگى از تمام خداپرستان مىگوید: خدایا! نه فقط من كه همهى ما بنده توایم، ونه تنها من كه همهى ما محتاج و نیازمند لطف توایم.
خدایا! من كسى جز تو را ندارم «ایّاك» ولى تو غیر مرا فراوان دارى و همه هستى عبد و بندهى تو هستند. «ان كلّ من فى السموات و الارض الاّ اتى الرّحمن عبداً»41 در آسمانها و زمین هیچ چیزى نیست مگر این كه بنده و فرمان بردار خداوند رحمان هستند.
جمله «نعبد» هم اشاره به این دارد كه نماز به جماعت خوانده شود و هم بیانگر این است كه مسلمانان همگى برادر و در یك خط هستند.
مراحل پرواز معنوى، عبارت است از: ثنا، ارتباط و سپس دعا. بنابراین اوّل سورهى حمد ثناست، آیهى «ایّاك نعبد» ارتباط و آیات بعد، دعا مىباشد.
گفتگو با محبوب واقعى شیرین است، شاید به خاطر همین كلمه «ایّاك» تكرار شد.
41) مریم، 93.
پیامها
ابتدا باید بندگى خدا كرد، آنگاه از او حاجت خواست. «نعبد، نستعین» بندگى، تنها در برابر خداوند رواست نه دیگران. «ایّاك نعبد»
گر چه عبادت از ماست، ولى در عبادت كردن نیز نیازمند كمك او هستیم. «ایّاك نعبد و ایّاك نستعین»42
«ایّاك نعبد و ایّاك نستعین» یعنى نه جبر است و نه تفویض. چون مىگوییم: «نعبد» پس داراى اختیار هستیم و نه مجبور. وچون مىگوییم: «نستعین» پس نیاز به او داریم و امور به ما تفویض نشده است.
شناخت خداوند و صفات او، مقدمّه دستیابى به توحید و یكتاپرستى است. «ربّ العالمین، الرّحمن الرّحیم، مالك یوم الدّین، ایّاك نعبد»
از آداب دعا و پرستش این است كه انسان خودرا مطرح نكند و خود را در حضور خداوند احساس كند. «ایّاك نعبد...»
توجّه به معاد، یكى از انگیزههاى عبادت است. «مالك یوم الدّین ایّاك نعبد»
42) و ما كنا لنهتدى لولا ان هدانا اللَّه» اگر هدایت الهى نبود ما هدایت نمىیافتیم. اعراف، 43.