قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرٌ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ
58
تفسیر نور
بگو: (مؤمنان) تنها به فضل و رحمت خداوند شاد شوند، (نه به مال و مقام،) كه آن بهتر از هرچیزى است كه مىاندوزند.
نکتهها
با توجّه به شفا، موعظه و رحمت بودن قرآن كه در آیهى قبل بود، ظاهر این آیه آن است كه مراد از فضل ورحمت، همان تمسّك به قرآن باشد. به فرمودهى حضرت على علیه السلام: روز قیامت ندا مىدهند كه هر كشاورزى گرفتار آفتى مىشود، جز آنان كه در مزرعهى قرآن كشتند، پس در زمین قرآن كشت كنید. «فكونوا من حرثة القرآن» 288 پیامبرصلى الله علیه وآله فرمود: «مَن هداه اللَّه للأسلام وعلّمه القرآن ثمّ شكى الفاقة كتب اللَّه الفاقة بین عینیه الى یوم القیامة» هر كس را كه خداوند به نعمت اسلام و فهم قرآن مفتخر ساخت ولى او احساس بدبختى كند واقعاً بدبخت است و تا روز قیامت مهر بدبختى بر پیشانى او زده مىشود. سپس این آیه را تلاوت نمود. 289 و در روایت دیگرى فرمودند: به سراغ قرآن بروید تا زندگىتان زندگى سعیدان و مرگتان مرگ شهیدان باشد و از حسرتِ روز قیامت نجات یابید، چرا كه قرآن، كلام خداوند رحمن و مانع و امانى از شرّ شیطان و سبب برترى و سنگینى میزان است. 290در روایات، فضل و رحمت، به نبوّت و امامت تفسیر شده است. 291 چنانكه فضل به نعمتهاىِ عامّ الهى و رحمت به نعمتهاى خاصّ خداوند تفسیر شده است. 292
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمود: اهل ایمان بدانند كه نعمت دین از همهى اموال كافران بهتر است و باید بدان شاد باشند. 293
288) نهجالبلاغه، خطبه 17.
289) تفسیر نورالثقلین.
290) بحار، ج 89، ص19.
291) تفسیر نورالثقلین.
292) تفسیر المیزان.
293) تفسیر صافى.
پیامها
به قانونى همچون قرآن كه شفا، موعظه، هدایت و رحمت است افتخار كنیم كه از همهى قوانین بشرى برتر است. «فلیفرحوا» به نعمت ولایت شاد باشیم، نه به مال و مقام. «فلیفرحوا»
نعمتها را از فضل الهى بدانیم، نه از خود تا شادى ما رنگ الهى بیابد و سبب فخر فروشى و تكبّر نگردد. 294 «بفضل اللّه...فلیفرحوا»
تنها نعمتى كه برخوردارى از آن باید سبب شادمانى باشد، قرآن است. «بفضلاللّه و برحمته... فلیفرحوا» (تقدّم «بفضل اللّه وبرحمته» نشانهى انحصار است)
نعمتهاى مادّى، گاهى سبب فتنه و فساد شده و زود گذر است، ولى نعمتهاى معنوى، پایدار و سبب رشد است. «خَیرٌ ممّا یَجمَعون»
نعمتهاى معنوى، برتر از تمام نعمتهاى مادّى است. «خیرٌممّایَجمعون» (كسى كه بهرهاى از قرآن دارد، نباید از تنگدستى خود ودارایى دیگران اندوهناك باشد)
294) تفسیر كبیرفخررازى.