كسى‌كه در حال رنج و عذاب است، اگر فریاد دیگران را نیز بشنود، بیشتر زجر مى‌بیند، چنان‌كه شادى كردن لذّت دارد و بودنِ در كنار جمعى كه شادمانند لذّتِ بیشترى دارد. به همین خاطر، قرآن مى‌فرماید: ما افراد همفكر و هم‌خط را در یك جا جمع مى‌كنیم، مجرمان را در دوزخ و نیكان را در بهشت. «والّذین آمنوا ... الحقنا بهم ذریّتهم»⁷⁴ و درباره‌ى اهل دوزخ مى‌خوانیم: «احشروا الّذین ظلموا و ازواجهم»⁷⁵ ستمگران و همسرانشان كه مانند آنان بودند، با هم به دوزخ مى‌روند. در جاى دیگر مى‌خوانیم:«فكبكبوا فیها هم و الغاوون»⁷⁶ در آن روز عابد همراه با معبود خیالى خود با هم به دوزخ افكنده مى‌شوند و شاید آیه‌ى «و اذا النّفوس زُوّجت»⁷⁷ نیز همین قرین بودن را بیان كند. (واللَّه العالم)

«اصفاد» جمع «صفود» به «كُنده» گفته مى‌شود و آن تكّه‌ى چوب بزرگى است كه به پاى زندانیان مى‌بندند.

«قطران» مادّه‌اى است كه از برخى درختان مى‌گیرند و پس از جوشاندن و سفت كردن آن به بدن شتر مى‌مالند تا در اثر سوزش زیاد، امراض پوستى شتر بهبود یابد. این مادّه، بدبو و اشتعال‌زاست.⁷⁸

یكى از عذاب‌هاى قیامت، بسته شدن مجرمان با غل و زنجیر است و این معنا در چندین آیه ذكر شده است. از جمله: «و ترى المجرمین ... فى الاصفاد» و «خذوه فغلّوه»⁷⁹ و «اذ الاغلال فى اعناقهم»⁸⁰

مجرمان با مجرمان، و یا با شیاطین، با هم به زنجیر كشیده مى‌شوند. و یا دست‌هایشان با غل بسته مى‌شود و یا دست و پاهایشان و یا دست و پا و گردنشان با هم در قیدوبند قرار مى‌گیرد.«مقرّنین»

---

74) طور، 21.

75) صافات، 23.

76) شعراء، 94.

77) تكویر، 7.

78) تفسیر نمونه.

79) حاقّه، 30.

80) غافر، 71.

قرآن، قیامت را طورى ترسیم مى‌كند كه گویى الآن ما آن را مى‌بینیم.«ترى»

تحقیر و عذاب مجرمان، در ملأ عام است. «وترى المجرمین»

اگر با دید تجسّم اعمال بنگریم، شاید به این نتیجه برسیم كه لباس‌هایى كه پوشیدن آن‌ها با دلربایى و تفاخر و اسراف و شهوت‌انگیزى همراه باشد، به لباس‌هاى سیاه و بدبو و آتش‌زاى قیامت تبدیل مى‌شود. «سرابیلهم من قطران»