وَعَلَى ٱللَّهِ قَصۡدُ ٱلسَّبِيلِ وَمِنۡهَا جَآئِرٌۚ وَلَوۡ شَآءَ لَهَدَىٰكُمۡ أَجۡمَعِينَ
9
تفسیر نور
و بر خداست كه راه میانه (و مستقیم را به مردم نشان دهد) و برخى از آن (راهها) منحرف است و اگر خداوند بخواهد همه شما را (به اجبار) هدایت مىكند. (ولى اجبار سودى ندارد و سنت و برنامه خداوند بر آزاد گذاشتن انسانها است.)
نکتهها
از امورى كه خداوند بر خود لازم دانسته، ارشاد وهدایت مردم است. چنانكه مىفرماید: «اِنّ علینا للهُدى»6 و در این آیه مىفرماید: «على اللَّه قصد السّبیل»«قصد» به معناى اعتدال و میانهروى است و مراد از «قصد السّبیل» راهمیانه، یعنى راه مستقیم است. چنانكه لقمان، فرزندش را چنین موعظه مىكند؛ «واقصد فى مشیك»7 در راه رفتن معتدل و میانه باش.
6) لیل، 12.
پیامها
در كنار نعمتهاى مادى (كه در آیات قبل آمد)، به نعمتهاى معنوى كه مهمترین آنها هدایت است توجّه كنیم. «و على اللَّه قصد السّبیل» خداوند، تنها راه مستقیم را نشان مىدهد، راههاى انحرافى از سوى خود ماست. «و على اللَّه قصد السّبیل و منها جائر»
خداوند نخواسته تا مردم به اجبار ایمان بیاورند. پس انحرافِ گروهى از مردم نشانهى غلبهى آنان بر ارادهى خداوند و یا عجز پروردگار از هدایت آنان نیست. «لو شاء لهدیكم اجمعین»
خداوند انسان را در انتخاب راه آزاد گذارده است. «لو شاء لهدیكم اجمعین»