أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمۡسِ إِلَىٰ غَسَقِ ٱلَّيۡلِ وَقُرۡءَانَ ٱلۡفَجۡرِ إِنَّ قُرۡءَانَ ٱلۡفَجۡرِ كَانَ مَشۡهُودًا
78
تفسیر نور
نماز را به هنگام بازگشت خورشید (به سمت مغرب) تا تاریكى شب، بپادار، و همچنین قرآنِ سپیدهدمان را. همانا (قرائت) قرآن (به هنگام) فجر (در نماز صبح) مورد مشاهده (فرشتگان) است.
نکتهها
«دلوك»، هنگامى است كه خورشید از وسط آسمان روبه مغرب میل مىكند كه زوال نامیده مىشود، ووقت نماز ظهر و عصر است. و «غَسق اللیل» وقت نماز مغرب و عشاست كه تاریكى، فراگیر مىشود و «فجر»، وقت نماز صبح است.175امام صادقعلیه السلام مىفرماید: اوّلین نمازى كه واجب شد نماز ظهر بود و آنگاه این آیه را تلاوت فرمودند.176
در روایت دیگرى آمده است: اگر نماز صبح در اوّل فجر اقامه شود، فرشتگان شب و روز هر دو آن را ثبت مىكنند.177 و «مشهود» بودن نماز صبح نیز ممكن است به همین معنا باشد.178 یعنى هر دو گروه فرشتگان آن را مشاهده كرده و بر آن گواهى مىدهند.
175) تفسیر اطیبالبیان.
176) كافى، ج3، ص 275.
177) كافى، ج3، ص 275.
178) تفسیر المیزان.
پیامها
معیار شناخت اوقات در اسلام، طبیعى است به نحوى كه قابل فهم و درك همه كس در همه جا و همیشه باشد. «لدُلوك الشمس، غَسَق اللیل، الفجر» برنامههاى دینى، زمانبندى شده است. «لدُلوك الشمس الى غَسَق اللیل»
نماز تنها عبادتى است كه به نام «قرآن» توصیف شده است. «قرآن الفجر»
قرآن و تلاوت آن در نماز، محور اصلى است. «قرآن الفجر»179
در میان نمازها، نماز صبح جایگاه ویژهاى دارد. «اِنّ قرآن الفجر كان مشهوداً»
179) پیامبرصلى الله علیه وآله فرمود: «لاصلوة الاّ بقرآن». كنزالعمّال، ح 19698.