جَنَّـٰتِ عَدۡنٍ ٱلَّتِي وَعَدَ ٱلرَّحۡمَـٰنُ عِبَادَهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ إِنَّهُۥ كَانَ وَعۡدُهُۥ مَأۡتِيًّا
61
لَّا يَسۡمَعُونَ فِيهَا لَغۡوًا إِلَّا سَلَـٰمًا وَلَهُمۡ رِزۡقُهُمۡ فِيهَا بُكۡرَةً وَعَشِيًّا
62
تِلۡكَ ٱلۡجَنَّةُ ٱلَّتِي نُورِثُ مِنۡ عِبَادِنَا مَن كَانَ تَقِيًّا
63
تفسیر نور
بهشتهاى جاویدى كه خداى رحمان از غیب به بندگانش وعده داده، مسلّماً وعدهى او تحقّق یافتنى است.
در آنجا سخن بیهودهاى نمىشنوند، (و گفتارشان) جز سلام (نیست) و درآنجا هر صبحگاه و شامگاه، روزى آنان آماده است.
این، همان بهشتى است كه به هر یك از بندگان پرهیزكار خود به ارث مىدهیم.
نکتهها
در آیه قبل كلمهى «جنّت» به صورت مفرد بكار رفته بود، «یدخلون الجنّة»، ولى در این آیه كلمهى «جنّات» به صورت جمع مطرح شده و این نشان مىدهد كه باغ و بوستان اهل بهشت مجموعهاى از بوستانهاى متعدّد است.این تعبیر شاید به خاطر آن باشد كه هر یك از بهشتیان داراى چهار باغ مىباشند كه در سورهى الرّحمن به آن اشاره شده است: «و لمَن خاف مقام ربّه جنّتان... و من دونهما جنّتان»108 یعنى براى هركس كه اهل تقوا باشد، دو باغ است و پس از توصیف دو باغ مىفرماید: غیر این دو باغ، دو باغ دیگر نیز هست كه روى هم مىشود چهار باغ كه این دو باغ یا نزدیكترند و یا سطح پایینترى دارند و یا به خاطر اختلاف درجات اهل بهشت، نوع باغها نیز تفاوت دارد.109
قرآن كریم از تحقّق یافتن وعدههاى الهى بارها سخن به میان آورده است، از جمله فرمود: «و مَن اوفى بعهده من اللّه»110 كیست كه از خداوند با وفاتر باشد؟
ستایش بهشت به اینكه در آنجا لغوى نمىشنوند، هم توصیه به امروز ماست كه از لغو دورى كنیم و هم اشاره به این است كه سخنان یاوه كفّار و شنیدههایى كه مؤمنان را در دنیا رنج مىداد، در آنجا نیست.
در جملهى «نورث مَن كان تقیّا» هم به تقوا اشاره شده است كه كلید بهشت است و هم تعبیر ارث آمده كه به معناى رسیدن به مال و نعمت بدون رنج و زحمت است. گرچه تقوا كلید بهشت است، امّا آن همه پاداش، ارث خدا به ماست و اعمال ما به این اندازه پاداش ندارد و در حقیقت پاداشهاى ما ارثى است كه از طرف خداوند بدون رنج به ما مىرسد.
در حدیثى مىخوانیم: هر انسانى در بهشت و دوزخ جایگاهى دارد؛ اگر اهل بهشت شد، جایگاه دوزخى او به دوزخیان ارث مىرسد و اگر اهل دوزخ شد، جایگاه بهشتى او به بهشتیان ارث مىرسد.111
شخصى به امام صادقعلیه السلام از درد معدهاش شكایت كرد. حضرت به او فرمودند: دو نوبت غذا بخور، صبح وغروب، و بین آن دو غذا نخور كه موجب فساد بدن مىشود. آنگاه این آیه را «رزقهم فیها بكرة وعشیّا» تلاوت كردند.112
108) الرحمن، 46 - 62.
109) تفسیر كشفالاسرار.
111) نورالثقلین، ج2، ص 31.
112) تفسیر نورالثقلین محاسن برقى.
پیامها
استقرار در باغهاى بهشت همیشگى است. «جنّات عدن»113 سرچشمهى آن همه الطاف موعود، لطف خداوند رحمان است. «وعد الرحمن»
ما امروز حقیقت وعدههاى خداوند را درك نمىكنیم. «بالغیب»
كلام رایج بهشتیان، سلام است. «لایسمعون... الا سلاما» محیط بهشت، محیطى امن و سالم است و بهشتیان، هم از فرشتگان سلام مىشنوند، «سلام علیكم طبتم»114 و هم از دوستان خود. «فسلام لك من اصحاب الیمین»115
در بهشت تنوّع زمان (بامداد و غروب) وجود دارد. «بكرة و عشیّا»
در بهشت هم امنیّت روحى است، «الاّ سلاما» و هم تأمین نیازهاى جسمى. «رزقهم بكرة و عشیّا»
در عطا كردن بهشت، برگرداندن و نقضى در كار نیست و این، قوىترین نوع مالكیّت است.116 «نورث»
بهشت، میراث پرهیزكاران است. «نورث من عبادنا مَن كان تقیّا»
113) كلمهى «عدن» به معناى اقامت است.
116) تفسیر كشف الاسرار.