قُلۡ مَن كَانَ فِي ٱلضَّلَـٰلَةِ فَلۡيَمۡدُدۡ لَهُ ٱلرَّحۡمَـٰنُ مَدًّاۚ حَتَّىٰٓ إِذَا رَأَوۡاْ مَا يُوعَدُونَ إِمَّا ٱلۡعَذَابَ وَإِمَّا ٱلسَّاعَةَ فَسَيَعۡلَمُونَ مَنۡ هُوَ شَرٌّ مَّكَانًا وَأَضۡعَفُ جُندًا
75
تفسیر نور
بگو: هركه در گمراهى است، خداوند رحمان (طبق سنّت خود) مدّتى به او مهلت و مدد مىدهد، تا زمانى كه آنچه را وعده داده مىشوند ببینند، یا عذاب (این دنیا) یا (عذاب) قیامت را. پس (در آن روز) خواهند دانست چه كسى جایگاهش بدتر ولشكرش ناتوانتر است.
نکتهها
«مَدّ» و «امداد» به یك معناست، لكن به گفتهى راغب، معمولاً «امداد» در مورد كار پسندیده ومحبوب و «مدّ» در مورد كار ناپسند و مكروه استفاده مىشود.خداوند متعال به همهى كسانى كه راه شرّى را انتخاب كنند، مهلت مىدهد. این مهلت براى این است كه شاید توبه كنند، یا فرزندان صالحى از نسل آنان به وجود آید. گرچه برخى گمراهان از مهلت الهى سوء استفاده كرده، گناهان بیشترى مرتكب مىشوند و عذاب خود را بیشتر مىكنند.130
لطف حقّ با تو مداراها كند
چون كه از حد بگذرد رسوا كند
امام صادقعلیه السلام درباره «اذا رأوا ما یوعدون» فرمودند: آن وعدهى ظهور حضرت قائمعلیه السلام است و «شرّ مكاناً» یعنى روز قیام قائم معلوم خواهد شد كه چه كسى در موقعیّت ناپسند و ضعیف قرار دارد.131
130) تفسیر اطیبالبیان.
131) كافى، ج1، ص431.
پیامها
سنّت خداوند بر این است كه زمینهى حركت و رشد را براى همهى انسانها فراهم كند، واین انسان است كه اگر گمراهى را برگزید. خداوند مدّتى به او مهلت مىدهد، «مَن كان فى الضلالة فلیَمدد» و اگر راه هدایت را در پیش گرفت خداوند بر هدایتش مىافزاید. «و یزیداللّه الّذین اهتدوا هدىً» مهلت و امداد، برخاسته از رحمت الهى است. «فلیَمدُد له الرّحمن»
كفّار بارها به خطر و عذاب تهدید مىشدند، ولى آنان متذكّر نمىشدند. «مایوعدون»
خدا بعضى گمراهان را در دنیا عذاب مىكند وحساب قیامتش همچنان باقى مىماند، ولى بعضى را تنها در قیامت كیفر مىدهد. «اِمّا العذاب واِمّا السّاعة»
در لحظهى مرگ، مقام و موقعیّت، بستگان و نفرات به كار نمىآیند. «شرٌّ مكاناً و اضعف جنداً»
قیامت روز ظهور حقایق و كشف و شهود است. « حتّى اذا رأوا... فسیعلمون...»