فَإِن لَّمۡ تَفۡعَلُواْ وَلَن تَفۡعَلُواْ فَٱتَّقُواْ ٱلنَّارَ ٱلَّتِي وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلۡحِجَارَةُ أُعِدَّتۡ لِلۡكَـٰفِرِينَ
24
تفسیر نور
پس اگر این كار را نكردید، كه هرگز نتوانید كرد، از آتشى كه هیزمش مردم (گناهكار) وسنگها هستند وبراى كافران مهیّا شده، بپرهیزید.
نکتهها
در سورهى انبیاء مىخوانیم: «انّكم و ماتعبدون من دوناللّه حصب جهنّم» 226شما و آنچه غیر از خدا پرستش مىكنید (بتهایتان)، هیزم دوزخید. بنابراین ممكن است مراد از سنگ در این آیه، همان بتها باشند كه مورد پرستش بودهاند، نه هر سنگى، 227 تا آنان بدانند و به چشم خود ببینند كه كارى از بتها ساخته نبوده و نیست. همچنین این سنگها در قیامت، همانند چاقوى خونى همراه پرونده قاتل، سند جرم و گناه آنان است.سؤال: با اینكه الفاظ اختراع بشر است، پس چگونه نمىتواند مثل قرآن را بیاورد؟
پاسخ: حروف الفبا از بشر است، ولى نحوه تركیب وبیان مفاهیم بلند آنها، برخاسته از علم و هنر است. قرآن بر اساس علم و حكمت بىپایان الهى، نزول یافته است ولى هر كتاب دیگرى، از سوى هركس كه باشد، براساس علم محدود ومحصور به جهلِ بشر، تألیف یافته است. پس هیچگاه بشر نمىتواند كتابى مثل قرآن بیاورد.
226) انبیاء، 98.
227) چنانكه در طول تاریخ و در میان آن همه سنگ وچوب، هرگز حجر الاسود مورد پرستش واقع نشده ونقش بت را نداشته و هرگز آتشگیرانه دوزخ نخواهد شد. آرى! حجرالاسود دست خدا در زمین و حافظ اسرار و گواه بر اقرار فطرتهاى بشرى است.
پیامها
یقین به حقّانیت راه وهدف، یكى از اصول رهبرى است. «ولن تفعلوا» اكنون كه احساس عجز و ناتوانى كردید، تسلیم حقّ شوید. «ولن تفعلوا فاتّقوا»
انسان جمود و كافر، هم ردیف سنگ است. «الناس و الحجارة»
خباثتهاى درونى انسان گناهكار، در قیامت تجسم یافته و آتش گیرانه مىشود. «وقودها الناس»
كفر و لجاجت، انسان شایستهى خلیفةالّلهى را، به هیزم دوزخ تبدیل مىكند. «وقودها الناس»
رهایى از آتش دوزخ، در گرو ایمان به قرآن و تصدیق پیامبر اسلام است. «فان لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتّقوا النّار... اُعدّت للكافرین»