سوره بقره - آیه 283 جزء 3 - صفحه 49

    ۞ وَإِن كُنتُمۡ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمۡ تَجِدُواْ كَاتِبًا فَرِهَـٰنٌ مَّقۡبُوضَةٌ‌ فَإِنۡ أَمِنَ بَعۡضُكُم بَعۡضًا فَلۡيُؤَدِّ ٱلَّذِي ٱؤۡتُمِنَ أَمَـٰنَتَهُۥ وَلۡيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ‌ وَلَا تَكۡتُمُواْ ٱلشَّهَـٰدَةَ‌ۚ وَمَن يَكۡتُمۡهَا فَإِنَّهُۥٓ ءَاثِمٌ قَلۡبُهُۥ‌ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ عَلِيمٌ

    283

تفسیر نور
و اگر در سفر بودید و نویسنده‌اى نیافتید، وثیقه‌اى بگیرید و اگر به یكدیگر اطمینان داشتید (وثیقه لازم نیست.) پس كسى كه امین شمرده شده، امانت (و بدهى خود را بموقع) بپردازد و از خدایى كه پروردگار اوست پروا كند. و شهادت را كتمان نكنید و هر كس آنرا كتمان كند، پس بى‌شك قلبش گناهكار است و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید داناست.

نکته‌ها
هرگاه براى تنظیم سند بدهى نویسنده‌اى نبود، مى‌توان از بدهكار گرو و وثیقه گرفت، خواه در سفر باشیم یا نباشیم. بنابراین جمله‌ى «ان كنتم على سفر» براى آن است كه معمولاً در سفرها انسان با كمبودها برخورد مى‌كند. نظیر جمله‌ى «اذا حضر احدكم الموت الوصیة» یعنى هنگامى كه مرگ به سراغ شما آمد وصیّت كنید. با اینكه مى‌دانیم وصیّت مخصوص زمان مرگ نیست، لكن آخرین فرصت آن، زمان فرا رسیدن مرگ است.
پیام‌ها
شرط وثیقه، بدست گرفتن و در اختیار بودن است. «مقبوضة» 772

كار از محكم‌كارى عیب نمى‌كند، در برابر طلب، وثیقه بگیرید.«فرهان‌مقبوضة»

جایگاه افراد در احكام تفاوت دارد. براى ناشناس رهن وبراى افراد مطمئن بدون رهن. «فرهان مقبوضة فان أمن...»

نگذارید اعتمادها و اطمینان‌ها در معاملات سلب شود. «فان امن بعضكم بعضاً فلیؤدّ الذى اؤتمن» فلسفه رهن گرفتن، اطمینان است كه اگر بدون آن اطمینان بود، رهن گرفتن ضرورتى ندارد.

افراد آگاه به حقوق مردم، در برابر مظلومان مسئولند. «ولاتكتموا الشهادة»

آنجا كه بیان حقّ لازم است، سكوت حرام است. «ومن یكتمها فانّه اثمٌ قلبه»

انحراف درونى، سبب انحراف بیرونى مى‌شود. قلب گناهكار، عامل كتمان گواهى مى‌شود. «ولم یكتمها فانّه آثم قلبه»

ایمان به اینكه خداوند همه كارهاى ما را مى‌داند، سبب پیدایش تقوا وبیان حقایق است. «واللّه بما تعملون علیم»


772) امام باقر علیه السلام فرمود: »لا رهن الاّ مقبوضة« رهن، بدون قبض نمى‌شود.تهذیب، ج‌7، ص‌176.