لِّلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَإِن تُبۡدُواْ مَا فِيٓ أَنفُسِكُمۡ أَوۡ تُخۡفُوهُ يُحَاسِبۡكُم بِهِ ٱللَّهُ فَيَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ قَدِيرٌ
284
تفسیر نور
آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، تنها از آنِ خداست. (بنابراین) اگر آنچه را در دل دارید آشكار سازید یا پنهان دارید، خداوند شما را طبق آن محاسبه مىكند. پس هر كه را بخواهد (وشایستگى داشته باشد) مىبخشد و هر كه را بخواهد (ومستحقّ باشد) مجازات مىكند و خداوند بر هرچیزى تواناست.
نکتهها
علامه طباطبائى در تفسیر المیزان مىفرماید: حالات قلبى انسان دو نوع است: گاهى خطور است كه بدون اختیار چیزى به ذهن مىآید و انسان هیچگونه تصمیمى بر آن نمىگیرد كه آن خطور گناه نیست، چون به دست ما نیست. امّا آن حالات روحى كه سرچشمهى اعمال بد انسان مىشود و در عمق روان ما پایگاه دارد، مورد مؤاخذه قرار مىگیرد.ممكن است مراد آیه از كیفر حالات باطنى انسان، گناهانى باشد كه ذاتاً جنبه درونى دارد و عمل قلب است، مانند كفر و كتمان حقّ، نه مواردى كه مقدّمه گناه بیرونى است.
انسان، در برابر روحیّات، حالات و انگیزههایش مسئول است و این مطلب مكرّر در قرآن آمده است. از آن جمله:
«یؤاخذكم بماكسبت قلوبكم» 773 خداوند شما را به آنچه دلهاى شما كسب نموده است مؤاخذه مىكند.
«فانّه اثم قلبه» 774 براستى كه كتمان كننده، دل او گناهكار است.
«انّالسّمع و البصر والفؤاد كلّ اولئك كان عنه مسئولاً» 775 همانا گوش و چشم و دل، هر كدام مورد سؤال هستند.
«انّ الّذین یحبّون ان تشیع الفاحشة فى الّذین امنوا لهم عذابٌ ألیمٌ فى الدّنیا والأخرة» 776علاقه قبلى به شیوع گناه و فساد در میان مؤمنان، سبب عذاب دنیا و آخرت است.
حضرت على علیه السلام مىفرمایند: مردم بر اساس افكار ونیّات خود مجازات مىشوند.
773) بقره، 225.
پیامها
777 - خداوند، هم مالك مطلق است؛ «للّه ما فى السموات و ما فى الارض» و هم عالم مطلق؛ «ان تبدوا...اوتخفوه» و هم قادر مطلق. «واللّه على كلّ شىء قدیر»
از كوزه همان برون تراود كه در اوست. اعمال انسانها نشانگر طرز تفكّر و اعتقادات درونى آنهاست. «تبدوا ما فى انفسكم»
مربّى باید مردم را میان بیم وامید نگه دارد. «یغفر، یعذّب»
777) نهجالبلاغه، خطبهى 75.