وَمَنۡ أَعۡرَضَ عَن ذِكۡرِي فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحۡشُرُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَـٰمَةِ أَعۡمَىٰ
124
قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرۡتَنِيٓ أَعۡمَىٰ وَقَدۡ كُنتُ بَصِيرًا
125
تفسیر نور
و هر كس از یاد من روى گرداند، پس همانا براى او زندگى تنگ و سختى خواهد بود و ما او را در قیامت نابینا محشور مىكنیم.
(در قیامت خواهد) گفت: پروردگارا! چرا مرا نابینا محشور كردى در حالى كه من (در دنیا) بینا بودم؟!
نکتهها
آیهى قبل بشارت به پیروان حقّ مىداد، ولى این آیه هشدار واخطار به روىگردانان از حقّ، تا بیم و امید در كنار هم مطرح شده و مؤثّر باشد.در روایات، رها كردن خط ولایت اهلبیت علیه السلام یا ترك كردن فریضهى حج، مصداق اعراض از یاد خدا شمرده شده است.142
مراد از سختى و تنگى زندگى، نداشتن نیست، بلكه بسیارى از سرمایهداران به خاطر حرص، ترس و دلهره، در فشار و تنگنا زندگى مىكنند.143
سؤال: كور بودن مجرمین، با آیه «اقرء كتابك»144 كه خواندن نامه اعمال نیاز به چشم دارد، چگونه قابل جمع است؟
پاسخ: چون در قیامت مواقف متعدّد است، ممكن است در موقفى بینا و در موقف دیگر اعمى باشند.
روایات متعدّدى مراد از كورى در قیامت را ندیدن راه حقّ وخیر دانستهاند.145
امام سجادعلیه السلام پس از تلاوت آیهى «مَن اعرض... ضنكاً» فرمودند: قسم به خداوند! همانا قبر، باغى از باغهاى بهشت یا گودالى از گودالهاى جهنّم است.146 بنابراین دامنه معیشت تنگ تا برزخ نیز ادامه دارد.
142) تفسیر نورالثقلین.
143) تفسیر نمونه.
145) منلایحضرهالفقیه، ج2، ص447.
146) بحار، ج7، ص 104.
پیامها
انسانها در انتخاب آزادند. «من اعرض» فطرت انسان بر خداپرستى است، انبیا و ادیان آسمانى تنها آن را یادآورى مىكنند. «عن ذكرى»147
دورى از یاد خدا مایه اضطراب، حیرت و حسرت است، هر چند تمكّن مالى بالا باشد. «من اعرض ...»
زندگى آرام و شیرین، فقط در پرتو یاد و ذكر خداست. «من اعرض عن ذكرى»
معنویت در زندگى مادّى نیز نقش مهمى دارد. «ومن اعرض عن ذكرى فان له معیشة ضنكا»
كسى كه در دنیا چشم جانش را بر روى حقایق بست، در قیامت كور محشور خواهد شد. «من اعرض - یوم القیامة اعمى»
بى ایمان، هم در دنیا زندگى مشقّتبار دارد و هم در آخرت از نعمت دیدن محروم است. «من اعرض - معیشة ضنكا - یوم القیامة اعمى»
147) ذكر» یادآورى چیزى است كه انسان فراموش كرده است.