وَجَـٰهِدُواْ فِي ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦۚ هُوَ ٱجۡتَبَىٰكُمۡ وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٍۚ مِّلَّةَ أَبِيكُمۡ إِبۡرَٰهِيمَۚ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ مِن قَبۡلُ وَفِي هَـٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيۡكُمۡ وَتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِۚ فَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعۡتَصِمُواْ بِٱللَّهِ هُوَ مَوۡلَىٰكُمۡ فَنِعۡمَ ٱلۡمَوۡلَىٰ وَنِعۡمَ ٱلنَّصِيرُ
78
خداوند در آغاز این سوره، از زلزله عظیم قیامت وعذاب شدید الهى یاد كرد و در پایان سوره از جهاد و نماز و زكات سخن گفت و یادآور شد كه او براى همه بندگانش، مولا وسرپرست و یاورى نیكوست، این نكته به ما مىآموزد كه براى نجات از خطرهاى زلزلهى عظیم قیامت و عذاب شدید الهى، بندهى او باشیم و به او پناه ببریم كه «نِعم المَولى و نعم النصیر».
نفى «حَرَج» به معناى سخت نبودن احكام الهى نیست، زیرا در همین آیه كه مىفرماید: جهاد كنید آن گونه كه حقّ جهاد است. و ناگفته پیداست كه جهاد كار بس سختى است. پس مراد از نبودن حرج در دین آن است كه اسلام بنبست ندارد. مثلاً در فرمان جهاد افراد بیمار، لنگ، نابینا، سالمند و زنان و كودكان و ناتوانان معافند، ولى دفاع با همهى سختى آن وظیفه است.
ارزش كارها، به انگیزه و شیوه ومقدار آن بستگى دارد. (جهادى ارزش دارد كه با تمام توان در راه خدا باشد) «فى اللّه حقّ جهاده» هم به مردم شخصیت دهید، «اِجتَباكم - أبیكم - تَكونوا شهداء علىالناس» و هم سختگیرى نكنید. «ما جَعَل علیكم فى الدّین من حَرَج»
در وضع قانون، مراعات توان مردم را بكنیم. «ما جَعل علیكم فى الدّین من حَرَج»
اسلام، دین آسان واحكام آن انعطاف پذیر است. در زمانها و مكانهاى مختلف، شایستگى اجرا شدن را دارد. «ما جَعل علیكم فى الدّین من حَرَج»
اسلام آئین ابراهیمى و سابقه بس درخشان دارد. «هو سَمّاكم المسلمین»
پیامبران، پدران امّتها هستند. «أبیكم»
«مسلمان» نام مباركى است كه از قبل براى ما انتخاب شده است. «مِن قَبل»
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله بر اعمال ما گواه است. «لیكون الرّسول شهیدا»
نماز و زكات، تشكّر از خداوند است. (باید به شكرانهى برگزیدگى و سابقه و لیاقت و گواه بودن امّت اسلام، نماز به پا داشت. «فاقیموا الصلوة...»
تنها به برگزیده بودن و نام اسلام و مسلمانى تكیه نكنیم، با نماز و زكات و تمسّك به خدا، این افتخارات را پاسدارى كنیم. «فاقیموا الصلوة و آتواالزكوة»
مشروعیّت ولایتها و حكومتهاى بشرى در گرو منتهى شدن به ولایت الهى است. «هو مولاكم»
«الحمدللّه ربّ العالمین»