وَهُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ خِلۡفَةً لِّمَنۡ أَرَادَ أَن يَذَّكَّرَ أَوۡ أَرَادَ شُكُورًا
62
تفسیر نور
و اوست كه شب و روز را براى هر كس كه بخواهد عبرت گیرد یا بخواهد سپاسگزارى نماید، جانشین یكدیگر قرار داد.
نکتهها
كلمهى «خلفة» به معناى جایگزینى دو چیز به جاى یكدیگر است. 341امام صادق علیه السلام فرمود: هر چه از نمازهاى نافلهى شب از تو فوت شد، مىتوانى در روز جبران كنى. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «و هوالّذى جعل ...» 342
درس توحید گرفتن از نظام حاكم بر هستى، به اراده ما بستگى دارد. چه بسیارند كسانى كه عمر خود را به تحقیق درباره پدیدهاى سپرى مىكنند، ولى چون اراده عبرت گرفتن ندارند، درسى از آن نمىگیرند. اینگونه افراد به آئینهفروشى مىمانند كه همواره در آئینه نگاه مىكند، ولى لباس خود را مرتّب نمىكند، در حالى كه ممكن است عابرى تنها با یك نگاهِ با توجّه، كجى یقهاش را صاف كند. پس تنها نگاه كافى نیست، ارادهى اصلاح نیز لازم است.
با این سخن، پاسخ این پرسش كه چرا بعضى دانشمندان علوم طبیعى با آنكه عمرى را در كنكاش در طبیعت گذراندهاند، خداشناس نیستند نیز مشخص شد، چون آنان به قصد شناخت خالق اقدامى نكردهاند. همچون نجّارى كه نردبانهاى زیادى ساخته، امّا خودش ارادهى بالا رفتن از آن را نداشته است.
341) مفردات راغب.
342) تفسیر كنزالدقائق.
پیامها
اراده و خواست انسان، زمینهى رشد اوست. «لمن اراد ان یذّكر» انسان موجودى داراى اختیار است. «لمن اراد»
انسان، داراى فطرتى است كه با تذكّر بیدار مىشود. «یذكر» (تذكّر در جایى بكار مىرود كه انسان از درون مطلبى را مىدانسته، ولى فراموش كرده است)
هم شناخت، اراده مىخواهد و هم عمل و شكر. («أَرادَ» تكرار شده است)
شب و روز، نعمتى شایستهى شكر و سپاسگزارى است. «اراد شكورا»
یاد خدا زمانى ارزش دارد كه بر اساس آگاهى و بصیرت باشد. «اراد أن یذكر»