كلمه «شَهِد» دو معنا دارد؛ یكى حضور یافتن است و دیگرى خبر و گواهى دادن. در این آیه هر دو معنا را مى‌توان استفاده كرد. یعنى آنان نه در مجالس بد حاضر مى‌شوند و نه بر باطل گواهى مى‌دهند. كلمه‌ى «زور» به معناى كار باطلى است كه در قالب حقّ باشد و در تفاسیر به معناى گواهى باطل، دروغ و غنا آمده است.

در روایتى از امام‌صادق‌علیه السلام مراد از «زور» در «لایشهدون الزور» غنا شمرده شده‌است. ³⁵⁹

در تفسیر «مجمع البیان» مى‌خوانیم: مرور با كرامت، آن است كه هرگاه ناچار شدند نام چیز زشتى را ببرند، با كنایه نام مى‌برند. چنانكه در روایتى از امام باقرعلیه السلام مى‌خوانیم: آنان هرگاه خواستند نام عورت را ببرند، با كنایه از آن نام مى‌برند. البتّه این، یكى از مصادیق رفتار كریمانه است.

امام صادق‌علیه السلام فرمود: خداوند بر گوش واجب نمود كه از شنیدن هرچه حرام است دورى نماید، سپس این آیه را تلاوت فرمودند: «واذا مرّوا باللغو مرّوا كراما» ³⁶⁰

---

359) كافى، ج‌6،ص 433.

360) تفسیر نورالثقلین.

نه تنها انجام گناه حرام است، بلكه شركت در جلسه‌ى گناه و شاهد بودن بر گناه نیز ممنوع است. «لا یشهدون الزور»

هر نوع آگاهى و اطلاع و حضور در صحنه‌اى، ارزش نیست. «لا یشهدون الزور» (گاهى انزوا و گوشه‌گیرى از اجتماع، ارزش است)

حاضر نشدن در مجلس گناه و بى‌اعتنایى به گناهكاران، نوعى نهى از منكر است. «لایشهدون... مرّوا كراما»

شركت در مجالس فاسد، حتّى در بندگان واقعى خدا اثر مى‌كند. «لا یشهدون»

هرگونه لغو در كلام، عمل وآرزو ممنوع است. «مرّوا باللغو» (بندگان خدا، هدف معقول و مفیدى دارند و عمر خود را صرف امور بیهوده نمى‌كنند)

در شیوه‌ى نهى از منكر، همه جا خشونت لازم نیست. «لا یشهدون... مرّوا»

نگذاریم فكر بد در روح ما مستقر شود. «مرّوا كراما»