رَبِّ هَبۡ لِي حُكۡمًا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّـٰلِحِينَ
83
تفسیر نور
(ابراهیم در ادامهى سخن خود گفت:) پروردگارا! به من حكمت و دانش مرحمت فرما و مرا به صالحان ملحق كن!
نکتهها
كلمهى «حُكم» مىتواند به معناى حكومت و سرپرستى و تدبیر امور باشد و یا به معناى دانش و معرفت. البتّه «حُكم» معنایى برتر از حكمت دارد، زیرا حكمت تنها قدرت تشخیص حقّ از باطل است و حُكم آگاهى همراه با آمادگى براى اجراى حقّ است.21سعادت انسان در چند جمله خلاصه مىشود كه در دعاى حضرت ابراهیم آمده است:
الف: شناخت خداوند و معرفت درونى نسبت به او. «هَب لى حُكماً»
ب: حضور در جامعهى صالح. «اَلحِقنى بالصالحین»
ج: نام نیك در تاریخ. «لسان صِدقٍ فى الاخرین»
د: رسیدن به بهشت ابدى. «ورثة جنّة النّعیم»
21) تفسیر نمونه.
پیامها
انسان براى رسیدن به كمالات باید از خداوند استمداد كند. «ربّهَب لى...» استمداد از نام «ربّ»، در استجابتدعا مؤثّر است. «ربّ»
حكمت و بینش همراه با عمل، هدیهى الهى است. «هَب لى حُكما»
قبل از درخواست جدید از خداوند، از نعمتهاى قبلى نامى ببرید و از او تشكّر كنید. «خَلَقنى - یَهدین - یَشفین - یَسقین - و... ربّ هَب لى»
اگر حكمت باشد، ولى دوستان انسان نااهل باشند، حكمت كارایى ندارد. «هَب لى حُكما و ألحقنى»
اگر دید و بینش و تفكّر صحیح بود، رفتار و گفتار و نیّت هم صحیح مىشود. (حكمت به معناى دید و فهم و نظر صحیح است). «حُكماً»
حكمت نظرى، به تنهایى مفید و نجاتبخش نیست. حكمت باید با عمل همراه باشد. «هَب لى حُكما و ألحقنى بالصّالحین»
برخوردارى از حكمت و معرفت در درون و زندگى در جامعهى صالحان و صالح بودن، بالاترین درجهى سعادت است. «حُكماً و ألحقنى بالصّالحین»
حكمت وشناخت وبینش، بر عمل مقدّم است. «هب لى حُكما و ألحقنى»
بهترین دعا را از بهترین افراد بیاموزیم. (بهترین افراد، انبیا هستند و یكى از بزرگترین انبیا حضرت ابراهیمعلیه السلام است كه در دعا از خداوند مغفرت، حكمت، نام نیك و حسن عاقبت مىخواهد و در آیات دیگر از خداوند، فرزندان خوب و پیروان مسلمان درخواست مىكند).
حكومتخواهى براى انجام احكام الهى، مطلوب است. «هَب لى حُكما»22
هم انزوا ممنوع است و هم جذب نااهلان شدن. «ألحقنى بالصّالحین»
پیش كسوتان صالح را ارج نهیم. «ألحِقنى بالصّالحین» (نفرمود: از صالحین باشم، بلكه فرمود: به آنان ملحق شوم. زیرا مقام سابقین برتر است).
جامعهاى ارزش دارد كه افرادش صالح باشند. «ألحِقنى بالصّالحین»
انسان به رفیق خوب محتاج است. «و ألحِقنى بالصّالحین»
22) تفسیر صافى.