وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيۡهِم مِّن سُلۡطَـٰنٍ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يُؤۡمِنُ بِٱلۡـَٔاخِرَةِ مِمَّنۡ هُوَ مِنۡهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٌ
21
تفسیر نور
و ابلیس هیچ گونه تسلّط و غلبهاى بر آنان (كه از او پیروى كردند) نداشت. (كار او تنها وسوسه است) تا معلوم كنیم كسى را كه به آخرت ایمان دارد (و در برابر وسوسههاى او مقاومت مىكند) از كسى كه نسبت به آخرت در تردید است، و پروردگارت بر همه چیز نگهبان است.
نکتهها
با توجّه به این كه خداوند به هر چیز عالم و حافظ و مراقب و گواه است، مراد از جملهى «لنعلم...» متمایز ساختن و مشخص كردن است، یعنى تا بر انسان و دیگران معلوم كنیم كه مؤمن كیست و كافر كیست، یا جدا كنیم پیروان ابلیس را از مؤمنان.پیامها
شیطان نمىتواند انسان را مجبور كند و پیروى مردم از ابلیس بر اساس اختیار و تصمیم خود آنان است. «و ما كان له علیهم من سلطان» ایمان به قیامت، سدّى است در برابر شیطان. «لنعلم من یؤمن بالآخرة»
فلسفهى وجود شیطان و وسوسههاى او، ایجاد چند راه پیش روى انسان و قدرت انتخاب و آزمایش اوست. «الاّ لنعلم...»
انسان با تردید و تزلزل، راه سلطهى شیطان را بر روى خود باز مىكند. «ما كان له علیهم من سلطان... ممن هو منها فى شك»
انسان در انتخاب راه و عمل، اختیار دارد. «من یؤمن بالآخرة ممن هو منها فى شك»
در علم خداوند، نسیان و سهو راه ندارد. «حفیظ»