وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَـٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنۡ أَذِنَ لَهُۥۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمۡ قَالُواْ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمۡ قَالُواْ ٱلۡحَقَّ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ
23
تفسیر نور
و شفاعت نزد خداوند سودى ندارد، مگر براى آن كس كه او اجازه دهد. (انتظار اذن شفاعت، ادامه دارد) تا زمانى كه هراس و اضطراب از دلهاى آنان بر طرف شود، (مجرمان) از آنان پرسند: پروردگار شما چه گفت؟ پاسخ مىدهند: حقّ گفت؛ و او بلند مرتبه و بزرگ است.
نکتهها
كلمهى «فُزّع» هر گاه با حرف «عن» همراه باشد به معناى بر داشته شدن ناله است،509 ولى اگر بدون آن باشد به معناى به ناله در آوردن است.جمله «الاّ لمن اذن له» را دو گونه مىتوان معنا كرد:
الف: شفاعت نزد خدا سودى ندارد، مگر شفاعت انبیا و اولیا و شفاعت كنندگانى كه از طرف خداوند اجازهى شفاعت داشته باشند.
ب: شفاعت نزد خدا سودى ندارد، مگر براى آن دسته از گناهكارانى كه خدا اجازهى شفاعت براى آنان را به اولیا بدهد.
در تفسیر اطیب البیان، آیهى مورد بحث چنین معنا شده است: در قیامت جز براى افرادى كه خداوند اجازه دهد، شفاعت سودى ندارد و مجرمان در آن روز وحشت زدهاند و نالهها دارند تا آن كه صدایشان خاموش شود و ناله و فزع از دلهاى آنان برخیزد. فرشتگان یا مؤمنان از این مجرمان مىپرسند: پروردگار شما در دنیا به شما چه گفت؟ مىگویند:گفت، ولى ما گوش ندادیم.
509) مفردات راغب.
پیامها
معبودهاى خیالى، اجازهى شفاعت پیروان خود را ندارند. «لا تنفع الشفاعة» شفاعت به این معنا نیست كه شفاعت كنندگان از خداوند مهربانترند، زیرا خداوند است كه به شفاعت كنندگان اجازهى شفاعت مىدهد. «لمن اذن له»
شفاعت، كارى مستقل در برابر ارادهى حتمى او نیست، بلكه در راستاى ارادهى خداست. «اذن له»
در قیامت هم امكان شفاعت هست، ولى با اذن الهى. «لا تنفع الشفاعة عنده الاّ لمن أذن له»
اذنى كه خداوند به افراد مىدهد تا شفاعت كنند یا شفاعت شوند بر اساس حقّ است، یعنى شفاعت كنندگان به خاطر قرب الهى به آن مقام مىرسند و شفاعت شوندگان به خاطر حفظ ارتباط با راه خدا لایق دریافت شفاعت مىشوند. «قالوا ماذا قال ربّكم قالوا الحقّ»