وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ إِذ ظَّلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ جَآءُوكَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡتَغۡفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُواْ ٱللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا
64
تفسیر نور
و ما هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر براى آنكه با اذن خداوند فرمان برده شود و اگر آنان هنگامى كه به خود ستم كردند (از راه خود برگشته و) نزد تو مىآمدند و از خداوند مغفرت مىخواستند و پیامبر هم براى آنان استغفار مىكرد قطعاً خداوند را توبهپذیر و مهربان مىیافتند.
نکتهها
سیماى یك جامعه و مدیریّت سالم آن است كه مردمش با ایمان، رهبرش آسمانى، فرمانبرى و اطاعت مردم قوى، منحرفانش پشیمان و اهل استغفار و رهبرش پذیرا و مهربان باشد.چنانكه دعاى پیامبر در حقّ مؤمنان مستجاب است، «استغفر لهم الرسول لوجدوا اللّه» دعاى نیكان و فرشتگان نیز در حقّ آنان اثر دارد. در یك جا استغفار فرشتگان براى مردم مطرح است. «و یستغفرون لمن فىالارض»320 و در جاى دیگر براى مؤمنان. «و یستغفرون للذین آمنوا»321
320) شورى، 5.
پیامها
هدف از فرستادن انبیا، هدایت مردم از طریق اطاعت از آنان است. «الا لیطاع» اطاعت مخصوص خداست. حتّى اطاعت از پیامبران باید با اذن خدا باشد و گرنه شرك است. «لیطاع باذن اللّه»
توبهى ترك رهبر، بازگشت به رهبر است. «لیطاع - جاؤك»
رها كردن انبیا ورجوع به طاغوت، ظلم به مقام انسانى خود است. «ظلموا انفسهم» (با توجّه به ارتباط این آیه با آیات قبل)
پیوند همه مردم با رسولاللّه باید محكم باشد. چه مؤمن چه فاسق. مؤمن براى كسب فیض و فاسق براى درك شفاعت. «جاؤك»
راه بازگشت و توبه براى خطاكاران و حتّى منافقان باز است. (با توجّه به آیات قبل كه مربوط به منافقان است) «فاستغفروا اللّه»
زیارت رهبران آسمانى و استمداد و توسل از طریق آن عزیزان، مورد تأیید قرآن است. «جاؤك فاستغفروااللّه و استغفر لهم الرسول»
پیامبر بخشندهى گناه نیست، واسطهى عفو الهى است. «استغفر لهم الرسول»
خطاكار، ابتدا باید پشیمان شود وبه سوى حقّ برگردد، سپس براى استحكام رابطه با خدا، از مقام رسالت كمك بگیرد. «استغفروا اللّه واستغفر لهم الرسول»
گناهكاران نباید مأیوس شوند، استغفار، توبه و زیارت اولیاى خدا، وسیلهاى براى بازسازى روحى آنان است. «جاءوك فاستغفروا...»
در زیارت رسول خدا و اقرار به لغزش و استغفار خود احساس سبك شدن از گناه به انسان دست مىدهد. «لوجدوا اللَّه تواباً»
اگر خطاكاران را بخشیدید به آنان محبّت نیز بكنید. «توّاباً رحیماً»
گناه، حجابى میان انسان و رحمت الهى است و همین كه آن حجاب برطرف شد، رحمت دریافت مىشود. «استغفر.... لوجدوا اللَّه»
اقرار و اعتراف به گناه و استغفار از آن در محضر اولیاى خدا، وسیله و زمینهى عفو الهى است. «جاؤك فاستغفروا... لوجدوا اللَّه توّاباً رحیماً»