وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِيَ مِن فَوۡقِهَا وَبَـٰرَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَآ أَقۡوَٰتَهَا فِيٓ أَرۡبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَآءً لِّلسَّآئِلِينَ
10
ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلۡأَرۡضِ ٱئۡتِيَا طَوۡعًا أَوۡ كَرۡهًا قَالَتَآ أَتَيۡنَا طَآئِعِينَ
11
تفسیر نور
و در زمین كوههایى را بر فرازش قرار داد و در آن خیر فراوان نهاد، و در چهار روز رزق و روزى اهلِ زمین را مقدّر كرد كه براى تمام نیازمندان كافى است.
سپس به (آسمان) در حالى كه دود بود توجّه كرد، پس به آن و زمین فرمود: با رغبت یا كراهت بیایید (و شكل بگیرید) گفتند: فرمانبردار آمدیم(و شكل گرفتیم).
نکتهها
«رواسى» جمع «راسیة» به معناى كوههاى استوار است. «سواء» به معناى برابر است و «سواء للسائلین» به معناى آن است كه قوتها برابر نیازهاست.«طَوع» به معناى رغبت و «كَره» به معناى بىرغبتى است.
عبارتِ «استوى» هرگاه در كنار حرف «على» قرار گیرد، به معناى سلطه و حكومت است، مانند آیهى «الرّحمن على العرش استوى»17 ولى هرگاه در كنار حرف «الى» قرار گیرد، به معناى توجّه و قصد است مانند همین آیه.18
آفرینش، مراحل تكاملى دارد:
اول) خلق شدن. «خلق الارض»
دوم) استقرار و تثبیت. «جعل فیها رواسى»
سوم) تزریق منافع در زمین. «بارك فیها»
چهارم) تأمین نیازهاى همگان. «سواء للسائلین»
زمین و كوهها مایهى بركت هستند. برخى از فواید و بركات زمین عبارت است از: تأمین مواد غذایى، پیدایش گیاهان، تصفیهى آب، دفن مردارها و زبالهها، یك دانه گرفتن و چند خوشه دادن، زباله را گرفتن و آب زلال دادن و در كوهها نیز بركاتى است از قبیل انواع معادن، حفظ برفها، تأمین سنگهاى ساختمانى، حفظ لرزشهاى زمین و كنترل طوفانها و بادها، علامت و راهنمایى براى مسافران و... .
بعضى «اربعة ایّام» را اشاره به چهار فصل گرفته و گفتهاند تغییر فصلها در تأمین روزى موجودات زمین مؤثّرند.
سؤال: اگر روزى براى همه هست، این همه گرسنه چرا؟
پاسخ: در سورهى ابراهیم آیات 32 تا 34 خداوند مىفرماید: ما باران فرستادیم و میوهها رویاندیم تا رزق شما باشد. كشتىها، نهرها، خورشید و ماه و شب و روز را مسخر شما كردیم و هر چه خواستید دادیم و اگر نعمتهاى الهى را بشمارید نمىتوانید حسابش را بكنید، لكن مدیریّتهاى ناقص و توزیعهاى ناعادلانه و اسراف و تبذیرها و كارهاى ظالمانه، این بدبختىها را براى شما آورده است و در پایان مىفرماید: «ان الانسان لظلوم كفّار»
17) طه، 5 .
18) مفردات راغب.
پیامها
پیدایش كوهها امرى تصادفى نیست، بلكه با برنامه بوده است. «جعل فیها رواسى» تقدیر رزق و قرار دادن بركت در زمین از شئون ربوبیّت است. «ربّ العالمین - بارك فیها - قدّر فیها»
خداوند براى همهى موجوداتى كه در زمین زندگى مىكنند بر اساس حكمت و به مقدار لازم، روزى قرار داده است. «قدّر فیها اقواتها»
تقدیر روزىها قبل از آفرینش ما بوده است. «قدّر فیها اقواتها فى اربعة ایّام»
ما نبودیم و تقاضامان نبود
لطف تو ناگفتهى ما مىشنود
همهى موجودات زمینى براى تأمین نیازهاى خود حقّ برابر و یكسان دارند. «سواء للسائلین»
براى رسیدن به روزى، باید تلاش كرد. (كلمه «للسائلین» نشانهى درخواست است و درخواست واقعى همراه تلاش و تكاپو است).
آسمانها در آغاز به صورت دود و گاز بوده است. «و هى دخان»
در چند آیهى قبل خواندیم كه كفّار به رسول خدا صلى الله علیه وآله مىگفتند: دلهاى ما در پردههایى از حجاب و گوشهاى ما سنگین است ولى این آیه مىفرماید: آسمانها و زمین فرمان خدا را مىشنوند و خاضعانه اطاعت مىكنند. «اتینا طائعین»
هستى شعور دارد و مخاطب قرار مىگیرد. «اتینا طائعین»